Kenevir kooperatifleri: Türkiye’de üreticiler nasıl örgütleniyor?
Türkiye'de kenevir üreticilerinin örgütlenmesine dair iki örnek öne çıkıyor. Konya'da kenevir üreten kooperatifler bir üst birlik kurmak için çalışıyor ve Ocak 2026'da Seydişehir'de beşinci kooperatifin kuruluşuna başlandı.[1] Samsun'un Vezirköprü ilçesinde ise üreticiler 2023'te bir işleme fabrikasıyla sözleşmeli üretime geçti.[2] Vezirköprü'de 59 üreticiyle yapılan ankette en sık dile getirilen iki sorun girdi pahalılığı ve pazarlamaydı.[3]
Kısaca
- Konya'da kenevir üreten kooperatifler üst birlik çalışması yürütüyor; Seydişehir'de 5. kooperatif için çalışma başladı (Ocak 2026).[1]
- Vezirköprü Narlısaray'da ekim alanı 2022'de yaklaşık 200 dekara düşmüştü; 2023'te sözleşmeli üretimle 2.000 dekara yaklaştı.[2]
- Vezirköprü anketinde üreticilerin %88,1'i girdi pahalılığını, %62,7'si pazarlama sorununu bildirdi.[3]
- Tarımsal kalkınma kooperatiflerinin kuruluşu Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlükleri üzerinden yürür.[4]
Kenevir eken çiftçinin en büyük sorunu ürünü kime satacağı. Vezirköprü’de bir fabrika ile önceden anlaşma yapılınca ekim yeniden arttı. Konya’da çiftçiler kooperatif kurarak birlikte hareket etmeye çalışıyor. Kooperatif kurmak için il tarım müdürlüğüne başvurulur.
Konya: kooperatiften üst birliğe
Konya, 2024'te kenevir yetiştiriciliğine izin verilen illere eklendi (Konya'da kenevir üretimi). Konya Merkez Anadolu Üretim ve Pazarlama Kooperatifi Başkanı Harun Maral, Ocak 2026'da Seydişehir'de genç çiftçilerle bir araya gelerek endüstriyel kenevir ekimi hakkında bilgi verdi. Habere göre Konya merkezli kenevir üreten kooperatiflerin üst birlik çalışmaları için mevcut kooperatiflere ek olarak Seydişehir'de beşinci kooperatifin kurulması için çalışma başlatıldı.[1]
İlk deneme ekimi 9 Mayıs 2024'te Çumra'da, bir çiftçinin 20 dekarlık arazisinde yapıldı. Karatay Anadolu Üretim ve Pazarlama Kooperatifi Müdürü Ahmet Bestil'e göre hasat edilen kenevir balya hâline getirilip işlenmek üzere Samsun'a gönderilecekti. Tarlayı Çumra Anadolu Üretim ve Pazarlama Kooperatifi Başkanı Mahmut Şenyüz ile birlikte incelediler.[11] Konya Postası'ndaki bir köşe yazısına göre bu kooperatifler Konya Pancar ve Tarım Ürünleri Üreticileri Derneği'nin (KONPADER) öncülüğünde kuruluyor, Ticaret Odası'nca tescil ediliyor ve bir üst birlik hazırlığı sürüyor; tohum darlığı yaşanmaması için bazı bölgelerde tohum üretimi planlanıyor.[12]
Mayıs 2025’te Kulu Anadolu Üretim ve Pazarlama Kooperatifi öncülüğünde Kulu ilçesinin ilk endüstriyel kenevir ekimi 15 dekarlık bir arazide yapıldı.[17] Kooperatif profilleri: Çumra, Kulu.
