Ülke profili · KF-ULK-006
Türkiye'de kenevir
Türkiye'de kenevir, 1933 tarihli 2313 sayılı Kanun'a dayanan bir izin rejimiyle yetiştirilir: lif, tohum ve sap üretimi yönetmelikte sayılan 21 ilde, sertifikalı tohumla ve il müdürlüğünden alınan izinle yapılır.[1] Anadolu'da kendir adıyla yüzyıllardır ekilen bitkinin alanı 2014'te 1 hektara inmiş, 2019 Eylem Planından sonra yeniden büyümüştür.[2]
Kısa cevap
Kenevir ekimi Türkiye'de izne bağlıdır. İzin, ekim yapılacak ilin Tarım ve Orman müdürlüğünden alınır; çiftçinin Çiftçi Kayıt Sistemi'nde kaydı olması ve sertifikalı tohum kullanması gerekir. Yerli tescilli çeşitler Vezir ve Narlı'dır.
Hukuki çerçeve
Kenevir yetiştiriciliğinin dayanağı 1933 tarihli ve 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 23. maddesidir. İzin rejimi 31 Ocak 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik (sayı 33154) ile baştan yazıldı ve aynı gün yürürlüğe girdi.[1] Yeni yönetmelik iki düzenlemeyi yürürlükten kaldırdı: 29 Eylül 2016 tarihli Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik[6] ve 13 Eylül 2024 tarihli İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik.[7]
Yönetmelik üretimi amaca göre üç rejime ayırır. Lif, tohum ve sap üretimi il ve ilçe müdürlüğü üzerinden ve kotasız yürür; çiçek ve yaprak üretimi TMO üzerinden ve Cumhurbaşkanınca belirlenen kota içinde; bilimsel araştırma amaçlı üretim TAGEM üzerinden. Başvuru sahibinin yetiştiricilik yılına ait Çiftçi Kayıt Sistemi kaydı bulunmalıdır; başvuruya adli sicil belgesi ve taahhütname eklenir. Sertifikalı tohumluk şartı sürecin merkezindedir: sertifika çeşidin uyuşturucu etkisi olmayacak özellikte olduğunu belgeler ve kaynağı belgelenemeyen tohumla ekim izin kapsamına girmez.[1]
Ayrıntılı madde: Kenevir ekim izni · Başvuru süreci · Kenevir Türkiye'de yasal mı?
İzinli iller
Yönetmeliğin 4. maddesi lif, tohum ve sap üretimine izin verilen 21 ili sayar: Amasya, Antalya, Bartın, Burdur, Çorum, İzmir, Karabük, Kastamonu, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Uşak, Yozgat ve Zonguldak. Bu il ve ilçelerin dışında yetiştiricilik yasaktır; Bakanlık gerektiğinde Bakan Onayı ile yeni yetiştiricilik illeri belirleyebilir. İzinsiz yetiştirilen kenevir imha edilir ve konu adli mercilere iletilir.[1]
İzin haritası ile fiilî üretim haritası aynı değildir. TÜİK ve FAO verisini coğrafi bilgi sistemleriyle haritalayan çalışma, kenevir tarımının en yoğun olduğu bölgeleri Ege ve Doğu Anadolu olarak belirledi.[5]
Ayrıntılı madde: Kenevir ekimine izin verilen 21 il
Ekim alanı ve üretim
FAO ve TÜİK verilerinden derlenen seride ekim alanı 2005'te 65 ha tohum ve 65 ha lif iken 2014'te toplam 1 hektara indi. 2019 Eylem Planının uygulanmasından sonra tohum alanı 2018'deki 5,9 ha'dan 2019'da 53,6 ha'ya çıktı; lif alanı 16 ha oldu.[2] TÜİK verisini aktaran habere göre 2024'te lif için 8.845, tohum için 7.206 dekar ekildi; lif üretimi 2020'de 9 ton iken 2024'te 1.216 ton oldu.[4]
İl düzeyinde en ayrıntılı kayıt Samsun'dan gelir: İl Müdürlüğü duyurusuna göre 2024'te 253 üretici 1.650,6 dekar tohum ve 3.228,9 dekar lif alanı ekti.[8] Beş yıllık veriye göre Türkiye hasat edilen alanda dünya 7.'si, üretimde 8.'si, verimde 4.'südür.[5]
Ayrıntılı madde: Türkiye'de kenevir üretimi · Üretim verisi
Yerli çeşitler
Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü 2019'da Türkiye'de henüz tescilli kenevir çeşidi bulunmadığını duyurdu. Tescile kadar üretim Vezirköprü'de halkın elindeki Narlısaray popülasyonuna dayandırıldı; Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi analizlerinde bu popülasyonun THC oranı %1'in altında bulundu.[9]
Islah çalışması 2013'te Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından TÜBİTAK desteğiyle başlatıldı. 2019'da tescile gönderilen iki tohumluk, 2021'de Vezir ve Narlı adlarıyla tescillendi; bunlar Türkiye'nin ilk tescilli endüstriyel kenevir çeşitleridir.[10][3] Üçüncü aday Gizlenci için tescil başvurusunun Ocak 2025'te yapılması ve çeşidin 2027'de kullanıma açılması öngörülüyor.[11]
Ayrıntılı madde: Türk kenevir çeşitleri
Tarihçe
Osmanlı döneminde Karadeniz kıyısı donanmanın başlıca kendir kaynağıydı. 16. yüzyılda Tersâne-i Âmire'nin urgan ve halat ihtiyacının çoğu kendirden karşılanıyordu; Samsun'a bağlı dokuz kaza ocaklık olarak tersaneye bağlıydı ve her yıl yaklaşık 5.100 kantar kendir vermekle yükümlüydü.[12]
Cumhuriyetin ilk yıllarında en çok kendir Kastamonu'da üretiliyordu.[13] Batı Anadolu'da Küçük Menderes havzası, Tire ve Ödemiş çevresiyle ikinci bir üretim merkeziydi.[14] 1923-1950 dönemini inceleyen çalışmaya göre kendir hane halkının ortak emeğiyle küçük aile işletmelerinde üretiliyordu; bir dekara serpme olarak 4-5 kg tohum ekiliyor, 80-125 kg elyaf alınıyordu.[15]
Taşköprü'de Sümerbank'ın kendir fabrikasının temeli 1945'te atıldı;[14] 1947'de açılan fabrika Türkiye'nin kendir ihtiyacının %40'ını karşılıyordu.[16] Fabrikanın kapasitesi 4 bin ton çubuk kendirdi, ancak bölgede 16-24 bin ton üretim olmasına karşın kapasitesinin yarısı kadar kendir alabildi. SEKA'nın 1976'da Taşköprü'de kurulmasına karar verdiği kâğıt fabrikası 1984'te faaliyete girdi.[15] Ziraat Mühendisleri Odası'nın 2019 tarihli değerlendirmesine göre geleneksel üretim ili Kastamonu'da o tarihten önceki on yıl boyunca üretim yapılmadı.[17]
Ayrıntılı madde: Türkiye'de kenevirin tarihi · Kronoloji · Taşköprü Kendir Fabrikası
Üretici örgütlenmesi
Samsun Valiliği'nin duyurusuna göre Vezirköprü'de 2018'de 4 çiftçi kenevir üretirken 2019'da 20 çiftçi 460 dekarda üretim yaptı.[18] Pazar sıkıntısı nedeniyle Narlısaray'da ekim alanı 2022'de 200 dekar dolayına indi; Havza'daki işleme fabrikasıyla sözleşmeli üretime geçilince 2023'te 2.000 dekara yaklaştı.[19] Vezirköprü'de 59 üreticiyle yapılan ankette üreticilerin %88,1'i girdi pahalılığını, %62,7'si pazarlama sorununu bildirdi.[20]
Konya'da ilk deneme ekimi 9 Mayıs 2024'te Çumra'da 20 dekarlık bir arazide yapıldı.[21] Konya merkezli kooperatifler bir üst birlik kurmak için çalışıyor; Ocak 2026'da Seydişehir'de beşinci kooperatifin kuruluşuna başlandı.[22] Endüstriyel kenevir alanında çalışan Anadolu Kenevir Endüstrileri Derneği, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi ile 25-26 Kasım 2023'te Sanayi Keneviri Proje Geliştirme Çalıştayı'nı düzenledi.[23]
Ayrıntılı madde: Kenevir kooperatifleri · Kenevir dernekleri
Araştırma kaynakları
Bu arşivde bağlı kuruluşu Türkiye olan 58 kaynak bulunur; 19'u için çalışma özeti yazılmıştır. Özetler konulara göre tarım ve üretim (10), kompozit ve enerji (4), gıda (3) ve yapı (2) alanlarına dağılır; yayın yılları 2003-2026 arasındadır. Kaynakların tamamı aşağıdaki tabloda listelenir.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Künyeler ilgili ayrıntılı maddelerden aktarılmıştır.
