Ara⌘K TR

Kenevir Bilgi Arşivi

Endüstriyel kenevir üzerine kaynaklı bilgi arşivi

Tarladan sanayiye kenevir: tarım ve çevre, gıda, kozmetik, tekstil, yapı ve kompozit malzemeler, tarih ve mevzuat üzerine hakemli yayınlar, resmî kayıtlar ve ölçülmüş veriler.

Bilgiler kaynağıyla birlikte verilir; kaynakta geçmeyen sayı yazılmaz. İçerikler tıbbi tavsiye değildir.
Arşivi kim hazırlıyor · Veri ve yöntem · Yayın ilkeleri

Kenevir (Cannabis sativa L.), lif ve tohum için yetiştirilen tek yıllık bir kültür bitkisidir. Endüstriyel kenevir, uyuşturucu etkisi oluşturmayacak düzeyde THC içeren, tarım mevzuatında izin verilmiş çeşitlerden oluşur.

Tek bir bitki türüdür ama tek bir ürün değildir. Bitki yukarıdan aşağıya farklı sanayilere ayrılır: tepedeki salkım tohumu taşır, tohum yağ ve protein akışını besler, yapraklar hasattan sonra tarlada kalarak toprağa döner, sapın kabuğu uzun lifi, sapın iç odunu yapı malzemesinin agregasını verir, kök ise toprağın altında kalır. Aşağıdaki sıra şemanın okunuş sırasıdır.

  1. 1 · salkım → tohum bağlar
  2. 2 · tohum → yağ, protein, küspe
  3. 3 · yaprak → hasat artığı
  4. 4 · kabuk → bast lifi
  5. 5 · iç odun → şive
  6. 6 · kök → toprakta kalır

Şemada ya da altındaki düğmelerde bir kısım seçildiğinde, o kısımdan elde edilen ürünler ve ilgili ölçüm sayfası gösterilir.

Kenevir bitkisinin anatomisi ve sap kesiti dişi salkımtohum burada bağlar tohumaken · 2-6 mm yaprak3-9 yaprakçık sapiçi boş, oluklu kazık kökyan kökler iki yana yayılır kabukdış doku birincil lifuzun, ince ikincil lifkısa, kalın odunsu iç kısımşive öz boşluğu koltuk çiçekleritohum burada da bağlar sap kesiti · büyütülmüş, ölçeksiz Erkek kenevir bitkisi, erkek çiçek ve polen erkek salkımyapraksız, kuvvetle dallanmış erkek çiçekbeş radyal bölümlü başçıkpolen burada oluşur polen tanesirüzgârla taşınır dişiden ~4 hafta önce olgunlaşır erkek bitki · kenevir iki evciklidir · çiçek ve polen büyütülmüş, ölçeksiz
Anatomik şema · bitki ölçeksiz, kesit büyütülmüşKesit sırası dıştan içe: kabuk, birincil lif, ikincil lif, şive, öz

Kesit · bast lifi

Birincil lif

Kabuğun içinde demetler hâlinde sapın boyunca uzanan uzun, ince lif. Bitkinin en yüksek katma değerli kısmıdır; iplik, halat, teknik tekstil ve kompozit takviyesinde kullanılır. Tekstil için istenen, birincil lif payı yüksek liftir.

  • tekstil
  • halat
  • biyokompozit
Bast lifi →

Şema ölçekli bir çizim değildir; kısımların ilişkisini gösterir. Endüstriyel kenevir bir botanik sınıf değil, hukuki ve tarımsal bir tanımdır: ayrımı belirleyen bitkinin görünüşü değil, tohumun sertifikasıdır.

Dünyada kenevir araştırması

Sorgu ve ham veri →

Kenevir konulu bilimsel yayınlar, 2000-2025

17.511+
bilimsel yayın
2000-2025 · makale, bildiri ve derleme;
başlığında ya da özetinde “hemp” geçen
133
ülke
ilk üç: ABD, Çin, Hindistan
1.986+
yayın, yalnızca 2025’te
2000’deki 116 yayının
yaklaşık 17 katı
393
Türkiye adresli yayın
ülkeler arasında 10. sıra
(ABD 2.078 · Çin 1.512)
Bibliyometrik sorgu · OpenAlex açık veri tabanı. Yalnızca “industrial hemp” ifadesiyle aynı dönemde 1.903 kayıt çıkar; sayılar dizin güncellendikçe değişir. Erişim: 15.10.2026