Vezirköprü: sözleşmeli üretim
Samsun Valiliği'nin 2019 tarihli duyurusuna göre Vezirköprü'de 2018'de 4 çiftçi kenevir üretirken 2019'da 20 çiftçi 460 dekarda üretim yaptı. Vali, üretimin sorun olmadığını, işleme konusunda sıkıntı bulunduğunu söyledi.[5]
Pazar sıkıntısı nedeniyle Narlısaray Mahallesi'nde ekim alanı 2022'de 200 dekar dolayına indi. Havza'da kurulan kenevir fabrikasıyla sözleşmeli üretime geçilince 2023'te alan 2.000 dekara yaklaştı. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün verisine göre aynı yıl Samsun genelinde kenevir ekim alanı 2.733 dekardı.[2]
Havza OSB’de kenevir işleme tesisi kuran şirket Keneviro Tarım Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., tohumdan nihai ürüne kadar entegre tesiste ham ve boyalı elyaf, iplik, kıtık ve kıtıktan hayvan altlığı üretimini planlıyordu; şirket 2023’te Amasya Suluova’daki toplantıda 301 çiftçiyle kenevir ektiğini açıkladı.[18] Şirket Haziran 2025’te konkordato ilan etti ve Asliye Ticaret Mahkemesi üç aylık geçici mühlet verdi.[19] Konkordato sürecinin sonucu ve tesisin bugünkü durumu bu arşivde doğrulanamadı.
Yerel kayıt
| Yıl | Kapsam | Değer |
|---|---|---|
| 2018 | Vezirköprü | 4 çiftçi |
| 2019 | Vezirköprü | 20 çiftçi, 460 dekar |
| 2022 | Narlısaray Mahallesi | ~200 dekar |
| 2023 | Narlısaray Mahallesi, sözleşmeli | ~2.000 dekar |
| 2023 | Samsun geneli | 2.733 dekar |
Amasya: Gümüşhacıköy kooperatifi
Ayrıntılı profil: Gümüşhacıköy İp Sicim Urgan Küçük Sanat Kooperatifi.
S.S. Gümüşhacıköy İp Sicim Urgan Küçük Sanat Kooperatifi 1976'da 85 dönümlük alanda 3.000 m²'lik bir fabrikanın temelini attı; fabrika 1984'te üretime başladı ve iki yıl sonra ekonomik nedenlerle kapandı.[8] Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı'nın (OKA) desteğiyle fabrika yeniden açıldı: toplam bütçesi 6,8 milyon TL olan projede kooperatife 6,1 milyon TL destek verildi. Fabrikanın yıllık işleme kapasitesi 1.000 ton kenevir.[9]
Kooperatif Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile köylerde çiftçi eğitimleri düzenliyor ve çiftçileri sözleşmeli kenevir tarımına yönlendiriyor.[9] Kooperatif başkanı Ümit Yetişir'e göre kooperatifin 287 üyesi var ve ekmek isteyen çiftçilere sözleşmeli ekim yaptırıyorlar.[10]
Fabrikanın makinelerini temin eden MEM Tekstil'in teknik müdürüne göre tesis aylık 30 ton, yıllık 300 ton iplik üretebiliyor; ilk etapta 10 kişi istihdam edildi.[13] Kooperatif başkanı, tesisin Türkiye'de %100 kenevirden iplik üreten tek fabrika olduğunu ve hasat edilen kenevirin tamamının burada ipliğe dönüştürüldüğünü söylüyor.[14]
Zaman çizelgesi
| Tarih | Gümüşhacıköy kooperatifi |
|---|---|
| 1976 | Fabrikanın temeli atıldı (85 dönüm arazi, 3.000 m² bina).[8] |
| 1984 | Üretime başlandı; iki yıl sonra ekonomik nedenlerle kapandı.[8] |
| 2021 | Yeniden açılış projesinin bütçesi yaklaşık 3 milyon TL; %30'u inşaata, kalanı makine ve ekipmana.[13] |
| 2023 | Fabrikada çarklar yeniden dönmeye başladı.[8] |
| 2024 | Yöreye özgü, 40 yıl saklanmış ata tohumuyla 55 dekarda hasat programı.[15] |
