Karşılaştırma · KF-KAR-022
Kenevir şivesi, kenevir lifi ve kızılçam: şiveden yapılan kâğıt çamdan daha sağlam çekti
Kâğıt sanayisinin ana hammaddesi odundur. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa'dan bir ekip Samsun'da yetiştirilen kenevirin üç kısmını, lifini, şivesini ve tarlada kalan anızını, aynı yöntemle kâğıda çevirip Türkiye'nin yaygın kâğıt ağacı kızılçamla karşılaştırdı. Sonuç tek bir kazanan değil, her hammaddenin öne çıktığı ayrı bir özellik.
Kenevir şivesi
Sapın odunsu özü; lif ayrıldıktan sonra kalan kısım. Bu çalışmada alfa-selüloz %49,4, lignin %17,8.
Kenevir lifi
Sapın dış kabuğundaki uzun lif. Alfa-selüloz %78,9 ile en yüksek, lignin %4,9 ile en düşük.
Kızılçam
Pinus brutia; Türkiye'de kâğıt ve odun sanayisinin yaygın hammaddesi. Örnek İstanbul Kanlıca'dan alındı.
Kısa cevap
Çekme: kenevir şivesinden yapılan kâğıdın çekme indeksi 94,4 N·m/g, kızılçamınki 81,3, kenevir lifininki 43,5. Yırtılma: uzun kenevir lifleri öne çıktı (yaklaşık 12 mN·m²/g'ye kadar); şivece zengin kâğıtlar 6-7'de kaldı. Parlaklık: en parlak ve en açık renkli kâğıdı kenevir lifi verdi. Patlama: kızılçam önde (6,81 kPa·m²/g); şive yaklaşık 5, lif 3,3. Oluklu mukavva: %75 şive + %25 çam karışımı 18,17 kN·m/g ile en yüksek halka ezilme değerini verdi.
Değerler neden birbiriyle karşılaştırılamaz
Kâğıtlar laboratuvarda el kâğıdı olarak yapıldı; kâğıt makinesinde üretim denenmedi. Makalenin tabloları görsel olarak verildiği için yalnızca metinde yazılı sayılar aktarıldı; bu yüzden bazı hücreler boş ya da yaklaşık. Tek bir kenevir kaynağı (Samsun) ve tek bir çam türü (kızılçam) karşılaştırıldı; başka çeşit ya da ağaç türlerinde sonuç farklı olabilir.
Çekme: şive 94,4, çam 81,3
Çekme dayanımı kâğıdın gerildiğinde kopmadan taşıyabildiği yüktür; ambalaj ve yazı kâğıdı için temel ölçüttür. Şive hamurundan yapılan kâğıt 94,4 N·m/g ile kızılçamı (81,3 N·m/g) geçti ve kenevir lifi hamurunun (43,5 N·m/g) iki katından fazla oldu.
Bu sonuç sezgiye aykırı: kenevirin değerli kısmı olarak bilinen lif değil, çoğu zaman yan ürün sayılan şive en sağlam çeken kâğıdı verdi.
Lif: en parlak kâğıt, en yüksek yırtılma direnci
Kenevir lifi %78,9 ile en yüksek alfa-selüloz içeriğine ve %4,9 ile en düşük lignin oranına sahipti. En yüksek hamur verimini ve en parlak, en açık renkli kâğıdı verdi.
Uzun lifler yırtılma direncini yaklaşık 12 mN·m²/g'ye kadar çıkardı. Yazarlar çam ile kenevir lifi karışımlarını dayanıklılık isteyen kullanımlar için en uygun buldu.
Oluklu mukavva: şive ve anız öne çıktı
Oluklu mukavva testlerinde şive ve anız hamurları lifi geçti. %75 şive ve %25 çamdan yapılan kâğıt 18,17 kN·m/g ile en yüksek halka ezilme değerini verdi. %50'den az lif içeren bütün karışımlar kısa açıklıklı basmada (SCT) 21 N·m/g'nin üzerine çıkarak yarı kimyasal oluklu ara kâğıt ölçütünü karşıladı.
Tarlada kalan anız ve kök, ağırlıkça %17 lif ve %83 şiveden oluşuyordu. Yazarlar anızın kâğıt hamuru olarak kullanılmasının tarımsal atığı azaltacağını ve kenevire yağ ve liften sonra üçüncü bir kullanım yolu açacağını belirtiyor. Ayrıntılar araştırma özetinde.