Yıllara göre bilimsel yayın sayısı

Bibliyometrik sorgu · her yıl yayımlanan yayın sayısı (birikimli değil) · 2000-2025 · OpenAlex
0 500 1.000 1.500 2.000 2019-2025 · 10.416 yayın, toplamın %59’u 2000: 116 yayın 2001: 115 yayın 2002: 137 yayın 2003: 169 yayın 2004: 214 yayın 2005: 260 yayın 2006: 274 yayın 2007: 258 yayın 2008: 314 yayın 2009: 322 yayın 2010: 401 yayın 2011: 421 yayın 2012: 470 yayın 2013: 529 yayın 2014: 546 yayın 2015: 551 yayın 2016: 560 yayın 2017: 686 yayın 2018: 752 yayın 2019: 920 yayın 2020: 1.254 yayın 2021: 1.324 yayın 2022: 1.623 yayın 2023: 1.548 yayın 2024: 1.761 yayın 2025: 1.986 yayın 2000 2005 2010 2015 2020 2025
yıllık yayın sayısı 2000 · 2010 · 2019 · 2025
2000-2009

2.179 yayın

Toplamın %12’si. Yıllık sayı 116’dan 322’ye çıkar.

2010-2018

4.916 yayın

Toplamın %28’i. Yıllık sayı 401’den 752’ye çıkar.

2019-2025

10.416 yayın

Toplamın %59’u, yedi yılda. Yıllık sayı 2020’de 1.000’i aşar; tek düşüş 2023’te (1.548).

Kapsam: makale, konferans bildirisi, derleme · tez, kitap ve ön baskı dahil değil OpenAlex sorgusu →

Kenevirin dünya tarihi

Dünya tarihi sayfası →
~12.000 yıl
evcilleştirmenin genomik tarihi
erken Neolitik · Doğu Asya
(genom çalışması, 2021)
~2.000 yıl
en eski kâğıdın yaşı
Çin · kenevir lifinden;
19. yy başına dek başlıca hammadde
1606
Kuzey Amerika'ya geçiş
Port Royal · Şili'ye 1545'te;
yelken bezi ve halat için
1938
ABD ve Kanada'da yasak
savaş yıllarında kısa süreli
yeniden ekim
Tarih kaydı · tarihler derlemeye dayanır ve yaklaşıktır; kaynaklar dünya tarihi sayfasında. 2 kaynak künyesi

Türkiye'de kenevirin tarihi

Türkiye tarihi sayfası →
5.100 kantar
tersaneye yıllık kendir
16. yy · Samsun'a bağlı dokuz kaza,
Tersâne-i Âmire'ye ocaklık
1947
Taşköprü Kendir Fabrikası
Sümerbank · ülkenin kendir
ihtiyacının %40'ı
1 ha
2014'te toplam ekim alanı
2005'te 130 ha · FAO ve TÜİK
verisinden derlenen seri
2021
ilk yerli çeşitler tescillendi
Vezir ve Narlı · Ondokuz Mayıs Üniv.
ve Karadeniz Tarımsal Araştırma Enst.
Tarih kaydı · Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi değerleri arşiv çalışmalarından; kaynaklar Türkiye tarihi ve üretim sayfalarında. 4 kaynak künyesi

Dekar başına sap, lif ve tohum verimi

Kaynaklarda bir dönümden 600-1000 kg sap ve 60-300 kg tohum elde edildiği bildirilmektedir. Aralığın genişliği çeşit ve yetiştirme koşullarındaki farklardan kaynaklanır.

Verim tek bir sayı değildir: çeşit, ekim sıklığı, sulama ve hasat zamanı aralığın neresine düşüleceğini belirler. Derleme etiketli değerler literatür aralığı, anket etiketli değerler tek bir ilçede çiftçi beyanına dayanan ölçümdür — ikisi aynı ağırlıkta okunmaz.

Sapderleme

600–1000kg / dönüm

Tohum amaçlı üretimde ölçülen sap verimi. Bir dönümden çıkan en ağır ürün budur.

Ölçümün kaydı →

Lifanket

ortalama 200kg / dönüm

Vezirköprü’de 2020-2021 çiftçi beyanına dayanan tek ilçe ortalaması. Aralık değil, tek nokta değer.

Ölçümün kaydı →

Tohum · yağ tipi çeşitderleme

80–300kg / dönüm

Yağ için ıslah edilmiş çeşitler. Aralığın üç katına açılması çeşit ve yetiştirme koşulu farkından geliyor.

Ölçümün kaydı →

Tohum · lif tipi çeşitderleme

80–100kg / dönüm

Lif için ıslah edilmiş çeşitlerde tohum yan üründür; bu yüzden aralık dar.

Ölçümün kaydı →

Tohum · Vezirköprüanket

60–100kg / dönüm

2020-2021, tek ilçe. Çiftçi beyanına dayanır; derleme değeriyle aynı ağırlıkta okunmamalı.

