Türkiye’de kenevir üretimi
Türkiye'de kenevir ekim alanı 2000'li yıllarda çok düşük bir düzeye indi: FAO ve TÜİK'ten derlenen seride 2014'te toplam alan 1 hektar görünüyor.[3] 2016'dan sonra izin rejimi güncellendi, 2019 Eylem Planından sonra alan yeniden büyüdü; 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi.[4]
Kısaca
- 2014'te ekim alanı toplam 1 hektara inmişti; 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi.
- 2019 Eylem Planından sonra ekim alanı yeniden büyüdü: tohum alanı 2018'de 5,9 ha iken 2019'da 53,6 ha oldu.[3]
- Sap ancak dekortikasyon ve taramadan sonra satılabilir lif olur; tesislerin sayısı ve kapasitesi bu arşivde doğrulanmış bir kaynağa bağlanmadı.
Türkiye'de kenevir bir ara neredeyse unutuldu: sentetik lif yayıldı, kurallar sıkılaştı. 2016'dan sonra üretim küçük ölçekte yeniden başladı ve 2026'da izin kuralları baştan yazıldı.
Tarihsel seyir
Arşivdeki derlenmiş seri 2005'ten başlıyor. FAO ve TÜİK verilerine göre ekim alanı 2005'te 65 ha tohum ve 65 ha lif iken 2014'te toplam 1 hektara indi. 2019 Eylem Planının uygulanmasından sonra tohum alanı 53,6 ha, lif alanı 16 ha oldu.[3] TÜİK verisini aktaran habere göre lif üretimi 2020'de 9 ton, 2024'te 1.216 ton oldu.[4]
| Yıl | Ölçüm | Değer |
|---|---|---|
| 2005 | Ekim alanı (tohum / lif) | 65 ha / 65 ha |
| 2014 | Ekim alanı (toplam) | 1 ha |
| 2018 | Ekim alanı (tohum / lif) | 5,9 ha / 5,5 ha |
| 2019 | Ekim alanı (tohum / lif) | 53,6 ha / 16 ha |
| 2024 | Ekili alan (lif / tohum) | 8.845 da / 7.206 da |
| 2024 | Lif üretimi | 1.216 ton |
İl dağılımı
Lif, tohum ve sap üretimi bugün yönetmelikte sayılan 21 ille sınırlı; liste izinli iller sayfasında. İl bazında en ayrıntılı kayıt Samsun'dan geliyor: İl Müdürlüğü duyurusuna göre 2024'te 253 üretici 1.650,6 dekar tohum ve 3.228,9 dekar lif alanı ekti. Diğer illerin sayıları il üretim verisinde.[8]
Darboğaz nerede
Sap hasat edildikten sonra dekortikasyon ve tarama yapılmazsa lif satılabilir bir ürün olmaz. Türkiye'deki bütün tesisleri ve toplam kapasiteyi veren resmî bir liste bu arşivde yok; kaynağa bağlanabilen tesisler aşağıdaki tabloda. Firma beyanına dayanan Vezirköprü kaydı işleme sanayii sayfasında.
| Tesis | Yer | Kaynakta yazan |
|---|---|---|
| Keneviro kenevir işleme fabrikası | Samsun, Havza OSB | 30 milyon dolarlık yatırımla kuruldu, üretime geçtiği bildirildi; ham ve boyalı elyaf, iplik, kıtık, hayvan altlığı üretimi planlanıyor[9] |
| Anadolu Kenevir Endüstri AŞ elyaflaştırma tesisi | Kastamonu, Taşköprü OSB | Yer tahsisi yapıldı; planlanan kapasite yılda 15 bin ton sap, yaklaşık 1.000 ton elyaf. Faaliyete geçtiği bu kaynaklarda doğrulanmadı[10][11] |
| Taşköprü Kendir Fabrikası (Sümerbank) | Kastamonu, Taşköprü | temeli 1945'te atıldı, 1947'de açıldı; yılda 4 bin ton çubuk kenevir işleme kapasitesi; kapasitesinin yaklaşık yarısıyla çalışabildi (tarihsel)[12] |
Yaygın yanlış bilgi
"Türkiye'de kenevir ekmek yasak." Ekim yasak değil, izne bağlı. Lif, tohum ve sap üretimi yönetmelikte sayılan 21 ilde yapılabiliyor; 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi.[4] Başvuru koşulları ekim izni sayfasında.
