Ara⌘K TR

Sözlük

Kenevir terimleri sözlüğü

Derlemelerde geçen teknik terimlerin tek cümlelik tanımları. Her terim, kullanıldığı derlemelere ve bağlı olduğu konuya bağlanır.

274 terim yayında26 harfSon güncelleme: 2026-10-17

A

Aday gencandidate gene
Bir özellikle ilişkili bulunan genom bölgesinde yer alan ve işlevi bakımından o özelliği etkileyebilecek görünen gen.
Ağır metalheavy metal
Yoğunluğu yüksek, toprakta ve suda birikebilen metal ve yarı metallerin ortak adı; kadmiyum, kurşun, cıva, nikel ve krom bunlardandır.
Aken (kenevir tohumu)achene
Tek tohumlu, kendiliğinden açılmayan kuru meyve; ticarette "kenevir tohumu" denen şey botanik olarak budur.
Aksesyon (gen bankası)accession
Bir gen bankasında ayrı kayıtla saklanan, belirli bir kaynaktan toplanmış tohum ya da bitki örneği.
Alfa-linolenik asit (ALA)alpha-linolenic acid
18 karbonlu, üç çift bağlı omega-3 yağ asidi; kenevir tohumu yağında linoleik asitten sonra en çok bulunan yağ asitlerinden biridir.
Alkali işlemNaOH işlemi
Doğal lifin sodyum hidroksit çözeltisinde bekletilerek yüzeyindeki mum, pektin ve hemiselülozun kısmen uzaklaştırıldığı ön işlem; lifin reçineyle bağını güçlendirir.
Amonyak tutma kapasitesiamonyak absorpsiyonu
Bir altlık malzemesinin idrardan çıkan amonyak gazının ne kadarını tuttuğunu gösteren oran; altlıksız idrarın saldığı amonyağa göre yüzde olarak verilir.
Anaerobik çürütmeanaerobic digestion
Organik maddenin oksijensiz ortamda mikroorganizmalarca parçalanarak metan ağırlıklı biyogaza dönüştürülmesi.
Asit sayısıacid value
Yağdaki serbest yağ asitlerini nötralize etmek için gereken potasyum hidroksit miktarı; miligram KOH/g olarak verilir.
Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA)ETA
Uyumlaştırılmış bir standardın kapsamadığı yapı malzemeleri için, bir Avrupa Değerlendirme Dokümanı (EAD) temelinde tek bir üreticinin tek bir ürünü için düzenlenen teknik değerlendirme belgesi.
Azot immobilizasyonuazot bağlanması
Topraktaki bitkiye yarayışlı azotun, organik maddeyi ayrıştıran mikroorganizmalar tarafından alınıp geçici olarak bitkinin erişemeyeceği duruma geçmesi.

B

Bağıl nemrelative humidity
Havadaki su buharı miktarının, aynı sıcaklıkta havanın taşıyabileceği en yüksek su buharı miktarına oranı; yüzde olarak verilir.
Bağlayıcıbinder
Yapı malzemesinde dolgu parçacıklarını birbirine yapıştırarak katı bir bütün oluşturan madde.
Balyabale
Hasat edilen sapın taşıma ve depolama için sıkıştırılmış hâli; dikdörtgen ya da yuvarlak olabilir.
Basınç dayanımıcompressive strength
Bir malzemenin ezilmeden taşıyabildiği en yüksek basınç; megapaskal (MPa) olarak verilir.
Bast lifibast fibre
Gövdenin kabuk tabakasından elde edilen uzun ve yüksek mukavemetli lif.
Biçerdövercombine harvester
Tahılı ve tohumu tek geçişte biçen, harmanlayan ve temizleyen hasat makinesi.
Bildirim oranıyanıt oranı
Bildirimde bulunması gereken kayıt sahiplerinin kaçının fiilen bildirdiğini gösteren oran; idari veriye dayanan istatistiklerin kapsam ölçüsüdür.
Bin tane ağırlığıthousand seed weight
Bin adet tohumun gram cinsinden ağırlığı; tohum iriliğinin standart ölçüsü.
Birim değerunit value
Ticaret istatistiğinde bir malın toplam değerinin toplam miktarına bölünmesiyle elde edilen ortalama fiyat göstergesi.
Bitki boyuplant height
Toprak yüzeyinden bitkinin en üst noktasına kadar ölçülen uzunluk; kenevir denemelerinde sap ve lif verimiyle birlikte raporlanır.
Biyobozunurlukbiyolojik bozunma
Bir malzemenin mikroorganizmalar tarafından parçalanarak su, karbondioksit, biyokütle ve humus gibi maddelere dönüşebilmesi.
Biyodizelbiodiesel
Bitkisel ya da hayvansal yağların alkolle tepkimeye sokulmasıyla elde edilen, dizel motorlarda kullanılabilen yağ asidi metil esteri yakıtı.
Biyoetanolbioethanol
Bitkisel şekerlerin mayalarla fermente edilmesiyle elde edilen, yakıt olarak kullanılan etil alkol.
Biyojenik karbonbiogenic carbon
Bitkinin büyürken atmosferden alıp dokusunda bağladığı ve ürün kullanımda kaldığı sürece depolanmış sayılan karbon.
Biyokompozitbiocomposite
Doğal lifin polimer bir matris içinde takviye olarak kullanıldığı malzeme.
Biyokömürbiochar
Biyokütlenin oksijensiz ya da az oksijenli ortamda ısıtılmasıyla (piroliz) elde edilen, gözenekli ve karbonca zengin katı.
Biyokütlebiomass
Bir alandan hasat edilen toplam bitkisel madde; genellikle kuru ağırlık olarak hektar başına ton cinsinden verilir.
Bükümtwist
İplikteki liflerin eksen çevresinde döndürülme miktarı; metredeki dönüş sayısıyla (T/m) verilir.
Bütün bitki yaklaşımıwhole-plant approach
Kenevirin kök, sap, tohum, yaprak ve çiçek dahil bütün parçalarının değerlendirildiği üretim stratejisi.