Ölçümün kaydı →

Sapın içindeki şive payıpay

60–70%

Sapın ağırlığının üçte ikisi şive olarak çıkar. 600-1000 kg sap, kabaca 360-700 kg şive demek.

Ölçümün kaydı →

1 dönüm = 1 dekar = 1.000 m². Değerler arşivdeki ekim ve bakım normları sayfasının verim tablosundan, şive payı şive terimi sayfasından alınmıştır. Aynı tarladan hem lif hem tohum alındığında iki verim de tek başına alınabilecek değerin altında kalır.

İzin coğrafyası

İzinli iller sayfası →

Lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğine 21 ilde izin veriliyor. Bu illerin dışında yetiştiricilik yasak.

İzin haritası ile üretim haritası aynı şey değil: 2019’da izin 19 ilde geçerliydi, üretim yalnızca beş ilde yapıldı. Dolu noktalar üretim kaydı olan illeri, boş noktalar izinli ama kayıtsız illeri gösterir. Bir noktaya tıklayın.

Kenevir ekimine izin verilen iller Samsun Kastamonu Kütahya Yozgat Kayseri
  • 2019 il verisinde üretim kaydı olan il (5)
  • İzinli, üretim kaydı olmayan il (16)

Harita · 21 il

İzin 21 ilde, üretim beş ilde

Listedeki illerin ağırlığı Karadeniz kuşağında toplanıyor; bu, kenevirin Anadolu’daki geleneksel üretim coğrafyasıyla örtüşür. Liste kapalı değil: Bakanlık onayıyla yeni iller eklenebilir — Sivas 2021’de, Konya 2024’te eklendi.

İzinli iller →

İl listesi 31 Ocak 2026 tarihli yönetmeliğin 4. maddesinden; üretim kayıtları TÜİK’in 2019 il verisini aktaran hakemli derlemeden. Nokta konumları il merkezlerinin koordinatlarıdır, ülke sınırı Natural Earth verisinden çizilmiştir. Çiçek ve yaprak amaçlı üretim bu listeye dahil değildir.

Veri & İnfografik

Tüm veri sayfaları →

Türkiye’de kenevir ekim alanı

Resmî istatistik — dekar, lif + tohum toplamı

1.300
10
114
Eylem
Planı
696
16.051
20052014201820192024

2014’te 10 dekara inen alan 2019 Eylem Planından sonra yeniden büyüdü; 2024’te lif ve tohum için toplam 16.051 dekar ekildi.

FAO/TÜİK derlemesi · 2024 TÜİK (1 ha = 10 da) Ayrıntı →

Lif üretiminde su tüketimi karşılaştırması

Saha verisi — 1 kg lif başına litre · derleme

Kenevir
~2.700
Keten
~3.900
Pamuk
~10.000
Kaynak: derleme, 4 çalışma — sayfa içinde tam künye Veri sayfasına git →

Kenevirin yanındaki ürünlere etkisi

Tarla denemesi — verim, tek başına ekim = 100

Sonraki buğday
+%47
Birlikte ekilen kabak
+%155
tek başına ekimkenevirle gelen artış
Katalonya tarla denemesi · ABD denemesi Ayrıntı →

Nem tamponlama: kenevir ve mineral malzemeler

Laboratuvar ölçümü — MBV, g/(m²·%BN) · zemin tonları NORDTEST sınıfları

Alçı
0,53
Gazbeton
1,23
Termo-kenevir
2,12
İnce kenevir
2,38
0,20,512ortaiyimükemmel

İki kenevir malzemesi de en üst sınıfta. İnce kenevirin değeri alçının yaklaşık dört buçuk katı.

Aynı çalışma, NORDTEST protokolü Ayrıntı →

Kenevir tohumunun besin değeri

Laboratuvar ölçümü — bütün tohumda kütlece %, Finola çeşidi · protein ve lif ayrıntısı derlemelerden

yağ %35,5lif %27,6protein %24,8
  • Ham yağ%35,5
  • Ham lif%27,6
  • Ham protein%24,8
  • Kül (mineral)%5,6
  • Kaynakta ayrıştırılmamış%6,5

Protein

Edestin (globülin) payı
%67–75
Albümin payı
%25–37
Arginin, protein içinde
~%12
Proteaz inhibitörü
içermez

Lif ve kabuk

Kabuklu tohumda toplam lif
%35
Kabuksuz tohumda toplam lif
%5–10
Lifin kabukta taşınan kısmı
~%70
Çözünmez : çözünür lif
80 : 20

Tohumun üçte birinden fazlası yağ, dörtte biri protein. Lifin çoğu kabukta olduğundan kabuğu soyulmuş tohumda lif belirgin biçimde azalır. Arginin payı kaynakta patates, mısır, buğday, pirinç, soya ve wheyden yüksek bildiriliyor.