| 29.04.2026 | İlçede 2026 ekim sezonu başladı.[16] |
Üreticilerin bildirdiği sorunlar
Yıldırım ve Kızılaslan, Vezirköprü'de kenevir yetiştiren 59 üreticiyle yüz yüze anket yaptı. Üreticilerin %66,1'i keneviri arazi ve iklim koşulları uygun olduğu için, %64,4'ü bölgenin merkez seçilmesinden sonra doğan pazar talebi nedeniyle tercih etti. Sorunların başında %88,1 ile girdilerin pahalı olması geldi; %62,7'si pazarlama durumunun verilen vaatlerin yerine getirilmemesi nedeniyle son zamanlarda iyi olmadığını bildirdi.[3]
Aynı çalışmanın değerlendirmesinde devletin teşvik ya da desteğinin olmaması ve bölgede işleme fabrikasının bulunmaması zayıf yönler arasında sayıldı. Yazarlar teşvik, mekanizasyon, fabrika kurulması ve pazarlama sorununa çözüm önerileri getirilmesi gerektiği sonucuna vardı.[3] Güncel destek tutarları destekleme veri sayfasında, kârlılık kenevir ekimi kârlı mı maddesinde.
Dernekler
Endüstriyel kenevir alanında çalışan derneklerden biri Anadolu Kenevir Endüstrileri Derneği'dir (AKED). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Kenevir Ar-Ge Koordinasyon Merkezi ile AKED, 2023'te üniversitede "Sanayi Keneviri Proje Geliştirme Çalıştayı" düzenledi.[6] Çalıştay Zonguldak Ticaret ve Sanayi Odası'nın da katılımıyla yapıldı; derneğin kurucu başkanı Ercüment Degidiben'dir.[7]
Derneklerin üye sayısı, kuruluş yılı ve faaliyet alanları bu arşivde doğrulanamadı. Dernek profilleri kenevir dernekleri maddesinde.
Kooperatif nasıl kurulur
Tarımsal kalkınma kooperatiflerinin kuruluş işlemleri Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüklerince yürütülür. Kurucuların imzaladığı dilekçe ve ekleri ilçe müdürlüğüne verilir; il müdürlüğü kuruluş izni verdikten sonra onaylı anasözleşme kurucu heyete iletilir.[4]
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu gereğince kooperatif, merkezinin bulunduğu yerin ticaret sicili müdürlüğüne en geç bir ay içinde başvurarak tescil ettirilir. Kuruluş Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilince kooperatif tüzel kişilik kazanır; ilanı izleyen bir ay içinde kuruluş genel kurulu yapılır ve asıl yönetim ve denetim kurulları seçilir.[4]
Kenevir yetiştiriciliği için gereken izin koşulları kenevir ekim izni maddesinde.
Ayrıntılı rehber: Kenevir kooperatifi nasıl kurulur? Adım adım kuruluş — iki kooperatif türü, belgeler, pay ve birlik.
Sınırlar
Konya ve Vezirköprü bilgileri yerel haber ve kamu duyurularından alındı; kooperatiflerin adları, üye sayıları ve ekim alanları bu arşivde doğrulanamadı.[1][2] Dernek bilgileri bir üniversite duyurusu ve yerel haberden alındı.[6][7] Kuruluş adımları bir sivil toplum rehberindeki aktarıma dayanır; güncel belge listesi il müdürlüğünden teyit edilir.[4] Türkiye'de kenevire özgü bir üretici birliği ya da kooperatif üst birliğinin kurulduğuna dair bir kayda ulaşılamadı.
Sık sorulan sorular
Türkiye’de kenevir kooperatifi var mı?
Konya’da kenevir üreten kooperatifler bulunuyor ve bunlar bir üst birlik için çalışıyor. Ocak 2026’da Seydişehir’de beşinci kooperatifin kurulması için çalışma başlatıldı.