C

Cilt bariyeriskin barrier
Derinin en üst tabakasının su kaybını sınırlayan koruyucu işlevi.
CO₂ eşdeğeriCO2e
Farklı sera gazlarının iklim etkisini, aynı etkiyi yapacak karbondioksit miktarına çevirerek tek birimde toplayan ölçü.

Ç

Çapraz geçişli denemecrossover trial
Her katılımcının sırayla hem denenen ürünü hem de kontrolü kullandığı deneme tasarımı.
Çedenekavurga
Kenevir tohumunun Anadolu'daki halk adı; kavrulmuş hâlde çerez olarak tüketilen tohum.
Çekiçli değirmenhammer mill
Sapı dönen çekiçlerle yüksek hızda parçalayarak lifi ayıran makine; düşük saflıkta lif hedeflendiğinde kullanılır.
Çeşit kataloğuortak çeşit kataloğu
Ekimine izin verilen bitki çeşitlerinin resmî listesi; kenevirde iznin fiilî kapısı.
Çıkış oranıemergence rate
Ekilen tohumların tarlada toprak yüzüne çıkabilen oranı; yüzde olarak verilir.
Çiçeklenmeflowering
Bitkinin vejetatif büyümeden üreme evresine geçtiği, çiçeklerin açıp tozlaşmanın gerçekleştiği gelişme dönemi.
Çift kördouble-blind
Ne katılımcının ne de ölçümü yapan araştırmacının, hangi ürünün verildiğini bilmediği deneme düzeni.
ÇKS (Çiftçi Kayıt Sistemi)Çiftçi Kayıt Sistemi
Çiftçilerin kimlik, arazi ve ürün bilgileri ile tarımsal desteklemelere ilişkin kayıtlarının tutulduğu veri tabanı.

D

Damla sulamadrip irrigation
Suyun borular ve damlatıcılarla doğrudan bitki kök bölgesine, düşük debiyle verildiği sulama yöntemi.
Damlacık boyutudroplet size
Emülsiyonda dağılmış fazın ortalama damlacık çapı; nanometre ya da mikrometre cinsinden verilir ve dağılımın genişliği polidispersite indeksiyle belirtilir.
Darbe dayanımıCharpy darbe
Bir malzemenin ani bir vuruşta kırılmadan önce emdiği enerji; birim kesit alanı başına kJ/m² olarak verilir.
Değerlendirilen üretimutilized production
Hasat edilen üründen satılan, işlenen ya da depolanan kısım; toplam üretimden hasat edilip satılmayan miktar çıkarıldığında kalan.
Değişken masrafvariable cost
Üretim miktarına bağlı olarak değişen masraflar: tohum, gübre, ilaç, işçilik, yakıt.
Dekardecare
1.000 metrekarelik alan birimi; Türkiye'de tarım alanı ve ekim izni bu birimle verilir.
Dekortikasyondecortication
Sap içindeki lif ile şivenin mekanik olarak birbirinden ayrılması.
Dioik (iki evcikli)dioecious
Erkek ve dişi çiçeklerin ayrı bitkilerde bulunması.
Diyet lifidietary fibre
Bitkisel gıdalarda bulunan ve insan sindirim enzimleriyle ince bağırsakta parçalanmayan karbonhidrat ve lignin bileşenlerinin toplamı.
Doğal düşman (zararlılarda)natural enemy
Tarladaki zararlı böcek ve akarları yiyen ya da onlarda asalak olarak yaşayan canlılar.
DOIDigital Object Identifier
Bilimsel makale ve veri setlerine verilen, adresi değişse de yayını kalıcı olarak bulmaya yarayan tanımlayıcı.
Dokumaweaving
Birbirine dik iki iplik takımının, çözgü ve atkının, tezgâhta birbirinin altından ve üstünden geçirilerek kumaş oluşturulması.
Dokusuz yüzeynonwoven
Liflerin iplik hâline getirilmeden, mekanik, ısıl ya da kimyasal yolla birbirine bağlanmasıyla üretilen tekstil yüzeyi.
Doymamış yağ asidiunsaturated fatty acid
Karbon zincirinde en az bir çift bağ bulunan yağ asidi; tek çift bağlıya tekli, birden fazlasına çoklu doymamış denir.
Duman noktasısmoke point
Bir yağın ısıtıldığında bozunmaya başladığı sıcaklık.

E

Edestinedestin
Kenevir tohumu proteininin baskın kısmını oluşturan depo proteini.
Eğilme dayanımıflexural strength
Bir numunenin eğilerek yüklendiğinde kırılmadan önce taşıdığı en yüksek gerilme; MPa olarak verilir.
Eğirmespinning
Liflerin paralel hâle getirilip bükülerek sürekli ipliğe dönüştürülmesi.
Ekim normuseeding rate
Birim alana atılan tohum miktarı; kilogram olarak dekar başına verilir.
Ekim nöbeticrop rotation
Aynı tarlada ürünlerin sırayla yetiştirilmesi düzeni.
Ekstraksiyon verimiextraction yield
Hammaddedeki hedef bileşenin ne kadarının özüte alındığı; yüzde olarak verilir.
Elastisite modülüYoung modülü
Bir malzemenin elastik bölgede gerilmeye karşı gösterdiği direnç, yani rijitliği; GPa olarak verilir.
Emülsiyonemulsion
Birbirine karışmayan iki sıvıdan birinin, öbürünün içinde küçük damlacıklar hâlinde dağıtıldığı karışım.
En-boy oranıaspect ratio
Bir parçacığın uzunluğunun çapına oranı; boyutsuz bir sayıdır.
Enjeksiyon kalıplamainjection molding
Eritilmiş plastiğin basınçla kapalı bir kalıba basılıp soğutularak parça hâline getirildiği üretim yöntemi; otomobil iç parçalarının çoğu böyle üretilir.
Enzimatik havuzlamaenzyme retting
Havuzlamanın, ortamdaki mikroorganizmaların salgısı beklenmeden doğrudan pektinaz gibi enzim preparatları eklenerek yürütülmesi.
Epoksiepoxy resin
Bir sertleştiriciyle karıştırıldığında geri dönüşsüz biçimde sertleşen termoset reçine; lif takviyeli kompozitlerde matris olarak kullanılır.
Eritem (kızarıklık)eritem
Deride kan akışının artmasıyla oluşan kızarıklık; kozmetik ve dermatoloji çalışmalarında tahriş ya da yatışmanın ölçüsü olarak kullanılır.
Esansiyel amino asitessential amino acid
İnsan vücudunun yeterli miktarda üretemediği ve besinle alınması gereken amino asitler; dokuz tanedir.
Etanol derişimiethanol titer
Fermentasyon sıvısında birim hacim başına elde edilen etanol miktarı; g/L olarak verilir.
EvapotranspirasyonET
Topraktan buharlaşma ile bitkinin terlemesiyle atmosfere giden suyun toplamı; mm cinsinden verilir.