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2026). Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 31 Ocak 2026, sayı 33154; dayanak: 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun m. 23
- Başer, U. ve Bozoğlu, M. (2020). Türkiye'nin Kenevir Politikası ve Piyasasına Bir Bakış. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 6(2): 127-135
- Anadolu Ajansı (2021). Kenevirde 'Vezir ve Narlı' adlı iki yeni tohum çeşidi tescillendi. Anadolu Ajansı, 8 Nisan 2021
- Anadolu Ajansı (2025). Stratejik ürün kenevirde hem üretim hem verimlilik artıyor. Anadolu Ajansı, 7 Mayıs 2025 — TÜİK verilerine dayanan haber
- Karaca, Ö. F. ve Yazıcı, L. (2025). Türkiye Kenevir Potansiyelinin Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanılarak Değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 39(1): 35-53 doi:10.20479/bursauludagziraat.1548378
- T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (2016). Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 29 Eylül 2016, sayı 29842 — 31.01.2026 tarihli yönetmeliğin 20. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2024). İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 13 Eylül 2024, sayı 32661 — 31.01.2026 tarihli yönetmelikle yürürlükten kaldırıldı
- T.C. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (2024). Samsun'da Kenevir Üretimi Artıyor. Kurum haber duyurusu; ekiliş alanı tohum ve lif olarak ayrı ayrı verilmiştir
- Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (2019). Kenevir üretim çalışmalarına ilişkin kamuoyuna bilgilendirme. TİGEM kurumsal duyurusu
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kenevir Araştırmaları Enstitüsü (2021). Türkiye'nin İlk Tescilli Endüstriyel Kenevir Tohumu "Vezir" ve "Narlı" Oldu. Ondokuz Mayıs Üniversitesi kurumsal duyurusu
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kenevir Araştırmaları Enstitüsü (2025). Türkiye'nin 3. Kenevir Çeşidi Geliyor: 'Gizlenci' Yüksek Lif Verimiyle Öne Çıkıyor. Ondokuz Mayıs Üniversitesi kurumsal duyurusu
- Taştemir, M. (2003). Karadeniz Bölgesinde Kendir-Keten Üretimi ve Kullanım Alanları (XV. yüzyıl sonu XVII. yüzyıl ilk yarısı). Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 8: 1-24
- Ceylan, O. (2021). Cumhuriyetin İlk Döneminde Geleneksel Bir Ürün: Kastamonu Kendirinin (Kenevir) Tarihsel Gelişimi (1923-1950). Belgi Dergisi 22: 195-218
- Ceylan, O. (2022). Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Batı Anadolu'da Ziraat ve Toplum: Küçük Menderes Havzası'nda Kenevir Üretimi (1913-1950). Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 39(2): 448-463 doi:10.32600/huefd.1011345
- Ceylan, O. (2021). Cumhuriyetin İlk Döneminde Geleneksel Bir Ürün: Kastamonu Kendirinin (Kenevir) Tarihsel Gelişimi (1923-1950). Belgi Dergisi 22: 195-218 (Pamukkale Üniversitesi)
- Akın Yalçın, Y. (2025). Devletçilikten Özelleştirmeye Kastamonu’da Bir “Milli Fabrika”: Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesi. Çalışma ve Toplum 1(84): 263-284
- TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası (2019). Kenevir ve Üretimi Üzerine Bir Değerlendirme. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası
- T.C. Samsun Valiliği (2019). ‘Kenevir’in Vezirköprü’de üretilmesi bir milattır’. Valilik duyurusu, 20 Eylül 2019
- Taşköprü Postası (2023). Taşköprü’den bir kenevir geldi geçti… O ilde “Fabrika kuruldu, üretim arttı”. Taşköprü Postası · yerel haber
- Yıldırım, A. ve Kızılaslan, H. (2023). Samsun İli Vezirköprü İlçesinde Kenevir Yetiştiriciliği, Üretim ve Pazarlama Sorunları. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 12(3): 171-183
- Merhaba Haber (2024). Konya'da ekilen bu bitki insan boyunu geçti!. Konya yerel haber
- Sağlık, M. (2026). Konya’da kenevirde kooperatifleşme genişliyor. Konya Postası, 29 Ocak 2026 · yerel haber
- Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (2023). ZBEÜ ev sahipliğinde ‘Sanayi Keneviri Proje Geliştirme Çalıştayı’ başladı. Üniversite haber duyurusu
Bu sayfa neyi sayar
- Bu arşivde künyesi doğrulanmış ve bağlı kuruluşu Türkiye olan 58 kaynak listelenir. Sayı, ülkenin kenevir literatüründeki toplam yayınını değil, bu arşivin kapsamını gösterir.