Sık sorulan sorular
Türkiye’de kenevir üretimi var mı?
Evet, izne tabi olarak. 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi; lif üretimi 1.216 ton oldu (Türkiye üretim verisi).
Türkiye’de kenevir hangi illerde yetişir?
Lif, tohum ve sap üretimi yönetmelikte sayılan 21 ilde ve bu illerin ilçelerinde yapılabilir; liste izinli iller sayfasında.
Türkiye’de kenevir üretimi neden azaldı?
Arşivdeki kaynaklar sentetik liflerin yaygınlaşmasını ve mevzuatın sıkılaşmasını etkenler arasında sayıyor. Bu etkenlerin payını ölçen bir çalışma arşivde yok.
Kenevir üretimi kârlı mı?
Vezirköprü'de yapılan ankete göre yalnızca tohum için ekilen dekar 4.000 TL, lifle birlikte değerlendirilen dekar 10.200 TL gayri safi üretim değeri verdi. Ayrıntılar kârlılık sayfasında.
Türkiye kenevir ithal ediyor mu?
Bu arşivde Türkiye'nin kenevir ithalatını ölçen doğrulanmış bir seri yok. Kenevir ürünlerinin gümrük kodları dış ticaret kodları sayfasında.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl. Bu maddedeki 1 künyenin bağlantı ve DOI doğrulaması yapılmadı; künyenin var olması iddiayı desteklediği anlamına gelmez.
- (2024). Kenevir üretim kararını etkileyen faktörler. Ondokuz Mayıs Üniversitesi kaynaklı Tarım Ekonomisi yayını olarak aktarıldı künye doğrulanmadı
- Karaca, Ö. F. ve Yazıcı, L. (2025). Türkiye Kenevir Potansiyelinin Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanılarak Değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 39(1): 35-53 doi:10.20479/bursauludagziraat.1548378
- Başer, U. ve Bozoğlu, M. (2020). Türkiye'nin Kenevir Politikası ve Piyasasına Bir Bakış. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 6(2): 127-135
- Anadolu Ajansı (2025). Stratejik ürün kenevirde hem üretim hem verimlilik artıyor. Anadolu Ajansı, 7 Mayıs 2025 — TÜİK verilerine dayanan haber
- Uğurlu, M. (2021). Endüstriyel Kenevir Tohum Üretiminin Ekonomik Analizi: Vezirköprü Örneği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi (Journal of the Institute of Science and Technology) 11(Özel Sayı): 3507-3518 doi:10.21597/jist.1028787
- Donat, İ. (2023). Kenevir milyarlarca dolar kazandırabilir mi?. Gazete Oksijen, köşe yazısı, 25 Kasım 2023 — Samsun ve Amasya'da saha ziyareti; OMÜ Kenevir Araştırmaları Enstitüsü Müdürü ve özel sektör temsilcisi beyanları
- TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası (2019). Kenevir ve Üretimi Üzerine Bir Değerlendirme. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası
- T.C. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (2024). Samsun'da Kenevir Üretimi Artıyor. Kurum haber duyurusu; ekiliş alanı tohum ve lif olarak ayrı ayrı verilmiştir
- Samsun Kent Haber (2026). Samsun'a 30 milyon dolarlık yatırım! Üretime başladı!. Samsun Kent Haber, Ekim 2026 — firma yöneticisi açıklamasına dayanan haber
- Anadolu Ajansı (2022). Kastamonu'da tekstil sektörü için kenevir üretimine başlanıyor. Anadolu Ajansı Yeşilhat — firma beyanı
- Tarım Orman Ekranı (2025). Kastamonu'da kenevir üretimi başlıyor. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarım TV
- Yatırım Destek (2021). Yozgat İli Kenevir Elyafı Üretim Tesisi Ön Fizibilite Raporu. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yatırım destek ön fizibilite raporu
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.