Araştırma özeti · KF-ARS-302
Samsun, Amasya ve Tokat’ta kenevire uygun tarım alanı ne kadar? Best-Worst yöntemiyle uygunluk haritası
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Coğrafya Bölümü’nden iki araştırmacı, Yeşilırmak Havzası’ndaki üç izinli ilde keneviri nereye ekmenin uygun olduğunu haritaladı. Beş çevresel ölçütü ağırlıklandırdılar; sonuçta tarım alanlarının Samsun’da %29’u, Amasya ve Tokat’ta %22’si uygun ya da çok uygun çıktı.
Tek cümlede bulgu
- Samsun’da tarım alanlarının %29’u (2.787 km²), Amasya’da %22’si (1.226 km²), Tokat’ta %22’si (2.213 km²) kenevir için uygun ya da çok uygun sınıfına girdi.
- Modelde en ağır ölçüt toprak tipi (0,4503), en hafif ölçüt pH (0,0464) oldu.
- Yıllık 719,5 mm yağış alan Samsun’da sulamasız üretim mümkün görülürken Amasya (461,6 mm) ve Tokat (434,3 mm) için sulama gerekiyor.
Araştırma sorusu
Kenevir ekimine izin verilen illerden Samsun, Amasya ve Tokat’ta, bitkinin ekolojik isteklerine göre hangi tarım alanları kenevire uygundur ve bu alanlar nerede toplanır? Üç il İBBS Düzey 2’de TR83 Orta Karadeniz Bölgesi’nde yer alır. Aynı bölgedeki Çorum, toprak ve ekolojik koşulları yeterli görülmediği için kapsam dışında bırakıldı.
Yöntem
Çalışma çok kriterli karar verme tekniklerinden Best-Worst (BW) yöntemini coğrafi bilgi sistemiyle birlikte kullanıyor. Bu yöntemde ölçütler arasından en önemli ve en önemsiz olanı seçilir, diğerleri yalnızca bu ikisiyle karşılaştırılır; böylece analitik hiyerarşi sürecine göre daha az ikili karşılaştırma yapılır.
Beş ölçüt kullanıldı: eğim ve akarsulara uzaklık (30 m çözünürlüklü ASTER sayısal yükseklik modeli), mayıs-eylül ortalama sıcaklığı (WorldClim), toprak tipleri (Tarım ve Orman Bakanlığı büyük toprak grupları) ve toprak pH’ı (SoilGrids). Ağırlıkların tutarlılık oranı 0,079 hesaplandı. Sonuç haritasında yalnızca tarım alanları değerlendirildi.
Bulgular
Uygun ve çok uygun alanlar Yeşilırmak ve kollarının alüvyonlu ovalarında toplandı. Samsun’da en uygun alanlar Çarşamba ve Bafra delta ovaları, ardından Ladik-Havza çöküntü alanı oldu. Amasya’da Erbaa-Taşova çöküntüsünün il içindeki kısmı, Suluova, Merzifon ve Amasya ovaları; Tokat’ta Niksar-Erbaa ovaları ile Gözova, Tokat ovası, Kazova, Turhal, Zile ve Çamlıbel ovaları öne çıktı.
Alt ölçütlerde en yüksek puanı alüvyal topraklar, 0-10° eğim, 19-20 °C mayıs-eylül ortalaması, 6,5-7 pH ve akarsuya 0-100 m uzaklık aldı. Yazarlar, Yeşilırmak’ın Canik Dağları’nda açtığı vadinin nemli kıyı iklimini iç kesimlere taşıdığını, bunun da ovalarda uygun koşullar oluşturduğunu belirtiyor.
Sınırlılıklar
Sonuçlar bir modelden gelir; uygun bulunan alanlarda tarla denemesi ya da verim ölçümü yapılmadı. Ağırlıklar yazarların ölçüt sıralamasına dayanır; farklı bir sıralama farklı bir harita verebilir. Samsun için metin “çok uygun %15, uygun %14” derken alan tablosu uygun sınıfa %15 (1.453 km²), çok uygun sınıfa %14 (1.334 km²) veriyor; toplam her iki yerde %29.
Makalenin giriş ve sonuç bölümlerinde kenevirin oksijen üretimi, tıbbi etkileri ve otomotiv dayanımı üzerine genel ifadeler yer alıyor. Bunlar bir forum kitabının önsözünden aktarılıyor, bu çalışmada ölçülmedi; bu özete alınmadı.
| İl | Uygun (km²) | Çok uygun (km²) | Toplam (km²) | Tarım alanına oranı |
|---|---|---|---|---|
| Samsun | 1.453 | 1.334 | 2.787 | %29 |
| Amasya | 829 | 397 | 1.226 | %22 |
| Tokat | 1.618 | 595 | 2.213 | %22 |
| Ölçüt | Ağırlık | Veri kaynağı | En yüksek puanlı alt sınıf |
|---|---|---|---|
| Toprak tipi | 0,4503 | Tarım ve Orman Bakanlığı (BTG) | alüvyal |
| Akarsulara uzaklık | 0,2649 | ASTER | 0-100 m |
| Ortalama sıcaklık (mayıs-eylül) | 0,1325 | WorldClim | 19-20 °C |
| Eğim | 0,1060 | ASTER | 0-10° |
| pH | 0,0464 | SoilGrids | 6,5-7 |
Bu çalışmayı alıntıla
Gök, M. ve Taşoğlu, E. (2023). Yasaklı Bitkiden Potansiyel Bir Hazineye Doğru: Samsun, Amasya ve Tokat İllerinde Kenevir (Cannabis sativa L. hemp) Yetiştiriciliğinin Best-Worst Yöntemiyle Analizi. Coğrafi Bilimler Dergisi 21(2): 427-452. doi:10.33688/aucbd.1298715
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.