F

Fenotipphenotype
Bir bireyin ölçülebilen ya da gözlenebilen özelliklerinin bütünü; genotip ile çevrenin birlikte sonucudur.
Fitoekstraksiyonphytoextraction
Kirletici metallerin bitki tarafından kökle alınıp hasat edilebilen toprak üstü organlarda biriktirilmesi.
Fitokannabinoidphytocannabinoid
Kenevir bitkisinde doğal olarak oluşan kannabinoid bileşiklerin genel adı.
Fitoremediasyonphytoremediation
Bitkiler aracılığıyla topraktaki kirleticilerin azaltılması yöntemi.
Fotoperiyot duyarlılığıphotoperiod sensitivity
Bitkinin çiçeklenmeye geçiş zamanını gecenin uzunluğuna göre belirlemesi.

G

Gama-linolenik asit (GLA)GLA
Kenevir tohumu yağında bulunan, yaygın yemeklik yağların çoğunda bulunmayan bir omega-6 yağ asidi.
Gayri safi üretim değeri (GSÜD)gross production value
Bir üretim faaliyetinden elde edilen toplam ürün değeri; masraflar düşülmemiş brüt gelir.
Gen anlatımıgene expression
Bir genin belirli bir dokuda ve zamanda ne ölçüde okunup RNA'ya çevrildiği; anlatım düzeyi olarak ölçülür.
Gen bankasıgene bank
Bitki tohumları ya da dokularının genetik çeşitliliği korumak ve ıslahta kullanmak amacıyla uzun süreli saklandığı koleksiyon.
Genom boyu ilişkilendirme çalışmasıGWAS
Bir popülasyondaki genetik işaretçiler ile ölçülen bitki özellikleri arasındaki istatistiksel ilişkiyi tarayan yöntem.
Genotipgenotype
Bir bireyin ya da çeşidin taşıdığı genetik yapı; ölçülen özelliklerin genetik kaynağını anlatır.
Geotekstilgeosentetik
Toprağı tutmak, ayırmak, süzmek ya da güçlendirmek için zemine serilen teknik kumaş.
Gözeneklilikporosity
Bir malzemenin hacminde boşlukların oranı; açık gözeneklilik bu boşlukların dışarıyla bağlantılı olan bölümüdür.
Gramajbirim alan ağırlığı
Kumaşın metrekare başına kütlesi; g/m² olarak verilir.
Granulometritane boyutu dağılımı
Bir dökme malzemedeki tanelerin boyutlarına göre dağılımı.
GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu)HS code
Ticarete konu ürünlerin gümrükte sınıflandırıldığı kod; Türkiye'de Gümrük Tarife Cetveli'nin 12 haneli koduna verilen ad.

H

Hakemli dergipeer-reviewed journal
Yayımlanmadan önce makalelerin alanın uzmanlarınca bağımsız olarak değerlendirildiği bilimsel dergi.
Halka ezilme testi (RCT)RCT
Kâğıttan kesilen bir şeridin halka biçiminde kıvrılıp kenarından bastırılarak ezilene kadar taşıdığı yükün ölçüldüğü test; oluklu mukavvanın istif dayanımını öngörmek için kullanılır.
Ham proteincrude protein
Bir yem ya da gıdadaki azot miktarından hesaplanan protein değeri; ölçülen azotun 6,25 ile çarpımıyla bulunur.
Hamur verimipulp yield
İşlenen hammaddeden elde edilen kâğıt hamuru payı; kuru madde üzerinden yüzde olarak verilir.
Harmanharmanlama
Hasat edilen bitkide tanenin salkım ya da başaktan ayrılması işlemi; günümüzde çoğunlukla biçerdöverin harman ünitesinde yapılır.
Hasat artığıbitki artığı
Ürünün değerli kısmı alındıktan sonra tarlada kalan sap, yaprak ve gövde biyokütlesi.
Hasat nemiharvest moisture
Hasat anında bitkide ya da tohumda bulunan su oranı; yüzde olarak verilir.
Havuzlamaretting
Lifin gövdeden ayrılması için sapın kontrollü olarak çürütülmesi işlemi.
Hemiselülozhemicellulose
Bitki hücre duvarında selülozla birlikte bulunan, selülozdan kısa zincirli polisakkaritler; kenevir lifinde yaklaşık %18.
Hempcretehemp-lime
Şive ile kireç bağlayıcının karışımından oluşan hafif yapı dolgu malzemesi.
Hidrolik kireçhydraulic lime
Hem havadaki karbondioksitle hem de suyla tepkimeye girerek sertleşen kireç bağlayıcı; doğal olanı NHL kısaltmasıyla anılır.
Hidroliz derecesidegree of hydrolysis
Protein zincirlerindeki peptit bağlarının ne kadarının koptuğu; yüzde olarak verilir.
Higroskopikhygroscopic
Ortamdaki su buharını emme ve bağıl nem düştüğünde geri verme eğilimi.
HLB (hidrofil-lipofil denge)hydrophilic-lipophilic balance
Bir yüzey etkin maddenin suya ve yağa olan eğiliminin sayısal dengesi; emülsiyon tipini ve kararlılığını belirler.

