Ara⌘K TR

Hayvan yemi olarak kenevir küspesi

Kenevir küspesi, tohumdan yağ sıkıldıktan sonra geriye kalan katı kısımdır. Ham protein oranı yaklaşık %34 ile soya küspesiyle yarışır; ancak lif ve yağ içeriği soyanın üç katına yakındır ve bu, küspenin hangi hayvana verilebileceğini belirler.

Güncelleme: 04.09.2026Gıda & Tohum8 kaynak künyesiKayıt: KF-MEV-024
Ahırda besi sığırları
Ahırda yemlenen besi sığırları; Lancaster County, Pennsylvania, ABD.Irving Rusinow / Wikimedia Commons · Public domain

Kısaca

  • Ham protein 341 ± 50,4 g/kg kuru madde; NDF 395, ham yağ 116 g/kg KM.
  • Soya küspesine göre NDF ve ham yağ yaklaşık üç kat yüksek.
  • Keçide soya küspesinin tamamen ikamesi sindirilebilirliği bozmadı.
  • Kanatlıda: 192 civcivlik denemede yeme %20'ye kadar kenevir tohumu katılması büyümeyi bozmadı, bağışıklık yanıtını artırdı — kanatlı yem sayfası.
  • ABD ve Kanada'da onaylı yem hammaddesi değil.
  • Yumurta tavuklarına günlük yemin %10'u kadar kenevir tohumu verilince dört haftada yumurta sarısında omega-3 oranı %42,9 arttı; yumurta verimi değişmedi.[7]
Günlük dille

Kenevir küspesi, yağı sıkılmış tohumun geriye kalan kısmıdır ve protein bakımından soya küspesine yakındır. Farkı lifi ve yağının daha fazla olması; bu da hangi hayvana ne kadar verilebileceğini belirler. Keçide soya küspesinin tamamen yerine konması sindirilebilirliği bozmadı.

Küspe nereden çıkıyor

Kenevir tohumu soğuk sıkımla yağa dönüştürüldüğünde geriye katı bir kek kalır. Bu kek iki yola ayrılır: insan gıdası tarafında öğütülerek kenevir unu ve protein konsantresine gider; hayvan besleme tarafında küspe olarak kullanılır. İki kullanım aynı hammadde için yarışır.

Küspenin yem olarak çekiciliği protein oranından gelir. Arşivdeki derlemede bildirilen değer 341 ± 50,4 g/kg kuru maddedir; besi sığırı denemesinde kullanılan küspede %35 ham protein ölçülmüştür. Bu, soya küspesiyle aynı ligde olduğu anlamına gelir.

Ancak protein tek başına yeterli ölçüt değildir. Aynı küspede NDF 395 g/kg, ham yağ 116 g/kg kuru maddedir; soya küspesinde bu değerler 125 ve 40 g/kg'dır. Yani kenevir küspesi soyaya göre yaklaşık üç kat daha lifli ve üç kat daha yağlıdır. Sayısal değerlerin tamamı yem değeri veri sayfasında.

Sınır proteinden değil, liften ve yağdan geliyor

Ruminant beslemede yüksek NDF (355 g/kg kuru maddenin üzeri) ve çoklu doymamış yağ bakımından zengin yüksek ham yağ (50 g/kg üzeri) yem alımını, sindirimi ve rumen fermantasyonunu baskılayabilir. Kenevir küspesi iki eşiği de aşar.

Bu yüzden küspenin yem değeri hayvan türüne göre değişiyor. Keçiler yüksek lifli ve yağlı rasyonları sindirmede üstün olduğu için küspeyi daha iyi tolere ediyor; besi sığırında ise etki bölünüyor.

Besi sığırı denemesinde rasyonun %20'si küspe olduğunda azot sindirilebilirliği hem rumen hem toplam sindirim kanalında mısır DDGS'inden ve kontrolden yüksek çıktı — küspenin ham proteini daha fazla parçalanıyor. Buna karşılık yüksek ADF nedeniyle toplam organik madde sindirilebilirliği düştü. İki bulgu birlikte okunmalı: protein tarafında kazanç, enerji tarafında kayıp.

Keçide tam ikame denemesi

Arşivdeki en net sonuç keçi denemesinden geliyor. Yirmi beş Kalahari Red kastre keçide soya küspesi, kenevir küspesiyle beş düzeyde (0, 25, 50, 75, 100 g/kg kuru madde) ikame edildi.

