Araştırma özeti · KF-ARS-173
Samsun keneviri tarladaki anızıyla bile kâğıt oluyor: şiveden kâğıt çamdan daha sağlam çıktı
Kenevir çoğunlukla lifi ya da tohumu için yetiştirilir; hasattan sonra tarlada kalan anız ve kökler ise değerlendirilmez. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi, Samsun'da yetiştirilmiş kenevirin bütün parçalarından kâğıt hamuru yaparak bu artığın kâğıt sanayisi için üçüncü bir kullanım alanı olup olamayacağını sınadı.
Tek cümlede bulgu
- Kenevir hammaddesi Samsun'da yetiştirilip Ketene (he-po) firmasından sağlandı; karşılaştırma için İstanbul Kanlıca'dan kızılçam kullanıldı.
- Anız ve kökün ağırlıkça %17'si lif, %83'ü şiveydi.
- Kenevir lifi %78,9 alfa-selüloz içeriyordu; lignin oranı lifte %4,9, şivede %17,8 idi.
- Şiveden yapılan kâğıdın çekme dayanımı 94,4 N·m/g ile kızılçam kâğıdını (81,3 N·m/g) geçti.
- Kenevir lifi hamuru en parlak ve en açık renkli kâğıdı verdi; yırtılma direncini de artırdı.
- %75 şive ve %25 çamdan yapılan kâğıt 18,17 kN·m/g ile en yüksek halka ezilme (RCT) değerini verdi.
- %50'den az lif içeren karışımlar oluklu mukavva ara kâğıdının SCT ölçütünü (21 N·m/g üzeri) karşıladı.
Araştırma sorusu
Kenevirin lifi, şivesi ve tarlada kalan anız ile kökleri, ayrı ayrı ya da çam hamuruyla karıştırıldığında hangi kâğıt türleri için hammadde olabilir?
Yöntem
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Ürünleri Kimyası ve Teknolojisi Anabilim Dalı'ndan Kemal Parlak, Alper Ertürk ve Celil Atik, Samsun'da yetiştirilen kenevirin lifini, şivesini ve kökleriyle birlikte anızını Ketene Bitkisel Üretim ve Tekstil firmasından aldı. Karşılaştırma için İstanbul'dan kızılçam (Pinus brutia) kullanıldı. Her hammaddenin selüloz, hemiselüloz, lignin, kül ve çözünür madde içeriği TAPPI yöntemleriyle ölçüldü. Kimyasal yapıları farklı olduğu için lif ve şive ayrı ayrı, anız ve kök ise bütün hâlinde 15,5 litrelik döner kazanda pişirildi. Hamurlar dövüldü; saf ya da çam hamuruyla %25, %50 ve %75 oranlarında karıştırılarak 80 ve 100 g/m² el kâğıtları yapıldı. Kâğıtlarda çekme, patlama, yırtılma, esneklik, hava geçirgenliği, parlaklık, opaklık ve oluklu mukavva için halka ezilme (RCT), kısa açıklıklı basma (SCT) ve CMT30 testleri yapıldı.
Bulgular
Anız ve kök ağırlıkça %17 lif ve %83 şiveden oluşuyordu. Kenevir lifi %78,9 ile en yüksek alfa-selüloz içeriğine ve %4,9 ile en düşük lignin oranına sahipti; en yüksek hamur verimini ve en parlak, en açık renkli kâğıdı verdi. Çekme dayanımında şive hamuru öne çıktı: 94,4 N·m/g ile kızılçamı (81,3 N·m/g) geçti ve lif hamurunun (43,5 N·m/g) iki katından fazla oldu. Yırtılma direncinde uzun kenevir lifleri üstündü (yaklaşık 12 mN·m²/g'ye kadar); çam ile lif karışımları dayanıklılık isteyen kullanımlar için en uygun bulundu. Oluklu mukavva testlerinde şive ve anız hamurları lifi geçti: %75 şive ve %25 çam karışımı 18,17 kN·m/g ile en yüksek halka ezilme değerini verdi. %50'den az lif içeren bütün karışımlar SCT'de 21 N·m/g'nin üzerine çıkarak yarı kimyasal oluklu ara kâğıt ölçütünü karşıladı. Kök lifleri kâğıdın kalınlığını, basma dayanımını ve opaklığını artırdı. Yazarlar, tarlada kalan kenevir anızının kâğıt hamuru olarak kullanılabileceğini, bunun tarımsal atığı azaltıp oduna bağımlılığı düşüreceğini ve kenevir için yağ ve lifin ardından üçüncü bir kullanım yolu açacağını belirtiyor.
Sınırlılıklar
Çalışma laboratuvar ölçeğinde el kâğıtlarıyla yapıldı; kâğıt makinesinde üretim denenmedi. Patlama dayanımında en yüksek değeri saf çam hamuru verdi (6,81 kPa·m²/g); kenevir lifi en düşük değeri verdi (3,3 kPa·m²/g). Hiçbir karışım CMT30'da yarı kimyasal oluklu kâğıt ölçütünü (1,9 N·m²/g) karşılamadı; yalnızca %75 şive ve anız içerenler geri dönüştürülmüş ara kâğıt önerisini (1,3 N·m²/g) aştı. Anız ve kökün tarladan toplanma maliyeti hesaplanmadı. Tablolar görsel olarak verildiği için bu sayfaya yalnızca metinde yazılı sayılar aktarıldı. Bu arşivde tam metin okundu.
| Özellik | Kenevir şivesi | Kenevir lifi | Kızılçam |
|---|---|---|---|
| Çekme indeksi (N·m/g) | 94,4 | 43,5 | 81,3 |
| Patlama indeksi (kPa·m²/g) | yaklaşık 5 | 3,3 | 6,81 |
| Yırtılma indeksi (mN·m²/g) | 6-7 (şivece zengin) | 12'ye kadar | — |
| Alfa-selüloz (hammadde, %) | 49,4 | 78,9 | — |
| Lignin (hammadde, %) | 17,8 | 4,9 | — |
| Ölçüm | Sonuç |
|---|---|
| En yüksek RCT | 18,17 kN·m/g (%75 şive + %25 çam) |
| SCT (%50'den az lif) | 21 N·m/g üzeri, yarı kimyasal oluklu kâğıt ölçütünü karşılıyor |
| SCT (saf lif) | yaklaşık 15 N·m/g |
| CMT30 | yalnızca %75 şive/anız karışımları 1,3 N·m²/g'yi aştı |
Bu çalışmayı alıntıla
Parlak, K., Ertürk, A. ve Atik, C. (2026). Papermaking potential of pulps from bast, hurd and stubble of hemp; separately and blended with pine pulp.
Cellulose 33(3): 1617-1631. doi:10.1007/s10570-026-06935-2
Sık sorulan sorular
Kenevirden kâğıt yapılabilir mi?
Evet. Bu çalışmada Samsun kenevirinin lifi, şivesi ve tarlada kalan anızı kâğıt hamuruna çevrildi. Şiveden yapılan kâğıdın çekme dayanımı kızılçam kâğıdından yüksek çıktı.
Kenevir anızı ne işe yarar?
Hasattan sonra tarlada kalan kenevir anızı ve kökleri bu çalışmada kâğıt hamuru olarak kullanıldı. Anız hamuru oluklu mukavva ara kâğıdı için gereken basma dayanımı ölçütlerini karşıladı.
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.