Araştırma özeti · KF-ARS-052
Kenevir agronomisi ve Türkiye'nin il düzeyinde üretim tablosu
Türkiye'de kenevir üretiminin hangi illerde yapıldığına dair yayımlanmış tablo sayısı çok az. Bu derleme TÜİK'in il düzeyi verisini beş il için yıl yıl veriyor ve aynı metinde ekim normlarından hasat yöntemlerine kadar agronomik parametreleri topluyor.
Tek cümlede bulgu
- 2019'da Türkiye'de kenevir üretimi beş ilde yapıldı: Samsun, Kütahya, Kastamonu, Kayseri ve Yozgat.
- Samsun tek başına tohum ekim alanının %55'ini, tohum dışı ekim alanının tamamına yakınını oluşturdu.
Araştırma sorusu
Kenevirin ekim, bakım ve hasat normları nelerdir; Türkiye'de üretim hangi illerde ve hangi ölçekte yapılıyor? Derleme bu iki soruyu 64 kaynaklı literatür ve TÜİK-FAO verisiyle birlikte ele alıyor.
Yöntem
Çalışma bir deney raporu değil, hakemli bir derlemedir. Dünya verileri FAOSTAT'tan (2014-2018), Türkiye verileri TÜİK Bitkisel Üretim İstatistiklerinden (2015-2019) alınmıştır. Agronomik parametreler 64 kaynaklı literatürden derlenmiş; bir bölümü yazarların kendi kurumsal çalışmalarına, bir bölümü 1964 ile 2020 arasına yayılan yabancı ve yerli kaynaklara dayanıyor. İl düzeyi veriler TÜİK'in kendi tablolarından aktarılmıştır.
Bulgular
Türkiye'de 2015-2018 arasında kenevir üretimi yalnızca Samsun ilinde yapıldı. 2019'da üretim beş ile yayıldı: tohum amaçlı ekim alanı Samsun'da 297, Kütahya'da 100, Kastamonu'da 85, Kayseri'de 32, Yozgat'ta 15 dekar; tohum dışı ekim alanı Samsun'da 141, Kayseri'de 10, Kastamonu'da 9 dekar oldu. Kütahya ve Yozgat'ta tohum dışı üretim yapılmadı. Üretim miktarında Samsun tohumda 15, tohum dışında 18 ton ile açık ara öndeydi. Agronomik normlar bakımından: vejetasyon süresi lif için yaklaşık 120, tohumluk için yaklaşık 150 gün; uygun toprak pH'ı 6,0-7,5; lif üretiminde dekara 6-9 kg, tohumluk üretiminde 4-5 kg tohum önerilir (1 kg'a yaklaşık 54.000 tohum düşer); sıra aralığı lifte 20-25 cm, tohumlukta 30-40 cm. Gübreleme dekara 8-14 kg azot, 5-8 kg fosfor ve 3,5-8,0 kg potas olarak veriliyor. Tohum amaçlı yetiştirilen kenevirden dekara 600-1000 kg sap alınır; tohum verimi lif tipi çeşitlerde 80-100, yağ tipi çeşitlerde 80-300 kg/da. Derleme Türkiye'de üç yerel hasat yöntemi kaydediyor: Ünye-Fatsa, Gümüşhacıköy ve Kastamonu.
Sınırlılıklar
İl düzeyi veriler 2019 yılına aittir; sonraki yıllarda üretim başka illere yayılmış olabilir ve bu arşivde 2019 sonrası il verisi doğrulanmadı. Derlemenin agronomik değerleri kendi ölçümü değil, aktarılan literatür değerleridir; bir bölümü 1964 tarihli bir kaynağa kadar gider ve güncel çeşitlerle doğrulanmamıştır. Çalışma 2020'de kabul edilmiştir, dolayısıyla 2016 yönetmeliğine göre 19 ilde izin verildiğini kaydeder; yürürlükteki 2026 yönetmeliğinde bu sayı 21'dir. Metinde bir tutarsızlık vardır: özette tohum yağ oranı %35 verilirken tabloda tüm tohum için %36 görünür.
| İl | Tohum | Tohum dışı | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Samsun | 297 | 141 | Tablo 4 |
| Kütahya | 100 | 0 | Tablo 4 |
| Kastamonu | 85 | 9 | Tablo 4 |
| Kayseri | 32 | 10 | Tablo 4 |
| Yozgat | 15 | 0 | Tablo 4 |
| İl | Tohum | Tohum dışı | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Samsun | 15 | 18 | Tablo 4 |
| Kayseri | 2 | 1 | Tablo 4 |
| Kastamonu | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Kütahya | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Yozgat | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Yıl | Tohum alanı (da) | Tohum üretimi (ton) | Lif alanı (da) | Lif üretimi (ton) | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|---|---|
| 2015 | 10 | 1 | Tablo 3 | ||
| 2016 | 25 | 1 | 45 | 7 | Tablo 3 |
| 2017 | 24 | 1 | 46 | 7 | Tablo 3 |
| 2018 | 59 | 3 | 55 | 7 | Tablo 3 |
| 2019 | 536 | 20 | 160 | 19 | Tablo 3 |
| Parametre | Lif için | Tohumluk için | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Tohum miktarı | 6-9 kg/da | 4-5 kg/da | |
| Sıra aralığı | 20-25 cm | 30-40 cm | Ekim |
| Hedef bitki yoğunluğu | 60-100 bitki/m² | 40-70 bitki/m² | Tohum miktarı |
| Vejetasyon süresi | ~120 gün | ~150 gün | Kenevir Tarımı |
| Azot | 8-14 kg/da | Gübreleme | |
| Fosfor | 5-8 kg/da | Gübreleme | |
| Potas | 3,5-8,0 kg/da | Gübreleme |
Bu çalışmayı alıntıla
Göre, M. ve Kurt, O. (2021). Bitkisel Üretimde Yeni Bir Trend: Kenevir.
International Journal of Life Sciences and Biotechnology 4(1): 138-157. doi:10.38001/ijlsb.789970
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.