- 55 kaynağın yazar adları doğrulandı; doğrulanmayanlarda dergi adı yazar yerine kullanılmaz.
Arşivdeki kaynaklar
Bu kaynakları kullanan sayfalar
Sık sorulan sorular
Türkiye'de kenevir üretimi ne kadar?
TÜİK verilerine göre kenevir lifi üretimi 2020'de 9 ton, 2024'te 1.216 tondu. Lif ekili alan aynı dönemde 101 dekardan 8.845 dekara çıktı. Yıl yıl seri ve ekiliş alanları Türkiye üretim veri sayfasında kaynak işaretiyle veriliyor.
Türkiye kenevirde dünyada kaçıncı sırada?
TÜİK ve FAO'nun beş yıllık verisini haritalayan hakemli bir çalışmaya göre Türkiye hasat edilen alanda 7., üretim miktarında 8., verimde 4. sırada. Verimdeki sıranın üretimdeki sıradan yüksek olması, küçük alanda görece yüksek birim verim alındığını gösteriyor. Ayrıntılar çalışma özetinde.
Türkiye'de kenevir en çok hangi bölgelerde yetiştiriliyor?
TÜİK ve FAO verisini haritalayan hakemli çalışma, kenevir tarımının en yoğun olduğu bölgeleri Ege ve Doğu Anadolu olarak belirledi. İl düzeyinde en ayrıntılı kayıt Samsun'dan gelir: 2024'te 253 üretici 1.650,6 dekar tohum ve 3.228,9 dekar lif alanı ekti.
Türkiye'de kenevir ekmek için izin gerekiyor mu?
Evet. Lif, tohum ve sap üretimi için ekim yapılacak ilin Tarım ve Orman müdürlüğünden izin alınır. Dayanak 2313 sayılı Kanun'un 23. maddesi ve 31 Ocak 2026 tarihli Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik'tir. Ekim yönetmelikte sayılan 21 ille sınırlıdır; başvuru sahibinin Çiftçi Kayıt Sistemi kaydı olmalı ve sertifikalı tohum kullanılmalıdır. Ayrıntılar ekim izni sayfasında.
Türkiye'de kenevir tohumu mu lif mi daha çok üretiliyor?
Ekiliş alanı bakımından 2020'de tohum, 2024'te lif öndeydi: tohum alanı 4.252'den 7.206 dekara çıkarken lif alanı 101'den 8.845 dekara yükseldi. Büyüme ağırlıklı olarak lif tarafındadır. İki ürünün neden ayrı hesaplandığı tohum ve lif karşılaştırmasında.
Türkiye'nin kendi kenevir çeşitleri var mı?
Evet. Ondokuz Mayıs Üniversitesi ile Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün 2013'te başlattığı ıslah çalışmasından çıkan Vezir ve Narlı, 2021'de tescillenen ilk iki yerli endüstriyel kenevir çeşididir. Üçüncü aday Gizlenci'nin 2027'de kullanıma açılması öngörülüyor. Ayrıntılar çeşitler sayfasında.