I

In vitro (tüpte deney)in vitro
Canlı bir organizmanın dışında, tüp, kap ya da hücre kültüründe yapılan deney; sonucu insandaki etkiyi doğrudan göstermez.
INCI adıINCI name
Kozmetik bileşenlerinin etikette kullanılan uluslararası ortak adı; ticari ad değil, bileşenin tanımlı karşılığıdır.
Isı iletim katsayısı (λ)thermal conductivity
Bir malzemenin ısıyı iletme yeteneği; birimi W/(m·K), düşük değer daha iyi yalıtım anlamına gelir.
Isı sapma sıcaklığı (HDT)heat deflection temperature
Belirli bir yük altındaki polimer numunenin tanımlı bir miktarda eğildiği sıcaklık; parçanın sıcakta biçimini koruyup koruyamayacağını gösterir.
Isıl direnç (R değeri)thermal resistance
Bir yapı elemanının ısı geçişine karşı direnci; metrekare kelvin bölü watt (m²·K/W) olarak verilir.

İ

İç kürinternal curing
Betonun kürlenmesi için gereken suyun, kütle içine yerleştirilmiş su tutucu bir bileşenden kademeli olarak salınması.
İğnelemeneedle punching
Lif tabakasının çentikli iğnelerle tekrar tekrar delinerek liflerin birbirine dolanması ve sabitlenmesi yöntemi.
İkincil lifsecondary fibre
Kenevir sapının alt kısmında birincil lifin yanında oluşan, ondan kısa, kalın ve kırılgan lif; eğirmeye uygun değildir.
İnce parçafines
Lif ayırma sırasında oluşan, çok küçük şive parçaları ile çok kısa lif karışımından oluşan yan ürün.
İnterprofesyonsektör birliği
Bir ürünün üreticisini, işleyicisini ve satıcısını tek çatı altında toplayan, sektör kurallarını ve ortak fonu yöneten meslek örgütü.
İstatistiksel anlamlılıkstatistical significance
Gözlenen bir farkın yalnızca rastlantıyla açıklanma olasılığının, önceden belirlenen eşikten düşük olması; çoğunlukla p < 0,05 ölçütüyle ifade edilir.
İyot değeriiodine value
Yüz gram yağın doymamış bağlarına katılan iyodun gram cinsinden miktarı; yağın doymamışlık derecesini ölçer.
İzlenebilirliktraceability
Bir ürünün hangi tarladan, hangi partiden ve hangi işlemlerden geçerek geldiğinin kayıtla gösterilebilmesi.
İzoelektrik çökelmeisoelectric precipitation
Protein özütünün pH'sı proteinin net yükünün sıfırlandığı noktaya getirilerek çöktürülmesi; protein izolatı üretiminin ayırma adımıdır.

J

Jütjute
Sapın kabuk tabakasından elde edilen, lignin oranı yüksek ve kaba bir bast lifi.

K

Kabuğu soyulmuş kenevir tohumuhulled hemp seed
Sert dış kabuğu mekanik olarak ayrılmış kenevir tohumu içi; gıda olarak doğrudan ya da un, süt ve protein ürünlerinin hammaddesi olarak kullanılır.
Kabuk ayırmascutching
Saptan kısmen ayrılmış lifin dövülerek kalan odunsu parçalardan ve yabancı maddeden temizlendiği işlem.
Kadmiyumcadmium
Toprakta fosforlu gübre, endüstriyel kirlilik ve atık kaynaklı birikebilen, canlılar için toksik bir ağır metal (Cd).
Kalıtım derecesiheritabilite
Bir özellikte gözlenen toplam değişkenliğin ne kadarının genetik farklardan geldiği; 0 ile 1 arasında verilir.
Kannabidiol (CBD)cannabidiol
Kenevirde doğal olarak bulunan kannabinoidlerden biri; Türkiye'de kannabinoid içeren ürünler 2026 yönetmeliğiyle ruhsat ve eczane şartına bağlanmıştır.
Kantar ve kıyyekantar
Osmanlı ağırlık birimleri; Karadeniz kendir kayıtlarında büyük miktarlar kantar, hane başına miktarlar kıyye ile yazılır.
Kantitatif özellik lokusuQTL
Sürekli ölçülen bir özelliğin değişkenliğinin bir bölümünden sorumlu olan genom bölgesi.
Kappa sayısıkappa number
Hamurda kalan lignin miktarının dolaylı ölçüsü; numunenin permanganat tüketiminden hesaplanır.
Karbon ayak izicarbon footprint
Bir ürünün, hizmetin ya da kuruluşun belirlenen sınırlar içinde neden olduğu toplam sera gazı salımı; CO₂ eşdeğeri olarak verilir.
Karbon tutumucarbon sequestration
Bitkinin büyürken atmosferden aldığı karbonun bünyesinde bağlanması.
Karbonatlaşmacarbonation
Kireç esaslı bağlayıcıdaki kalsiyum hidroksitin havadaki karbondioksitle tepkimeye girerek kalsiyum karbonata dönüşmesi.
Kardiyometabolik risk etmenikardiyometabolik gösterge
Kalp-damar hastalığı ve metabolik bozukluk olasılığıyla ilişkilendirilen ölçülebilir kan ve vücut değerleri.
Keçefelt
Liflerin dokunmadan ya da örülmeden, birbirine sıkıştırılarak veya iğnelenerek bağlandığı düz yüzey.
Kenafkenaf
Sapının kabuk tabakasından bast lifi elde edilen bitki.
Kendirhemp fibre
Kenevir bitkisinin sapından çıkarılan lifin Türkçe adı; yaygın kullanımda bitkinin kendisini de karşılar.
Kendir Eminikendir emini
Tersâne-i Âmire'nin kendir ihtiyacındaki açığı kapatmak için atadığı, Karadeniz kıyısında kendir toplayan görevli.
Kenevir keki (küspe)hemp seed cake
Kenevir tohumundan yağ çıkarıldıktan sonra geriye kalan posa.
Ketenflax · Linum usitatissimum
Gövdesinden bast lifi, tohumundan yağ elde edilen tek yıllık bitki (Linum usitatissimum).
Kırılma indisirefractive index
Işığın yağ içinden geçerken kırılma oranı; yağın kimliğini doğrulamak için kullanılan fiziksel sabit.
Kinematik viskozitekinematic viscosity
Sıvının kendi ağırlığı altında akmaya gösterdiği direnç; mm²/s (santistok) olarak verilir ve genellikle 40 °C'de ölçülür.
Komedojenitecomedogenicity
Bir maddenin gözenek tıkayarak komedon oluşturma eğilimi; genellikle 0-5 arası bir ölçekle puanlanır.
Konkordatoconcordat
Borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyemeyecek durumdaki borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla yaptığı yeniden yapılandırma anlaşması.
Kontrol grubucontrol group
Bir denemede incelenen uygulamanın verilmediği ve sonuçların karşılaştırma için kullanıldığı grup.
Kopma mukavemetitensile strength
Bir lif, iplik ya da malzemenin kopmadan taşıyabildiği en yüksek çekme kuvveti.
Kopma uzamasıstrain at failure
Numunenin kopma anındaki uzama oranı; yüzde olarak verilir ve malzemenin kırılganlık ölçüsüdür.
Kota (kenevir yetiştiriciliği)yetiştiricilik kotası
Çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinin yapılabileceği, Cumhurbaşkanınca belirlenen yıllık toplam alan ya da yıllık toplam kök sayısı.
Kotonizasyoncottonization
Kenevir lif demetlerinin pamuk eğirme sistemlerinde işlenebilecek incelik ve uzunluğa getirilmesi.
Kremalaşma indeksicreaming index
Emülsiyonda yağ fazının yukarıda ayrı bir katman olarak toplanma oranı; ayrışan katman yüksekliğinin toplam yüksekliğe oranı olarak verilir.
Kritik gün uzunluğucritical photoperiod
Bir çeşidin çiçeklenmeye geçmesi için gün uzunluğunun altına inmesi gereken eşik; saat cinsiyle verilir.
Kuru madde verimidry matter yield
Birim alandan elde edilen, nemi giderilmiş biyokütle miktarı.
Kurutma fırını yöntemioven drying
Bir örneğin belirli sıcaklıkta sabit ağırlığa kadar kurutulup su içeriğinin ağırlık kaybından hesaplanması.
Kür süresicuring time
Bağlayıcı içeren bir malzemenin dayanım kazanması için geçen süre; gün ya da ay olarak verilir.
Küresel ısınma potansiyeli (GWP)global warming potential
Farklı sera gazlarının iklim üzerindeki etkisini karbondioksit eşdeğeri olarak tek bir ölçüye indiren gösterge.
Küspeseed cake
Yağlı tohumdan yağ çıkarıldıktan sonra geriye kalan katı kısım.
Küspe oranıcake yield
Tohumdan yağ çıkarıldıktan sonra kalan katı kısmın, işlenen tohuma göre ağırlık payı.

