Kenevir kağıdı
Kenevir kağıdı, kenevir sapından elde edilen selüloz hamurundan üretilen kağıttır. İki farklı hamur kaynağı vardır: uzun bast lifi ve kısa şiv lifi.[1]
Kısaca
- Uzun kenevir lifi yırtılmaya en dayanıklı ve en parlak kâğıdı verdi.[1]
- Kısa lifli şive çekmede güçlü kâğıt verdi: lif hamurunun iki katından fazla.[1]
- Yıllık bitki olması, ağaç selülozuna kıyasla döngü süresini kısaltır.
- Samsun keneviriyle yapılan karşılaştırmada şive kâğıdı çekmede kızılçamı geçti: 94,4'e karşı 81,3 N·m/g.[1]
Kenevir sapından iki tür kâğıt hamuru çıkar. Dış kabuktaki uzun lif zor yırtılan, parlak kâğıt verir; içteki kısa lifli şive ise çekmeye dayanıklı bir kâğıt verdi. Ağaç yıllarca büyür, kenevir her yıl yeniden ekilir.
Hamur kaynakları
Aynı saptan çıkan iki hammadde iki farklı kâğıt verir. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa'nın Samsun keneviriyle yaptığı karşılaştırmada uzun kenevir lifi yırtılmada üstündü (yırtılma indeksi 12 mN·m²/g'ye kadar) ve en parlak, en açık renkli kâğıdı verdi. Kısa lifli şive ise çekmede öne çıktı: 94,4 N·m/g ile lif hamurunun (43,5) iki katından fazla ve kızılçamdan (81,3) yüksek.[1]
Hammadde tarafında fark bileşimde: kenevir lifinde alfa-selüloz %78,9, lignin %4,9; şivede alfa-selüloz %49,4, lignin %17,8 ölçüldü. En yüksek hamur verimi de liften alındı.[1]
| Özellik | Kenevir şivesi | Kenevir lifi | Kızılçam |
|---|---|---|---|
| Çekme indeksi (N·m/g) | 94,4 | 43,5 | 81,3 |
| Patlama indeksi (kPa·m²/g) | yaklaşık 5 | 3,3 | 6,81 |
| Yırtılma indeksi (mN·m²/g) | 6-7 | 12'ye kadar | — |
| Alfa-selüloz (hammadde, %) | 49,4 | 78,9 | — |
| Lignin (hammadde, %) | 17,8 | 4,9 | — |
Kullanım alanları
Arşivdeki ölçümler iki kullanım yolunu sınıyor. Tayland'da RPF1 çeşidinin bast lifinden soda yöntemiyle hamur yapıldı ve yumuşak odun hamuruyla karıştırılarak filtre kâğıdı üretildi (araştırma özeti).[2] Samsun çalışmasında şive ve tarlada kalan anız oluklu mukavva ara kâğıdına uygun bulundu.[1] Kenevirin Avrupa'daki kraft hamur tesisleri için lif kaynağı olarak uygunluğunu tartışan bir derleme de var (araştırma özeti).[3]
Yaygın yanlış bilgi
"Kenevir kağıdı ormanları kurtarır." Arşivdeki çalışmalar kenevir hamurunu ağaç selülozunun tamamen yerini alan bir ikame olarak değil, belirli kâğıt sınıflarında ve karışımlarda kullanılan bir girdi olarak inceliyor. Samsun'daki en iyi oluklu mukavva sonucu da saf kenevirden değil, %75 şive ve %25 çam karışımından geldi.
Samsun keneviri ve kızılçam: aynı yöntemle
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa'dan bir ekip Samsun'da yetiştirilen kenevirin lifini, şivesini ve tarlada kalan anızını aynı yöntemle kâğıda çevirip kızılçamla karşılaştırdı. Şive hamurundan yapılan kâğıdın çekme indeksi 94,4 N·m/g ile kızılçamı (81,3 N·m/g) geçti. En parlak ve yırtılmaya en dayanıklı kâğıdı kenevir lifi verdi; patlama dayanımında ise çam önde kaldı.[1]
Tarlada kalan anız ve kök de oluklu mukavva ara kâğıdına uygun bulundu: %75 şive ve %25 çamdan yapılan kâğıt en yüksek halka ezilme değerini verdi. Değerlerin tamamı karşılaştırma sayfasında.
Sık sorulan sorular
Kenevir kağıdı nedir?
Kenevir sapından elde edilen selüloz hamurundan üretilen kâğıttır. İki hammadde akışı vardır: dış kabuktaki uzun lif ve içteki kısa lifli şive.
Kenevir kağıdı daha mı dayanıklı?
Dayanımın türüne göre değişir. Samsun çalışmasında şive kâğıdı çekmede kızılçamı geçti (94,4'e karşı 81,3 N·m/g), uzun lif yırtılmada en iyisiydi; patlama dayanımında ise çam önde kaldı.
Kenevir kağıdı neden yaygın değil?
Bu arşivde kenevir kâğıdının pazar payını ya da hamur tesisi kapasitesini ölçen doğrulanmış bir kaynak yok. Arşivdeki çalışmalar laboratuvar ölçeğinde hamur ve kâğıt özelliklerini ölçüyor.
Kenevir kağıdı hangi ürünlerde kullanılır?
Arşivde ölçülmüş iki örnek var: bast lifinden filtre kâğıdı ve şive ile anızdan oluklu mukavva ara kâğıdı.
Kenevir kağıdı üretimi çevreye daha az mı zarar verir?
Bu arşivde kenevir kâğıdının yaşam döngüsünü ölçen bir çalışma yok. Samsun çalışmasının yazarları tarlada kalan anızın hamur olarak kullanılmasının tarımsal atığı azaltıp oduna bağımlılığı düşüreceğini belirtiyor; bu bir ölçüm değil, yazar değerlendirmesi.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Parlak, K., Ertürk, A. ve Atik, C. (2026). Papermaking potential of pulps from bast, hurd and stubble of hemp; separately and blended with pine pulp. Cellulose 33(3): 1617-1631 doi:10.1007/s10570-026-06935-2
- Yimlamai, P., Chitbanyong, K., Wanitpinyo, K., Puangsin, B., Nanta, K., Khantayanuwong, S., Pisutpiched, S., Chaisan, T., Fei, B. ve Hiziroglu, S. (2024). Properties of mixture of hemp bast and softwood pulp for filter paper manufacture. Heliyon 10(3): e25353 doi:10.1016/j.heliyon.2024.e25353
- Danielewicz, D. (2023). Industrial Hemp as a Potential Nonwood Source of Fibres for European Industrial-Scale Papermaking — A Review. Materials 16(19): 6548 doi:10.3390/ma16196548
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.