Euphytica, 2004 · derlemeler 2023–2024 Ayrıntı →

Hasattan sonra kenevire ne oluyor?

Hasatta sap ile tane ayrılır ve iki ayrı işleme hattına girer: sap havuzlama ve dekortikasyonla lif ve şiveye, tane yağ ve küspeye işlenir.

  1. 01

    Hasat

    Lif için çiçeklenmede, tane için salkım olgunlaşınca biçilir.

  2. 02

    Havuzlama

    Pektin çözülür. Lif kalitesi büyük ölçüde burada belirlenir.

  3. 03

    Dekortikasyon

    Sap kırılır; kabuk odundan mekanik olarak ayrılır.

  4. 04

    Ürün hatları

    Lif ve şive tekstile ve yapıya, tane yağ ile küspeye.

Çıktılar uzun lif · kısa lif · şive · yağ · küspe

Bilimden — araştırma özetleri

Tüm araştırmalar →

Kenevir ne işe yarar?

Bitkinin her kısmı ayrı bir ürüne gider. Tohumdan yağ, protein ve un; sap kabuğundaki liften tekstil, kâğıt ve kompozit; sapın odunsu iç kısmından kenevir betonu ve yalıtım malzemesi üretilir.

Kullanım alanları →

Türkiye'de kenevir ekmek serbest mi?

Lif ve tohum amaçlı üretim yasak değil, izne tabidir. 31 Ocak 2026 tarihli yönetmelik ekimi 21 ille sınırlar; başvuru valilik ya da kaymakamlığa yapılır ve temel şart sertifikalı tohumluktur.

Ekim izni →

Türkiye'de ne kadar kenevir ekiliyor?

Ekim alanı 2014'te toplam 1 hektara inmişti. 2019 Eylem Planından sonra yeniden büyüdü; 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi.

Türkiye'de üretim →

Kenevir tohumu nasıl tüketilir?

Kabuğu ayrılmış tohum çiğ olarak salata, yoğurt ya da smoothie'ye eklenir. Yağı ısıtılmadan kullanılır; un ekmekte %10-20 oranında zenginleştirici olarak katılır.

Tüketim biçimleri →

Kenevir tohumunun yan etkisi var mı?

Yan etkileri sistematik olarak inceleyen bir çalışma arşivde yok. Kayıtlı dikkat noktaları tohum proteinlerine alerji, fındık alerjisiyle olası çapraz reaksiyon ve yağın ısıyla bozulmasıdır.

Dikkat edilecekler →

Kenevir nasıl ekilir?

Önce izin: başvuru 1 Ocak-1 Nisan arasında yapılır. Ekim genellikle Mart-Nisan'da; lif için dekara 6-9 kg, tohumluk için 4-5 kg tohum atılır.

Adım adım ekim →

Yaygın yanlış bilgiler

Tümü →
"Hempcrete betonun yerini alır."

Hempcrete taşıyıcı değildir. Basınç dayanımı yapısal betondan iki mertebe düşüktür; iskelet sistemle birlikte dolgu ve yalıtım görevi görür.

Hempcrete maddesi →
"Kenevir ekmek Türkiye'de tamamen yasak."

Yasak değil, izne tabi. Lif ve tohum amaçlı üretim, sertifikalı tohum ve parsel kaydı şartıyla yapılabilir.

Ekim izni maddesi →
"Türkiye kenevirde dünya lideriydi."

Türkiye tarihsel olarak önemli bir üretici oldu, ancak liderlik farklı dönemlerde farklı ülkelerdeydi. TÜİK ve FAO'nun beş yıllık verisine göre Türkiye hasat edilen alanda 7., üretimde 8., verimde 4. sırada.

Türkiye'de kenevir üretimi maddesi →
Retting (Havuzlama)

Lifin gövdeden ayrılması için sapın kontrollü olarak çürütülmesi işlemi.

Şive (Shiv)

Sapın odunlaşmış iç kısmı; hempcrete ve hayvan altlığında kullanılır.

Bast lifi

Gövdenin kabuk tabakasından elde edilen uzun ve yüksek mukavemetli lif.

Fitoremediasyon

Bitkiler aracılığıyla topraktaki kirleticilerin azaltılması yöntemi.

Dekortikasyon

Sap içindeki lif ve şivenin mekanik olarak birbirinden ayrılması.

Kenevir Betonu (Hempcrete)

Şive ile kireç bağlayıcının karışımından oluşan hafif yapı malzemesi.