Kenevirde gübre ve hasat zamanı: verim mi, lif kalitesi mi?
Azot kenevirde verimi belirgin biçimde artırıyor, erken hasat ise daha güçlü lif veriyor. Ege Üniversitesi'nin İzmir'deki denemesinde azot sıfırdan 240 kg/ha'ya çıkınca sap verimi %65, lif verimi %57 arttı.[1] Aynı denemeden alınan liflerde en yüksek kopma kuvveti çiçeklenme öncesi hasatta ölçüldü; yazarlar tekstil lifi için 60-120 kg/ha azot ve çiçeklenme öncesi hasat öneriyor.[2]
Kısaca
- 240 kg/ha azotta sap verimi 1.136,2 kg/ha, lif verimi 309,9 kg/ha, tohum verimi 120,0 kg/ha ile en yüksek değerine ulaştı.[1]
- Azot 0'dan 240 kg/ha'ya çıkınca bitki boyu %48, sap verimi %65, lif verimi %57 arttı.[1]
- Lif verimi çiçeklenme sırasında yapılan hasatta en yüksekti.[1]
- Ortalama kopma kuvveti çiçeklenme öncesi hasatta 702,8 cN, çiçeklenme sırasında 654,5 cN, çiçeklenme sonunda 577,7 cN oldu.[2]
- Azotsuz parseller de kabul edilebilir lif verdi (ortalama 695,4 cN).[2]
- Sırbistan'daki denemede uç alma verimi düşürdü; 12,5 ve 25 cm sıra arası arasında verim ve lif kalitesinde anlamlı fark çıkmadı.[3]
Kenevire gübre verildikçe bitki uzuyor, saptan ve liften daha çok ürün alınıyor. Ama kumaş yapılacak lifin sağlam olması isteniyorsa hasadı erken yapmak ve gübreyi ölçülü vermek daha iyi sonuç veriyor. Yani hangi yolun seçileceği, çiftçinin daha çok ürün mü yoksa daha sağlam lif mi istediğine bağlı.
Azot verimi ne kadar artırıyor
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi, denemeyi 2019 ve 2020'de Bornova'daki arazisinde killi-tınlı toprakta kurdu. Samsun'da tescilli, lif tipi ve iki evcikli Narlı çeşidi beş azot dozu (0, 60, 120, 180 ve 240 kg/ha) ve üç hasat zamanında karşılaştırıldı. Azot iki eşit parçada verildi: ekimde üre, bitkiler 50-60 cm boya ulaşınca amonyum sülfat.[1]
En yüksek sap, lif ve tohum verimi en yüksek doz olan 240 kg/ha azotta elde edildi. Azot sıfırdan 240 kg/ha'ya çıktığında bitki boyu %48, sap verimi %65, lif verimi %57 arttı.[1]
Karşılaştırma
| Ölçüm | 240 kg/ha azotta | Azotsuza göre artış |
|---|---|---|
| Sap verimi | 1.136,2 ± 45,4 kg/ha | %65 |
| Lif verimi | 309,9 ± 20,0 kg/ha | %57 |
| Tohum verimi | 120,0 ± 14,1 kg/ha | — |
| Bitki boyu | — | %48 |
Hasat zamanı: erken hasat daha güçlü lif
Hasat zamanları erkek bitkilerin çiçeklenmesi izlenerek belirlendi. Lif verimi ve verim unsurları çiçeklenme sırasında yapılan hasatta en yüksek değerlere ulaştı.[1]
Aynı denemenin liflerinde kopma kuvveti ve kopma uzaması TS EN ISO 5079'a göre ölçüldü. Hasat en tutarlı etken çıktı: hasat geciktikçe lif zayıfladı ve daha az uzadı. En güçlü lif 2019'da 60 kg/ha azot ve çiçeklenme öncesi hasattan alındı (914 cN).[2]
Karşılaştırma
| Hasat zamanı | Ortalama kopma kuvveti | Kopma uzaması |
|---|---|---|
| Çiçeklenme öncesi | 702,8 cN | %2,58 |
| Çiçeklenme sırası | 654,5 cN | %2,09 |
| Çiçeklenme sonu | 577,7 cN | %1,86 |
Azot lif dayanımını nasıl etkiliyor
Azotun lif dayanımına etkisi doğrusal değildi. Ortalama kopma kuvveti azotsuz parselde en yüksek, 180 kg/ha'da en düşük ölçüldü; kopma uzaması 60 ve 120 kg/ha'da en yüksekti (%2,28 ve %2,31). Yazarlar tekstil lifi için 60-120 kg/ha azot öneriyor ve azotsuz parsellerin de kabul edilebilir lif verdiğini not ediyor.[2]
Karşılaştırma
| Azot dozu | Ortalama kopma kuvveti |
|---|---|
| 0 kg/ha | 695,4 cN |
| 60 kg/ha | 684,4 cN |
| 120 kg/ha | 636,4 cN |
| 180 kg/ha | 570,6 cN |
| 240 kg/ha | 638,1 cN |
Uç alma ve sıra arası
Sırbistan'daki iki yıllık tarla denemesinde lif keneviri Marina'da uç alma her iki yılda da bütün verim bileşenlerini anlamlı biçimde düşürdü ve lif kalitesini değiştirmedi; yazarlar lif için yetiştirilen kenevirde uç almayı önermiyor. 12,5 ve 25 cm sıra arası mesafe verim ve lif kalitesinde anlamlı fark yaratmadı.[3] Aynı denemenin sulama bulguları kenevirin su ihtiyacı maddesinde.