L

Lif hacim oranıfibre volume fraction
Kompozitin hacminin ne kadarının takviye lifinden oluştuğu; yüzde olarak verilir.
Lif inceliğifibre fineness
Bir lifin birim uzunluk başına ağırlığı; tekstilde tex ya da denye ile ifade edilir.
Lif verimifibre yield
Birim alandan elde edilen lif miktarı; kilogram ya da ton olarak dekar veya hektar başına verilir.
Ligninlignin
Bitki hücre duvarını sertleştiren polimer; kağıt üretiminde ağartma yükünü belirler.
Lignin oranılignin content
Bitkisel hammaddedeki lignin payı; kuru madde üzerinden yüzde olarak verilir.
Linoleik asit (LA)linoleic acid
18 karbonlu, iki çift bağlı omega-6 yağ asidi; kenevir tohumu yağında en çok bulunan yağ asididir.

M

Liyosel liflyocell
Selülozun çözücüde çözülüp yaş eğirmeyle yeniden lif olarak çekilmesiyle üretilen yapay selüloz lifi; kenevirden de üretilebilir.
Matriksmatrix
Kompozitte lifleri saran ve yükü liflere aktaran sürekli faz; kenevir takviyeli kompozitlerde genellikle bir termoplastik ya da biyoplastik polimerdir.
Medyanortanca
Sıralanmış bir veri kümesinin tam ortasındaki değer; ortalamadan farklı olarak uç değerlerden az etkilenir.
Metakaolinkalsine kaolin
Kaolin kilinin ısıtılmasıyla elde edilen ince toz; bağlayıcıya puzolanik katkı olarak eklenir.
Mezogözeneklilikmesoporosity
Gözenek hacminin 2-50 nm çaplı gözeneklerden gelen payı; yüzde olarak verilir.
Mikrobiyal çeşitliliktoprak mikrobiyal çeşitliliği
Bir toprak örneğinde bulunan bakteri ve mantar türlerinin sayısı ve dağılımı.
Monoik ve dioik çeşitmonoecious
Erkek ve dişi çiçeklerin aynı bitkide bulunması (monoik) ya da ayrı bitkilerde bulunması (dioik).
Monokültürtek ürün ekimi
Aynı ürünün aynı tarlada yıllarca üst üste yetiştirilmesi.
Mu (alan birimi)mu
Çin'de kullanılan geleneksel alan birimi; 1 mu yaklaşık 666,7 m², yani 15 mu 1 hektara denk gelir.
Münavebeekim nöbeti
Aynı tarlada yıllar boyunca farklı kültür bitkilerinin sırayla yetiştirilmesi.

N

NDF (nötr deterjan lifi)neutral detergent fiber
Yemin nötr deterjan çözeltisinde çözünmeyen kısmı; hücre duvarı bileşenlerinin toplamını ölçer.
Nektarçiçek özü
Çiçeklerin salgıladığı şekerli sıvı; balın hammaddesidir.
Nem tamponlamamoisture buffering
Bir malzemenin ortamdaki nemi emip geri vererek dalgalanmayı azaltması.
Nem yönetimi (kumaşta)moisture management
Bir kumaşın teri deriden alıp kumaş içinde taşıması ve dış yüzeye yayması.

O

Ocaklıkocaklık kaza
Osmanlı'da vergisi para yerine belirli bir kuruma ayni olarak, örneğin tersaneye kendir olarak ödenen yerleşim birimi.
Oksidatif stabiliteoxidative stability
Bir yağın oksijenle temasta bozunmaya karşı direnci.
Oksijen bariyerioxygen barrier
Bir filmin oksijen geçişine gösterdiği direnç; geçirgenlik ya da birim zamanda geçen oksijen miktarı olarak verilir.
Omega-6 / omega-3 oranın-6/n-3 ratio
Bir yağdaki linoleik asit (omega-6) ile alfa-linolenik asit (omega-3) miktarlarının oranı.
Onaylı çeşit listesiList of Approved Cultivars
Bir ülkede endüstriyel kenevir olarak ekilmesine izin verilen tescilli çeşitlerin resmî listesi.
Ortak ekimbirlikte ekim
İki ya da daha çok ürünün aynı tarlada, aynı dönemde birlikte yetiştirilmesi.

