Kenevir Bilgi Arşivi
Endüstriyel kenevir üzerine kaynaklı bilgi arşivi
Tarladan sanayiye kenevir: tarım ve çevre, gıda, kozmetik, tekstil, yapı ve kompozit malzemeler, tarih ve mevzuat üzerine hakemli yayınlar, resmî kayıtlar ve ölçülmüş veriler.
Bilgiler kaynağıyla birlikte verilir; kaynakta geçmeyen sayı yazılmaz. İçerikler tıbbi tavsiye değildir.
Arşivi kim hazırlıyor · Veri ve yöntem · Yayın ilkeleri
Genel bakış
Kenevir nedir sayfası →Kenevir (Cannabis sativa L.), lif ve tohum için yetiştirilen tek yıllık bir kültür bitkisidir. Endüstriyel kenevir, uyuşturucu etkisi oluşturmayacak düzeyde THC içeren, tarım mevzuatında izin verilmiş çeşitlerden oluşur.
Tek bir bitki türüdür ama tek bir ürün değildir. Bitki yukarıdan aşağıya farklı sanayilere ayrılır: tepedeki salkım tohumu taşır, tohum yağ ve protein akışını besler, yapraklar hasattan sonra tarlada kalarak toprağa döner, sapın kabuğu uzun lifi, sapın iç odunu yapı malzemesinin agregasını verir, kök ise toprağın altında kalır. Aşağıdaki sıra şemanın okunuş sırasıdır.
- 1 · salkım → tohum bağlar
- 2 · tohum → yağ, protein, küspe
- 3 · yaprak → hasat artığı
- 4 · kabuk → bast lifi
- 5 · iç odun → şive
- 6 · kök → toprakta kalır
Şemada ya da altındaki düğmelerde bir kısım seçildiğinde, o kısımdan elde edilen ürünler ve ilgili ölçüm sayfası gösterilir.
Kesit · bast lifi
Birincil lif
Kabuğun içinde demetler hâlinde sapın boyunca uzanan uzun, ince lif. Bitkinin en yüksek katma değerli kısmıdır; iplik, halat, teknik tekstil ve kompozit takviyesinde kullanılır. Tekstil için istenen, birincil lif payı yüksek liftir.
- tekstil
- halat
- biyokompozit
Şema ölçekli bir çizim değildir; kısımların ilişkisini gösterir. Endüstriyel kenevir bir botanik sınıf değil, hukuki ve tarımsal bir tanımdır: ayrımı belirleyen bitkinin görünüşü değil, tohumun sertifikasıdır.
Dünyada kenevir araştırması
Sorgu ve ham veri →Kenevir konulu bilimsel yayınlar, 2000-2025
başlığında ya da özetinde “hemp” geçen
yaklaşık 17 katı
(ABD 2.078 · Çin 1.512)
Yıllara göre bilimsel yayın sayısı
2.179 yayın
Toplamın %12’si. Yıllık sayı 116’dan 322’ye çıkar.
4.916 yayın
Toplamın %28’i. Yıllık sayı 401’den 752’ye çıkar.
10.416 yayın
Toplamın %59’u, yedi yılda. Yıllık sayı 2020’de 1.000’i aşar; tek düşüş 2023’te (1.548).
Kenevirin dünya tarihi
Dünya tarihi sayfası →yeniden ekim
Konuyu ilk kez okuyorum
Bitkinin ne olduğu, hangi ürünlere ayrıldığı.
Üretim ve mevzuat
İzin rejimi, başvuru, izinli iller ve üretim.
Ölçüm ve kanıt arıyorum
Çalışma özetleri, karşılaştırmalar, ölçümler.
Türkiye'de kenevirin tarihi
Türkiye tarihi sayfası →ve Karadeniz Tarımsal Araştırma Enst.
Verim
Verim aralıkları →Dekar başına sap, lif ve tohum verimi
Kaynaklarda bir dönümden 600-1000 kg sap ve 60-300 kg tohum elde edildiği bildirilmektedir. Aralığın genişliği çeşit ve yetiştirme koşullarındaki farklardan kaynaklanır.