Kenevir kooperatifi nasıl kurulur?
Tarımsal kalkınma kooperatiflerinin kuruluşu Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlükleri üzerinden yürür. Kuruluş izninden sonra kooperatif bir ay içinde ticaret siciline tescil ettirilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilanla tüzel kişilik kazanır.
Kenevir üreticisi ürününü nasıl satıyor?
Vezirköprü’de üreticiler 2023’te Havza’da kurulan kenevir fabrikasıyla sözleşmeli üretime geçti; Narlısaray’da ekim alanı 200 dekardan 2.000 dekara yaklaştı. Ankette üreticilerin %62,7’si pazarlama sorunu bildirmişti.
Türkiye’de kenevir derneği var mı?
Endüstriyel kenevir alanında çalışan derneklerden biri Anadolu Kenevir Endüstrileri Derneği’dir (AKED). Dernek 2023’te Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi ile birlikte bir sanayi keneviri çalıştayı düzenledi.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Sağlık, M. (2026). Konya’da kenevirde kooperatifleşme genişliyor. Konya Postası, 29 Ocak 2026 · yerel haber
- Taşköprü Postası (2023). Taşköprü’den bir kenevir geldi geçti… O ilde “Fabrika kuruldu, üretim arttı”. Taşköprü Postası · yerel haber
- Yıldırım, A. ve Kızılaslan, H. (2023). Samsun İli Vezirköprü İlçesinde Kenevir Yetiştiriciliği, Üretim ve Pazarlama Sorunları. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 12(3): 171-183
- STK Destek. Tarımsal kalkınma kooperatiflerinin kuruluş işlemleri. Sivil toplum rehberi · Tarımsal Amaçlı Kooperatif Kuruluş İşlem ve Görev Talimatı ile 1163 sayılı Kanunu aktarır
- T.C. Samsun Valiliği (2019). ‘Kenevir’in Vezirköprü’de üretilmesi bir milattır’. Valilik duyurusu, 20 Eylül 2019
- Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (2023). ZBEÜ ev sahipliğinde ‘Sanayi Keneviri Proje Geliştirme Çalıştayı’ başladı. Üniversite haber duyurusu
- Elmas TV (2023). ZBEÜ’de Zonguldak için önemli çalıştay!. Zonguldak yerel haber
- Anadolu Ajansı (2023). 37 yıldır atıl olan fabrikada çarklar kenevir işlemek için yeniden dönmeye başladı. AA
- Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (2024). 40 yıl sonra ayağa kaldırılan Gümüşhacıköy kenevir fabrikası için yeniden hasat zamanı. OKA kurumsal haber
- Objektif Amasya (2024). Amasya’da kenevirden iplik üretilen fabrikayı inceledi. Yerel haber
- Merhaba Haber (2024). Konya'da ekilen bu bitki insan boyunu geçti!. Konya yerel haber
- Konya Postası (2024). KONPADER. Köşe yazısı
- Genç Gazete (2023). 37 yıl sonra uyandırılan dev: Gümüşhacıköy kenevir fabrikası. Yerel haber
- Objektif Amasya (2025). Amasya kenevirinde ata tohumu ve modern sanayi. Yerel haber · kooperatif başkanının beyanı
- Halk TV (2024). 40 yıl sonra yeniden Ata tohumuyla kenevir üretimi canlanıyor. Haber
- Objektif Amasya (2026). Amasya'da kenevir ekimi başladı. Yerel haber · kaynak: Gümüşhacıköy Haber
- Yeni Meram (2025). Kulu’da kenevir ekimi başladı. Yerel haber
- Tarımca (2023). Kenevirin sanayileşmesi için ilk tesis kuruldu. Haber · şirket beyanı
- Sputnik Türkiye (2025). Türkiye’de ilk kez endüstriyel kenevir üretimi yapan şirket konkordato ilan etti. Haber, 5 Haziran 2025
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.