Ham yağ alımı küspe düzeyiyle doğrusal olarak arttı, ham protein alımı ve mikrobiyal azot arzı doğrusal olarak azaldı. Ama görünür besin sindirilebilirliği, rumen fermantasyon parametreleri ve azot kullanım verimliliği etkilenmedi. Yazarlar keçi besi rasyonlarında soya küspesinin kısmen ya da tamamen kenevir küspesiyle değiştirilmesini öneriyor. Deneme ayrıntıları özet sayfasında.

Bulgunun sınırı da açık: ham protein alımının düşmesi göz ardı edilmemeli. Sindirilebilirlik korunsa da hayvanın aldığı protein miktarı azalıyor ve besi performansı ile karkas ölçümleri bu özette yer almıyor.

Tedarikçi değil, parti analiz edilmeli

Kuzey Amerika'daki farklı kaynaklardan alınan küspelerde ilginç bir sonuç çıktı: NDF, ADF, ADL ve ham protein varyansına kaynak farkı katkı yapmadı. Ancak aynı kaynak içindeki parti farkı NDF varyansının %50'sini, ADF'nin %37'sini, ham proteinin %31'ini açıkladı.

Pratik sonucu şudur: yem formülasyonu yapılırken tedarikçiye güvenmek yeterli değil, her partiye analiz gerekiyor. Aynı çalışmada in vitro gerçek sindirilebilirlik %53,0 çıktı ve ölçülen hiçbir yanıt bu değerin varyansına katkı yapmadı.

Bilimsel bulgu ile yasal izin ayrı şeyler

Bu sayfanın en önemli uyarısı mevzuattadır: kenevir küspesi ABD ve Kanada'da onaylı bir yem hammaddesi değildir. Denemelerin olumlu sonuç vermesi, ürünün yasal olarak yem zincirine katılabildiği anlamına gelmiyor.

Türkiye'deki yem mevzuatı bakımından kenevir küspesinin durumu bu arşivde doğrulanmadı; o konuda burada bilgi verilmiyor. Kenevir üretiminin kendisi ise izne tabidir ve 21 ille sınırlıdır.

Küspenin kannabinoid içeriği ve bu bileşiklerin hayvansal ürüne geçişi de düzenleyici tarafın ana sorularından biridir; bu arşiv kannabinoidleri kapsam dışında tuttuğu için burada ele alınmaz.

Yumurta tavuğu ve balık

İtalya'da Padova Üniversitesi'nin denemesinde yumurta tavuklarına ticari yemlerinin yanında günlük yem tüketiminin %10'u kadar bütün kenevir tohumu verildi. Dört haftada yumurta sarısında omega-3 yağ asitlerinin oranı %42,9 arttı, n-6/n-3 oranı 9,32'den 7,44'e düştü. Yumurtlama oranı, yumurta ağırlığı, kabuk kalınlığı ve kolesterol değişmedi; kırık yumurta oranı %0,98'den %0,57'ye indi. Tadımda iki yumurta arasında tercih farkı çıkmadı.[7] Ayrıntılar araştırma özetinde.

Romanya'da 90 günlük bir denemede sazan yeminde soya ve bezelye ununun yerine kenevir küspesi kondu. Hiçbir yemde balık ölümü görülmedi; özgül büyüme hızı en yüksek %20 küspeli yemde ölçüldü. Makalenin özeti ise en iyi oranı %10 olarak veriyor (büyüme hızı %12,6 arttı, yem dönüşüm oranı %10,8 düştü); iki bilgi de araştırma özetinde ayrı ayrı yazılı.[8]

İki deneme de kısa sürdü (4 hafta ve 3 ay). Yumurtada kannabinoid kalıntısı ölçülmedi; Türkiye'deki yem mevzuatı durumu için yukarıdaki mevzuat bölümüne bakın.