Verim tek bir sayı değildir: çeşit, ekim sıklığı, sulama ve hasat zamanı aralığın neresine düşüleceğini belirler. Derleme etiketli değerler literatür aralığı, anket etiketli değerler tek bir ilçede çiftçi beyanına dayanan ölçümdür — ikisi aynı ağırlıkta okunmaz.
Sapderleme
600–1000kg / dönüm
Tohum amaçlı üretimde ölçülen sap verimi. Bir dönümden çıkan en ağır ürün budur.
Ölçümün kaydı →Lifanket
ortalama 200kg / dönüm
Vezirköprü’de 2020-2021 çiftçi beyanına dayanan tek ilçe ortalaması. Aralık değil, tek nokta değer.
Ölçümün kaydı →Tohum · yağ tipi çeşitderleme
80–300kg / dönüm
Yağ için ıslah edilmiş çeşitler. Aralığın üç katına açılması çeşit ve yetiştirme koşulu farkından geliyor.
Ölçümün kaydı →Tohum · lif tipi çeşitderleme
80–100kg / dönüm
Lif için ıslah edilmiş çeşitlerde tohum yan üründür; bu yüzden aralık dar.
Ölçümün kaydı →Tohum · Vezirköprüanket
60–100kg / dönüm
2020-2021, tek ilçe. Çiftçi beyanına dayanır; derleme değeriyle aynı ağırlıkta okunmamalı.
Ölçümün kaydı →Sapın içindeki şive payıpay
60–70%
Sapın ağırlığının üçte ikisi şive olarak çıkar. 600-1000 kg sap, kabaca 360-700 kg şive demek.
Ölçümün kaydı →1 dönüm = 1 dekar = 1.000 m². Değerler arşivdeki ekim ve bakım normları sayfasının verim tablosundan, şive payı şive terimi sayfasından alınmıştır. Aynı tarladan hem lif hem tohum alındığında iki verim de tek başına alınabilecek değerin altında kalır.
İzin coğrafyası
İzinli iller sayfası →Lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğine 21 ilde izin veriliyor. Bu illerin dışında yetiştiricilik yasak.
İzin haritası ile üretim haritası aynı şey değil: 2019’da izin 19 ilde geçerliydi, üretim yalnızca beş ilde yapıldı. Dolu noktalar üretim kaydı olan illeri, boş noktalar izinli ama kayıtsız illeri gösterir. Bir noktaya tıklayın.
- 2019 il verisinde üretim kaydı olan il (5)
- İzinli, üretim kaydı olmayan il (16)
Harita · 21 il
İzin 21 ilde, üretim beş ilde
Listedeki illerin ağırlığı Karadeniz kuşağında toplanıyor; bu, kenevirin Anadolu’daki geleneksel üretim coğrafyasıyla örtüşür. Liste kapalı değil: Bakanlık onayıyla yeni iller eklenebilir — Sivas 2021’de, Konya 2024’te eklendi.
İzinli iller →İl listesi 31 Ocak 2026 tarihli yönetmeliğin 4. maddesinden; üretim kayıtları TÜİK’in 2019 il verisini aktaran hakemli derlemeden. Nokta konumları il merkezlerinin koordinatlarıdır, ülke sınırı Natural Earth verisinden çizilmiştir. Çiçek ve yaprak amaçlı üretim bu listeye dahil değildir.
Veri & İnfografik
Tüm veri sayfaları →Türkiye’de kenevir ekim alanı
Resmî istatistik — dekar, lif + tohum toplamı
Planı696
2014’te 10 dekara inen alan 2019 Eylem Planından sonra yeniden büyüdü; 2024’te lif ve tohum için toplam 16.051 dekar ekildi.
Lif üretiminde su tüketimi karşılaştırması
Saha verisi — 1 kg lif başına litre · derleme
Kenevirin yanındaki ürünlere etkisi
Tarla denemesi — verim, tek başına ekim = 100
Nem tamponlama: kenevir ve mineral malzemeler
Laboratuvar ölçümü — MBV, g/(m²·%BN) · zemin tonları NORDTEST sınıfları
İki kenevir malzemesi de en üst sınıfta. İnce kenevirin değeri alçının yaklaşık dört buçuk katı.