Ö

Ön işlempretreatment
Lignoselülozik biyokütlede lignin ve hemiselüloz örgüsünü gevşeterek enzimin selüloza erişmesini sağlayan basamak.
Örmeknitting
Tek ya da birkaç ipliğin ilmekler hâlinde birbirine geçirilmesiyle esnek kumaş oluşturulması.
Ötrofikasyoneutrophication
Su ortamına aşırı azot ve fosfor girmesiyle aşırı bitki ve yosun gelişimi, ardından oksijen tükenmesi.
Özgül ısıspecific heat capacity
Bir kilogram malzemenin sıcaklığını 1 °C (1 K) yükseltmek için gereken ısı miktarı; birimi J/(kg·K).
Özgül kapasitansspecific capacitance
Elektrodun birim kütle başına depoladığı yük kapasitesi; farad/gram (F/g) olarak verilir.
Özgül yüzey alanıBET yüzey alanı
Malzemenin birim kütlesine düşen erişilebilir yüzey alanı; m²/g olarak verilir ve genellikle gaz adsorpsiyonuyla ölçülür.

P

PDCAASprotein digestibility-corrected amino acid score
Sindirilebilirlikle düzeltilmiş amino asit skoru.
Pektinpectin
Bitki hücre duvarlarında hücreleri birbirine bağlayan polisakkarit; kenevirde lif demetlerini sapa tutturan yapıştırıcı.
Peroksit değeriperoxide value
Yağda oluşan birincil oksidasyon ürünlerinin miktarı; kilogram yağ başına miliekivalan aktif oksijen olarak verilir.
Peyzaj sadeleşmesipeyzaj basitleşmesi
Bir bölgedeki tarım dışı habitat ve ürün çeşitliliğinin azalarak peyzajın tek düzeye inmesi.
pHpH value
Bir çözeltinin asitlik ya da bazlığını 0-14 ölçeğinde gösteren değer; 7 nötr, altı asidik, üstü baziktir.
PLApolilaktik asit
Mısır nişastası gibi şeker kaynaklarından fermentasyonla elde edilen laktik asitten üretilen biyo-esaslı, endüstriyel koşullarda biyobozunur termoplastik.
Plaseboplasebo kontrol
Denenen etkin maddeyi içermeyen ama görünüşte aynı olan karşılaştırma ürünü; ürünün etkisini beklenti ve alışkanlık etkisinden ayırmak için kullanılır.
Polen kaynağıpolen bitkisi
Arıların protein ve yağ ihtiyacını karşılayan poleni sağladığı bitki.
Polipropilen (PP)PP
Otomobil iç parçalarında ve ambalajda yaygın kullanılan, ısıtılınca şekil verilebilen plastik; kenevirli kompozitlerde lifi bir arada tutan matriks olarak kullanılır.
Probiyotikprobiotic
Yeterli miktarda alındığında sağlığa yararlı olduğu düşünülen canlı mikroorganizma; gıdada çoğunlukla laktik asit bakterisi suşları olarak kullanılır.
Protein izolatı ve konsantresiprotein isolate
Bir protein kaynağından protein olmayan bileşenlerin uzaklaştırılmasıyla elde edilen, protein oranı yükseltilmiş ürünler.
Protein unuprotein flour
Yağ sıkımı küspesinin öğütülüp elenmesiyle elde edilen, protein oranı yükseltilmiş un.
Puzolanpozzolan
Tek başına bağlayıcı olmayan, ancak kirecin varlığında suyla tepkimeye girerek bağlayıcı bileşikler oluşturan ince taneli malzeme.
Püskürtmeli kurutmaspray drying
Sıvının ince damlacıklar hâlinde sıcak hava içine püskürtülüp saniyeler içinde toza çevrildiği kurutma yöntemi; süt tozu ve bitkisel süt tozu bu yolla üretilir.

R

Ramiramie
Sapından elde edilen ince bir bast lifi; arşivdeki incelik sırasında pamuktan sonra en ince liftir.
Randomize kontrollü çalışmarandomised controlled trial
Katılımcıların uygulama ve kontrol gruplarına rastgele atandığı deneme deseni.
Reçine (kompozit matrisi)resin
Kompozit malzemede lifleri bir arada tutan, yükü lifler arasında aktaran polimer bağlayıcı.
Resmî GazeteOfficial Gazette
Türkiye'de kanun, kararname, yönetmelik ve tebliğlerin yayımlandığı resmî yayın organı; düzenlemeler bu yayımla yürürlüğe girer.
Rizosferkök bölgesi
Bitki kökünü saran ve kökün salgılarından doğrudan etkilenen ince toprak katmanı.
Ruhsatlandırmamarketing authorisation
Bir ürünün piyasaya sunulabilmesi için yetkili kurumun başvuruyu inceleyip izin belgesi vermesi süreci.