Sık sorulan sorular

Kenevir küspesi hayvan yemi olarak kullanılabilir mi?
Bilimsel denemeler ruminantlarda olumlu sonuç veriyor: keçide soya küspesinin tamamen ikamesi sindirilebilirliği bozmadı. Ancak küspe ABD ve Kanada'da onaylı yem hammaddesi değildir; Türkiye'deki yasal durum bu arşivde doğrulanmadı.
Kenevir küspesinin protein oranı ne kadar?
Ham protein 341 ± 50,4 g/kg kuru madde olarak bildiriliyor; besi sığırı denemesinde kullanılan küspede %35 ölçüldü. Bu oran soya küspesiyle aynı düzeydedir.
Soya küspesi yerine kenevir küspesi verilebilir mi?
Keçilerde beş düzeyli bir denemede kısmi ya da tam ikame önerildi. Besi sığırında ise azot sindirilebilirliği yükselirken organik madde sindirilebilirliği düştü; sonuç hayvan türüne bağlıdır.
Küspenin lif oranı neden sorun?
Ruminantlarda 355 g/kg kuru maddenin üzerindeki NDF ve 50 g/kg üzerindeki ham yağ yem alımını ve sindirimi baskılayabilir. Kenevir küspesi her iki eşiği de aşar; kısıt proteininden değil bu ikisinden gelir.
Her kenevir küspesi aynı mı?
Değil. Aynı tedarikçinin farklı partileri arasında NDF varyansının %50'si, ham protein varyansının %31'i açıklandı. Yem formülasyonu için tedarikçi bilgisi yeterli değil, parti analizi gerekir.
Kenevir küspesi kanatlı yeminde kullanılabilir mi?
Bu arşivdeki denemeler ruminantlarda (keçi, besi sığırı) yapıldı. Kanatlı ve tek midelilerde geçerli sonuç bu arşivde doğrulanmadı.

Kaynakça

Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.

  1. Semwogerere, F., Chikwanha, O. C., Katiyatiya, C. L. F., Marufu, M. C. ve Mapiye, C. (2023). Nutrient intake, digestibility, and utilization in goats fed graded levels of hempseed cake finisher diets. Tropical Animal Health and Production 56: 21 doi:10.1007/s11250-023-03864-1
  2. Winders, T. M., Neville, B. W. ve Swanson, K. C. (2023). Effects of hempseed cake on ruminal fermentation parameters, nutrient digestibility, nutrient flow, and nitrogen balance in finishing steers. Journal of Animal Science 101: skac291 doi:10.1093/jas/skac291
  3. Jacobson, K. J., Kinman, L. A., Owsley, W. F., Muir, J. P. ve Smith, W. B. (2021). Nutritive Value Variation and In Vitro Digestibility of Hempseed Meal. Animals 11(12): 3481 doi:10.3390/ani11123481
  4. Doğan, N. ve Doğan, C. (2021). Mucizevi Bitki Kenevir'in (Cannabis sativa L.) Gıda Endüstrisinde Kullanımı. Bozok Veterinary Sciences 2(2): 47-56
  5. Sana, B., Chand, N., Naz, S., Alhidary, I. A., Khan, R. U., Shamsi, S., Losacco, C. ve Tufarelli, V. (2024). Effects of hempseed (Cannabis sativa L.) in diet on growth, gut health, and immunity in broilers. Veterinary Quarterly 44(1): 1-10 doi:10.1080/01652176.2024.2367214
  6. Lanzoni, D., Skřivanová, E., Pinotti, L., Rebucci, R., Baldi, A. ve Giromini, C. (2023). Review: Nutritional aspects of hemp-based products and their effects on health and performance of monogastric animals. Animal 18(2): 101058 (çevrimiçi Aralık 2023) doi:10.1016/j.animal.2023.101058
  7. Bošković Cabrol, M., Pravato, M., Bordignon, F., Xiccato, G., Ciarelli, C., Bailoni, L. ve Trocino, A. (2025). Whole hempseed as a feeding enrichment for laying hens: effects on egg quality, nutritional profile and sensory attributes. Poultry Science 104(9): 105483 doi:10.1016/j.psj.2025.105483
  8. Voicea, I., Nenciu, F., Popa, L.-D., Onisei, T., Rascol, M., Vlaicu, P. A., Vlăduț, N.-V., Matache, M. G., Oncescu, T. A. ve Oprescu, M. (2025). Valorizing Hempseed Meal as a Circular Bio-Ingredient for Sustainable Fisheries Development. Sustainability 17(23): 10656 doi:10.3390/su172310656

İlgili maddeler

Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.