Kenevir tohumunun besin değeri
Laboratuvar ölçümü — bütün tohumda kütlece %, Finola çeşidi · protein ve lif ayrıntısı derlemelerden
- Ham yağ%35,5
- Ham lif%27,6
- Ham protein%24,8
- Kül (mineral)%5,6
- Kaynakta ayrıştırılmamış%6,5
Protein
- Edestin (globülin) payı
- %67–75
- Albümin payı
- %25–37
- Arginin, protein içinde
- ~%12
- Proteaz inhibitörü
- içermez
Lif ve kabuk
- Kabuklu tohumda toplam lif
- %35
- Kabuksuz tohumda toplam lif
- %5–10
- Lifin kabukta taşınan kısmı
- ~%70
- Çözünmez : çözünür lif
- 80 : 20
Tohumun üçte birinden fazlası yağ, dörtte biri protein. Lifin çoğu kabukta olduğundan kabuğu soyulmuş tohumda lif belirgin biçimde azalır. Arginin payı kaynakta patates, mısır, buğday, pirinç, soya ve wheyden yüksek bildiriliyor.
Konulara göre
Bütün konu başlıkları →Lif işleme, tekstil, kağıt hamuru ve kompozit takviyesi.
Tümünü gör →Şive esaslı dolgu malzemesi, yalıtım ve nem dengeleme.
Tümünü gör →Tohum bileşimi, soğuk sıkım yağ, protein ve raf ömrü.
Tümünü gör →Tohum yağının cilt uygulamaları ve formülasyonda davranışı.
Tümünü gör →Ekim, verim, su tüketimi, toprak ve karbon bilançosu.
Tümünü gör →Anadolu'da üretim, deniz ticareti ve mevzuatın seyri.
Tümünü gör →İşleme zinciri
İşleme zincirini incele →Hasattan sonra kenevire ne oluyor?
Hasatta sap ile tane ayrılır ve iki ayrı işleme hattına girer: sap havuzlama ve dekortikasyonla lif ve şiveye, tane yağ ve küspeye işlenir.
-
01
Hasat
Lif için çiçeklenmede, tane için salkım olgunlaşınca biçilir.
-
02
Havuzlama
Pektin çözülür. Lif kalitesi büyük ölçüde burada belirlenir.
-
03
Dekortikasyon
Sap kırılır; kabuk odundan mekanik olarak ayrılır.
-
04
Ürün hatları
Lif ve şive tekstile ve yapıya, tane yağ ile küspeye.
Bilimden — araştırma özetleri
Tüm araştırmalar →Samsun keneviri anız ve kök artıklarından kâğıt hamuru: şive kâğıdının kızılçamla karşılaştırmalı dayanımı
Kenevir tarlalarında arı topluluğu: peyzaj yapısı ve bitki boyunun tür zenginliğine etkisi
Türkiye kökenli 21 kenevir tohumu örneğinde yağ oranı ve yağ asidi kompozisyonu
Kenevirde lif kalitesinin genetik mimarisi: 123 aksesyonluk panelde genetik haritalama
Azot dozu ve hasat zamanının kenevirde sap, lif ve tohum verimine etkisi: iki yıllık saha denemesi
Pamuk, keten ve kenevir ipliklerinden örme kumaşlarda boyanma, mekanik ve konfor özelliklerinin karşılaştırılması
Osmanlı donanmasının kendir tedariki: 15.-17. yüzyıllarda Karadeniz'de kendir üretimi
Kenevir yağında omega-3 ve omega-6 yağ asitlerinin ısıl bozunma kinetiği ve antioksidan etkisi
Kenevir tohumu ve küspesinden püskürtmeli kurutmayla bitkisel süt tozu üretimi
Yüksek nemli ekstrüzyonla bitkisel et analoğu: soya proteininin %60'a kadar kenevir proteiniyle ikamesi
Kenevir lifi katkısının çimento harcının eğilme dayanımı ve birim ağırlığına etkisi
Ağır metalle kirlenmiş toprakta kenevir: çiçek dokusunda düşük kadmiyum ve kurşun birikimi
Kenevir proteininin hafif hipertansiyonda kan basıncına etkisi: çift kör, çapraz tasarımlı klinik deneme
Kenevir tohumu alerjenleri: edestin ve visilinlerin aday alerjen olarak tanımlanması
Yumurta tavuğu rasyonunda bütün kenevir tohumu: yumurta sarısı yağ asidi profiline etkisi
Kenevir yetiştiriciliği ve kenevir esaslı yalıtım malzemelerinin yaşam döngüsü değerlendirmesi
Bütün ve kabuğu ayrılmış kenevir tohumunda mineral element ve fitat içeriği
Kısa cevaplar
Tüm sık sorulan sorular →Kenevir ne işe yarar?