S

Sabunlaşma sayısısaponification value
Bir gram yağın tamamen sabunlaşması için gereken potasyum hidroksit miktarı; miligram KOH/g olarak verilir.
Sakarifikasyonsaccharification
Selüloz ve hemiselülozun enzimlerle fermente edilebilir basit şekerlere parçalanması.
Sap verimistem yield
Birim alandan hasat edilen kuru kenevir sapı miktarı; lif ve şive verimi bu değerden hesaplanır.
Sebum (cilt yağı)sebum
Derideki yağ bezlerinin salgıladığı yağlı madde; fazlası ciltte parlama ve yağlanma olarak görülür.
Sektör tahminisanayi tahmini
Resmî istatistik bulunmadığında sektör kaynaklarının bildirdiği, ölçüme değil beyana dayanan büyüklük.
Selülozcellulose
Bitki hücre duvarının ana yapı polimeri; lif mukavemetinin kaynağı.
Selüloz nanokristaliCNC
Selülozun amorf bölgeleri asitle çözüldükten sonra geriye kalan çubuk biçimli kristal parçalar; uzunlukları yüzlerce, çapları birkaç nanometredir.
Selüloz oranıcellulose content
Bitkisel bir hammaddedeki selüloz payı; kuru madde üzerinden yüzde olarak verilir.
Serpme ekimbroadcast sowing
Tohumun tarla yüzeyine elle ya da makineyle dağıtılıp ardından toprağa karıştırılması.
Sertifikalı tohumcertified seed
Tescilli bir çeşide ait olduğu, saflık ve çimlenme gibi standartları karşıladığı resmî denetimle belgelenmiş tohumluk.
Ses yutma katsayısısound absorption coefficient · α
Bir malzemenin yüzeyine gelen ses enerjisinin yutulan oranı; α ile gösterilir, 0–1 arasında değişir.
Setan sayısıcetane number
Dizel yakıtın sıkıştırmayla kendiliğinden tutuşma kolaylığı; boyutsuz bir sayıdır ve standartlarda alt sınırı belirtilir.
Sıra arası mesaferow spacing
Sıraya ekimde bitki sıraları arasında bırakılan uzaklık; ekim sıklığını ve bitki gelişimini belirleyen etmenlerden biridir.
Silan işlemisilane treatment
Lif yüzeyine, bir ucu life bir ucu polimere bağlanan silan molekülleri bağlayarak lif-matriks arayüzünü güçlendiren kimyasal işlem.
Sindirilebilirlikdigestibility
Alınan besinin ne kadarının sindirim kanalında emildiği; genellikle yüzde olarak verilir.
Sistematik derlemesystematic review
Belirli bir soruya ilişkin tüm çalışmaların önceden tanımlanmış yöntemle aranıp seçildiği, değerlendirildiği ve sonuçlarının bir arada özetlendiği derleme.
Soğuk sıkımcold press
Yağın 40 °C altında, ısı uygulanmadan preslenerek elde edilmesi.
Sözleşmeli üretimcontract farming
Üretici ile alıcının ürünün miktarı, kalitesi, teslim zamanı ve fiyatı üzerinde ekimden önce anlaştığı üretim biçimi.
Standart sapmaSS
Tek tek ölçümlerin ortalama etrafında ne kadar dağıldığını ölçümle aynı birimde gösteren istatistik değer.
Su ayak iziwater footprint
Bir ürünün üretiminde tüketilen su miktarının ürün birimi başına toplamı; yeşil, mavi ve gri bileşenlere ayrılır.
Su buharı geçirgenliğiwater vapour permeability
Bir malzemenin içinden su buharının geçmesine izin verme ölçüsü; genellikle havaya göre direnç katsayısı (µ) olarak verilir.
Su havuzlamawater retting
Sapların su içinde bekletilerek pektinin bakterilerle parçalandığı havuzlama yöntemi.
Süperkapasitörultrakapasitör
Enerjiyi kimyasal tepkimeyle değil elektrot yüzeyinde yük ayrımıyla depolayan bileşen; pilden hızlı dolar ve boşalır, ama birim kütlede daha az enerji tutar.
Süperyağlamasuperfatting
Sabun formülasyonunda bilinçli olarak sabunlaşmayan yağ payı bırakılması; yüzde olarak verilir.

Ş

Şiveshiv
Sapın odunlaşmış iç kısmı; hempcrete ve hayvan altlığında kullanılır.