Hedefe göre seçim
İzmir'deki iki makale birlikte okunduğunda verimi en çok artıran uygulama ile en güçlü lifi veren uygulama ayrışıyor. Sap ve lif verimi 240 kg/ha azotta ve çiçeklenme sırasındaki hasatta en yüksekti.[1] En güçlü lif ise düşük-orta azot dozlarından ve çiçeklenme öncesi hasattan çıktı; bu hasatta sap ve lif verimi daha düşüktür.[2] Tekstil lifi dışındaki kullanımlar için lif dayanımı ayrı bir ölçüt olarak değerlendirilmedi.
Sınırlar
İzmir denemesi tek çeşit, tek yer ve iki yılla sınırlıdır; yaz aylarında neredeyse hiç yağış düşmeyen bir Akdeniz ortamında yapıldı ve Karadeniz'deki kenevir illerine doğrudan aktarılamaz. Verim makalesinin yalnızca yayıncı özeti okundu.[1] Lif ölçümleri tek lif üzerinde yapıldı; iplik ya da kumaş üretilmedi. Azot dozları arasındaki sıralama yıldan yıla ve hasat zamanına göre değişti.[2]
Sık sorulan sorular
Kenevire ne kadar azot verilmeli?
İzmir denemesinde verim en yüksek 240 kg/ha azotta ölçüldü. Aynı denemenin lif testlerinde yazarlar tekstil lifi için 60-120 kg/ha öneriyor. Doğru doz, verimin mi lif kalitesinin mi öncelikli olduğuna bağlı.
Lif için kenevir ne zaman hasat edilmeli?
Bu denemede lif verimi çiçeklenme sırasındaki hasatta en yüksekti; lif dayanımı ise çiçeklenme öncesi hasatta en iyiydi (ortalama 702,8 cN).
Kenevirde uç alma yapılır mı?
Sırbistan'daki denemede uç alma lif kenevirinde verimi her iki yılda da anlamlı biçimde düşürdü ve lif kalitesini değiştirmedi; yazarlar lif için yetiştirilen kenevirde önermiyor.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Ekren, S., Öztürk, G., Gökçol, A., Ertekin, M., Geren, H. ve İlker, E. (2023). Effect of nitrogen application rate and harvesting stage on yield and agronomic parameters of industrial hemp (Cannabis sativa L.). Crop Science 63(5): 3051-3064 doi:10.1002/csc2.21057
- Ekren, S., Ertekin, M., Ertekin, G., Geren, H. ve Öztürk, G. (2025). Influence of agronomic factors on the tensile properties of hemp fibers. Tekstil ve Konfeksiyon 35(4): 309-317 doi:10.32710/tekstilvekonfeksiyon.1727568
- Bajić, I., Pejić, Borivoj, Sikora, V., Kostić, M., Ivanovska, A., Pejić, Biljana ve Vojnov, B. (2022). The Effects of Irrigation, Topping, and Interrow Spacing on the Yield and Quality of Hemp (Cannabis sativa L.) Fibers in Temperate Climatic Conditions. Agriculture 12(11): 1923 doi:10.3390/agriculture12111923
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.