Bitkinin her kısmı ayrı bir ürüne gider. Tohumdan yağ, protein ve un; sap kabuğundaki liften tekstil, kâğıt ve kompozit; sapın odunsu iç kısmından kenevir betonu ve yalıtım malzemesi üretilir.
Kullanım alanları →Türkiye'de kenevir ekmek serbest mi?
Lif ve tohum amaçlı üretim yasak değil, izne tabidir. 31 Ocak 2026 tarihli yönetmelik ekimi 21 ille sınırlar; başvuru valilik ya da kaymakamlığa yapılır ve temel şart sertifikalı tohumluktur.
Ekim izni →Türkiye'de ne kadar kenevir ekiliyor?
Ekim alanı 2014'te toplam 1 hektara inmişti. 2019 Eylem Planından sonra yeniden büyüdü; 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi.
Türkiye'de üretim →Kenevir tohumu nasıl tüketilir?
Kabuğu ayrılmış tohum çiğ olarak salata, yoğurt ya da smoothie'ye eklenir. Yağı ısıtılmadan kullanılır; un ekmekte %10-20 oranında zenginleştirici olarak katılır.
Tüketim biçimleri →Kenevir tohumunun yan etkisi var mı?
Yan etkileri sistematik olarak inceleyen bir çalışma arşivde yok. Kayıtlı dikkat noktaları tohum proteinlerine alerji, fındık alerjisiyle olası çapraz reaksiyon ve yağın ısıyla bozulmasıdır.
Dikkat edilecekler →Kenevir nasıl ekilir?
Önce izin: başvuru 1 Ocak-1 Nisan arasında yapılır. Ekim genellikle Mart-Nisan'da; lif için dekara 6-9 kg, tohumluk için 4-5 kg tohum atılır.
Adım adım ekim →Yaygın yanlış bilgiler
Tümü →Hempcrete taşıyıcı değildir. Basınç dayanımı yapısal betondan iki mertebe düşüktür; iskelet sistemle birlikte dolgu ve yalıtım görevi görür.
Hempcrete maddesi →Yasak değil, izne tabi. Lif ve tohum amaçlı üretim, sertifikalı tohum ve parsel kaydı şartıyla yapılabilir.
Ekim izni maddesi →Türkiye tarihsel olarak önemli bir üretici oldu, ancak liderlik farklı dönemlerde farklı ülkelerdeydi. TÜİK ve FAO'nun beş yıllık verisine göre Türkiye hasat edilen alanda 7., üretimde 8., verimde 4. sırada.
Türkiye'de kenevir üretimi maddesi →Sözlük
Tüm terimler →Lifin gövdeden ayrılması için sapın kontrollü olarak çürütülmesi işlemi.
Sapın odunlaşmış iç kısmı; hempcrete ve hayvan altlığında kullanılır.
Gövdenin kabuk tabakasından elde edilen uzun ve yüksek mukavemetli lif.
Bitkiler aracılığıyla topraktaki kirleticilerin azaltılması yöntemi.
Sap içindeki lif ve şivenin mekanik olarak birbirinden ayrılması.
Şive ile kireç bağlayıcının karışımından oluşan hafif yapı malzemesi.