T

Tahrir defteritahrir
Osmanlı döneminde yapılan yazımların (tahrir) kaydedildiği defterler; bu arşivde Karadeniz ve Kastamonu yöresindeki kendir üretimine dair en eski verilerin kaynağı.
TAGEMTarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Tarım ve Orman Bakanlığı genel müdürlüğü; 2026 yönetmeliğine göre bilimsel araştırma amaçlı kenevir üretiminin başvuru makamı.
Tane verimidane verimi
Tanesi için yetiştirilen bir bitkide birim alandan hasat edilen tane miktarı; sabit bir nem içeriğine göre düzeltilerek verilir.
Taramahackling
Havuzlanmış ve dövülmüş lifin, giderek incelen tarak dişlerinden geçirilerek paralel hale getirilmesi ve kısa liflerden ayrılması.
Tarife dışı önlemNTM
Gümrük vergisi dışında kalan, ticareti etkileyen kural ve gereklilikler: izin, belge, laboratuvar analizi, etiketleme, sağlık ve bitki sağlığı koşulları.
Tarife tırmanmasıtariff escalation
Bir malın işlenmişlik düzeyi arttıkça uygulanan gümrük vergisinin yükselmesi.
Tarla denemesifield trial
Çeşit, ekim sıklığı, gübre ya da hasat zamanı gibi uygulamaların gerçek tarla koşullarında, tekrarlı parsellerle karşılaştırıldığı deneme.
Tarla havuzlamasıdew retting
Sapların hasattan sonra tarlada bırakılarak çiy, yağmur ve topraktaki mikroorganizmalarla havuzlandığı yöntem.
Teknik sap uzunluğutechnical stem length
Sapın kök boğazından ilk dallanmaya kadar olan, lif elde etmeye uygun dalsız bölümünün uzunluğu.
Temel destekbasic support
Bitkisel üretimde ÇKS'ye kayıtlı bütün üreticilere, ürünün katsayısıyla çarpılan bir birim değer üzerinden ödenen dekar başına destek.
Termoplastikthermoplastic
Isıtıldığında yumuşayıp şekil alabilen, soğuyunca katılaşan ve bu döngüyü tekrarlayabilen polimer.
Termosetthermoset
Sertleşme sırasında çapraz bağlı ağ yapısı oluşturan ve bir kez sertleştikten sonra ısıyla yeniden şekillendirilemeyen polimer.
Tersâne-i ÂmireTersane-i Amire
Osmanlı donanmasının İstanbul'daki ana tersanesi; halat ve yelken için gereken kendirin başlıca alıcısıydı.
Tesadüf blokları desenitesadüf blokları
Deneme alanının koşulları benzer bloklara bölündüğü ve her blokta bütün uygulamaların parsellere rastgele dağıtıldığı tarla denemesi deseni.
Tescilli çeşitkayıtlı çeşit
Özellikleri tanımlanmış, adı olan ve standart üretime uygun olduğu resmî olarak kabul edilmiş bitki çeşidi.
Textex
İplik inceliği birimi; 1.000 metrenin gram cinsinden ağırlığı.
THC eşiğiTHC sınırı
Bir kenevir bitkisinin endüstriyel kenevir sayılabilmesi için aşmaması gereken tetrahidrokannabinol oranı.
Titreşimli elekvibratory screen
Belirli delik çapında titreşen bir tabla üzerinde lifi küçük şive ve ince parçalardan ayıran eleme makinesi.
Tohum verimiseed yield
Birim alandan elde edilen kenevir tohumu miktarı; kilogram olarak dekar başına verilir.
Tohumluk sertifikasısertifikalı tohum
Ekilecek tohumluğun çeşit kimliğini, kalitesini ve çeşit özelliklerini belgeleyen resmî sertifika.
Tokoferoltocopherol
E vitamini etkinliği gösteren, yağda çözünen ve yağların oksidasyonunu yavaşlatan bileşik grubu; alfa, beta, gama ve delta biçimleri vardır.
Toprağa gömme deneyisoil burial test
Bir malzemenin toprağa gömülüp belirli sürelerde çıkarılarak kütle ve mukavemet kaybının ölçüldüğü bozunma deneyi.
Toprak işlemetillage
Ekim öncesi toprağın mekanik olarak gevşetilmesi, karıştırılması ve artığın toprağa gömülmesi işlemlerinin tümü.
Toprak organik karbonuTOK
Toprakta organik madde içinde bulunan karbon miktarı; yüzde ya da ton/hektar olarak verilir ve toprak sağlığının temel göstergelerindendir.
Tozlayıcıpolinatör
Çiçekten çiçeğe polen taşıyarak bitkinin döllenmesini sağlayan hayvan; tarımda çoğunlukla arılar.
Transepidermal su kaybıTEWL
Cildin dış katmanından buharlaşarak kaybedilen su miktarı; cilt bariyerinin ne kadar sağlam olduğunun cihazla ölçülen göstergesi.
Transesterifikasyonester değişimi
Bitkisel yağdaki trigliseritlerin alkol ve katalizör eşliğinde metil esterlere (biyodizele) ve gliserine dönüştürülmesi.
Transkriptomtranscriptome
Bir dokuda belirli bir anda üretilmiş olan RNA moleküllerinin bütünü; hangi genlerin ne ölçüde çalıştığının kaydı.
Trikomsalgı tüyü
Bitki yüzeyindeki tüy benzeri yapı; salgı taşıyan türleri reçineli madde üretir ve depolar.
Trikoskopitrikoskop
Saçlı derinin ve saç tellerinin büyüteçli, ışıklı bir cihazla (dermatoskop) incelenmesi; saç dökülmesi ve yeniden çıkışı izlenirken kullanılır.
TÜİKTürkiye İstatistik Kurumu · TurkStat
Türkiye İstatistik Kurumu; arşivdeki il ve ülke düzeyi kenevir serilerinin resmî kaynağı.
Tür zenginliğitür sayısı
Bir örneklemde kaç farklı türün bulunduğunu sayan çeşitlilik ölçüsü; birey sayısını dikkate almaz.

U

U değeriısıl geçirgenlik katsayısı
Bir yapı elemanının iki yüzü arasındaki 1 K sıcaklık farkında 1 m² alandan geçen ısı; birimi W/(m²·K).
Uçucu külfly ash
Kömür yakan santrallerin baca gazından tutulan ince kül; çimento ve kireç bağlayıcıların bir kısmının yerine puzolanik katkı olarak kullanılır.
Uyumlaştırıcı (MAPP)compatibilizer
Doğal lif ile polimer arasındaki arayüz bağını güçlendirmek için karışıma katılan aracı madde; polipropilen sistemlerinde en yaygını maleik anhidrit aşılanmış polipropilendir.
Uyumlaştırılmış standart (hEN)harmonize standart
Avrupa Komisyonu'nun görevlendirmesiyle CEN tarafından hazırlanan ve bir yapı malzemesi için beyan edilecek temel özellikleri ile ölçüm yöntemlerini belirleyen standart.

Ü

Üstüpüoakum
Halat ve lif işlemeden artan kaba kenevir lifi; gemi kalafatlamasında ve dolgu malzemesi olarak kullanılırdı.

V

Varyans analizi (ANOVA)ANOVA
İki ya da daha fazla grubun ortalamaları arasındaki farkın rastlantıyla açıklanıp açıklanamayacağını sınayan istatistik yöntemi.
Vejetasyon süresigrowing period · vegetation period
Bir bitkinin ekimden hasada kadar geçen gelişme süresi; gün olarak verilir.

Y

Yabancı ot baskılamaweed suppression
Bir ürünün hızlı büyüme ve yoğun örtü oluşturma yoluyla yabancı otların gelişmesini engellemesi.
Yangına tepki sınıfıreaction to fire class
Bir yapı malzemesinin yangına katkısını sınıflayan derecelendirme; Avrupa sisteminde A1'den F'ye kadar harflerle verilir.
Yaşam döngüsü değerlendirmesiLCA
Bir ürünün çevresel etkisinin hammaddeden bertarafa kadar hesaplanması.
Yayılma çapıakış çapı
Taze harcın bir sarsma tablası üzerinde ne kadar yayıldığını gösteren çap; harcın akıcılığının, yani işlenebilirliğinin ölçüsüdür.
Yeni gıda (novel food)novel food
Avrupa Birliği'nde 15 Mayıs 1997'den önce Birlik içinde önemli ölçüde insan gıdası olarak tüketilmemiş ve piyasaya arzı için izin gereken gıda.
Yerinde ölçüm (saha ölçümü)in-situ ölçüm
Bir yapı elemanının özelliğinin laboratuvarda değil, kullanılan binada, gerçek iç ve dış koşullarda ölçülmesi.

Z

Zeta potansiyelizeta potential
Sıvı içinde dağılmış damlacıkların yüzey yükünün ölçüsü; milivolt cinsinden verilir.