Çamın önde kaldığı yer: patlama
Patlama dayanımında en yüksek değeri saf çam hamuru verdi (6,81 kPa·m²/g). Şive yaklaşık 5, kenevir lifi 3,3 kPa·m²/g'de kaldı. CMT30 testinde hiçbir karışım yarı kimyasal oluklu kâğıt ölçütüne ulaşmadı; yalnızca %75 şive ve anız içerenler geri dönüştürülmüş ara kâğıt önerisini (1,3 N·m²/g) aştı.
Başka kaynaklardan derlenmiş hammadde karşılaştırması kâğıt hammaddeleri sayfasında duruyor; oradaki değerler farklı çalışmalardan geldiği için bu sayfanın tablolarına konmadı.
Saf hamurlardan yapılan kâğıtlar
Aynı çalışma, aynı pişirme ve kâğıt yapım yöntemi. Metinde yazılı değerler; "—" makalenin metninde değer verilmeyen hücredir.
| Özellik | Kenevir şivesi | Kenevir lifi | Kızılçam |
|---|---|---|---|
| Çekme indeksi (N·m/g) | 94,4 | 43,5 | 81,3 |
| Patlama indeksi (kPa·m²/g) | yaklaşık 5 | 3,3 | 6,81 |
| Yırtılma indeksi (mN·m²/g) | 6-7 (şivece zengin) | 12'ye kadar | — |
| Alfa-selüloz (hammadde, %) | 49,4 | 78,9 | — |
| Lignin (hammadde, %) | 17,8 | 4,9 | — |
Oluklu mukavva testleri
| Ölçüm | Sonuç |
|---|---|
| En yüksek halka ezilme (RCT) | 18,17 kN·m/g (%75 şive + %25 çam) |
| SCT, %50'den az lif | 21 N·m/g üzeri: yarı kimyasal oluklu ara kâğıt ölçütü karşılandı |
| SCT, saf lif | yaklaşık 15 N·m/g |
| CMT30 | yalnızca %75 şive/anız karışımları 1,3 N·m²/g'yi aştı; 1,9 ölçütüne ulaşan yok |
Hangi durumda hangisi
Kenevir şivesi
94,4 N·m/g ile kızılçamı (81,3) geçti.
Kenevir lifi (çamla karışım)
Uzun lifler yırtılma direncini artırdı; en parlak kâğıdı lif verdi.
Şive + çam karışımı
%75 şive + %25 çam en yüksek halka ezilme değerini verdi; %50'den az lifli karışımlar SCT ölçütünü karşıladı.
Kızılçam
6,81 kPa·m²/g ile en yüksek değer; kenevir lifi 3,3.
Sık sorulan sorular
Kenevirden kâğıt çamdan daha mı sağlam?
Ölçüte bağlı. Çekmede kenevir şivesi kızılçamı geçti (94,4'e karşı 81,3 N·m/g); patlamada çam önde (6,81'e karşı yaklaşık 5 kPa·m²/g).
Kenevirin hangi kısmı kâğıda uygun?
Üçü de: lif en parlak ve yırtılmaya dayanıklı kâğıdı, şive en sağlam çeken kâğıdı verdi; tarlada kalan anız ve kök de oluklu mukavva ara kâğıdına uygun bulundu.
Kenevir anızı ne işe yarar?
Bu çalışmada tarlada kalan anız ve kök kâğıt hamuruna çevrildi ve oluklu mukavva testlerinde lifi geçti. Anızın toplanma maliyeti hesaplanmadı.
Bu sonuçlar sanayiye geçer mi?
Kâğıtlar laboratuvarda el kâğıdı olarak yapıldı; kâğıt makinesinde üretim denenmedi.
Kaynaklar
- Parlak, K., Ertürk, A. ve Atik, C. (2026). Papermaking potential of pulps from bast, hurd and stubble of hemp; separately and blended with pine pulp. Cellulose 33(3): 1617-1631 · doi:10.1007/s10570-026-06935-2
Bu sayfanın kapsamı
Laboratuvar ölçeğinde el kâğıtlarıyla yapılmış tek bir çalışmadır; kâğıt makinesinde üretim, maliyet ve anızın tarladan toplanması değerlendirilmedi. Makalenin tabloları görsel olarak verildiği için yalnızca metinde yazılı sayılar aktarıldı. Kenevir tek bir kaynaktan (Samsun, Ketene firması), çam tek bir türden (kızılçam) alındı; başka çeşit ya da ağaç türlerinde sonuç farklı olabilir. Çevresel etki ve su-kimyasal tüketimi ölçülmedi.