Araştırma özeti · KF-ARS-051
Türkiye kenevir politikasını nasıl değiştirdi? Eylem Planı ve ekim alanının seyri
Türkiye'de kenevir ekim alanı 2014'te bir hektara kadar indi. Beş yıl sonra elli kata çıktı. Bu derleme aradaki farkın politika belgelerinde nasıl kurulduğunu gösteriyor: hangi rapor, hangi eylem planı, hangi hedef.
Tek cümlede bulgu
- Türkiye'de tohum ve lif için ekilen alan 2005'te 65'er hektardı; 2014'te 1 hektara indi.
- Eylem Planının uygulanmasıyla tohum alanı 2018'de 5,9 hektardan 2019'da 53,6 hektara, lif alanı 5,5 hektardan 16 hektara yükseldi.
Araştırma sorusu
Türkiye'nin kenevir politikası hangi belgelerle kuruldu, bu belgeler hangi hedefleri öne çıkardı ve ekim alanı bu politika değişimine nasıl tepki verdi?
Yöntem
Türkiye'nin kenevir istatistikleri FAO ve TÜİK veri tabanlarından derlendi. Politikalar ise temel politika belgeleri üzerinden incelendi: kalkınma planları, raporlar, eylem planları ve ilgili literatür. Çalışma bir deney değil, politika ve piyasa derlemesidir. Türkiye serileri TÜİK (2020), ülke karşılaştırmaları FAO (2020) kaynaklıdır; alan TÜİK tablolarında dekar, FAO tablolarında hektar cinsindendir.
Bulgular
Türkiye'de 2005 yılında tohum ve lif için ekilen kenevir alanları 65'şer hektardı; 2014'te 1 hektara kadar düştü. Kenevir 2019'da düzenlenen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler Sempozyumunda yeniden gündeme geldi ve "Türkiye'de Endüstriyel Kenevir Yetiştiriciliği Raporu ve Eylem Planı" hazırlandı. Eylem Planının uygulamaya konulmasıyla 2018'de 5,9 hektar olan tohum üretim alanları 2019'da 53,6 hektara, kenevir lif alanları ise 5,5 hektardan 16 hektara yükseldi. Eylem raporunda öne çıkan üç konu şöyle sıralanıyor: THC oranı düşük, lif ve tohum verimi yüksek yerli çeşitlerin geliştirilmesi ve tescili; kenevire dayalı sanayinin ve mekanizasyon sistemlerinin geliştirilmesi; öncelikli yatırım alanlarının belirlenmesi.
Tam metindeki TÜİK serisine göre tohum amaçlı ekim 2005’te 650 da iken 2013’te 7 da’a indi; bu dönemde üretim yalnızca Samsun’da yapıldı. 2019’da tohum ekimi 536 da’a, üretim 20 tona çıktı. Lif amaçlı ekim 2014’te 10 da’a geriledi, 2019’da 160 da’a yükseldi; lif verimi 2005’te 85 kg/da, 2019’da 126 kg/da oldu. Yazarlara göre 2004’e kadar üretim yalnızca Kütahya, Çorum, Kastamonu ve Samsun’da yapılıyordu.
Eylem Planı 11 Ocak 2019’da Tarım ve Orman Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, TÜBİTAK ve Ondokuz Mayıs Üniversitesinin katılımıyla hazırlandı. Planın ardından 2019’da Ondokuz Mayıs Üniversitesinde, 2020’de Yozgat Bozok Üniversitesinde kenevir araştırma enstitüleri kuruldu. TİGEM, Narlısaray tohumunu 2019’da Gökhöyük işletmesinde 40 da ve Narlısaray köyünde 127 da sözleşmeli üretimle çoğalttı. 2020’de izinli illerde dekar başına 700 TL destek verildi; kenevir dış ticaretinde gümrük tarifesi uygulanmıyor.
Derleme, üretimin düşüşünde 1940’lardaki tesislerin (Taşköprü kenevir fabrikası 1946, Kendir Sanayii Müessesesi 1945) düşük kapasiteyle çalışmasını, jüt ithalatını ve keneviri hammadde olarak kullanan fabrikanın 2004’te özelleştirilip ithal hammaddeye yönelmesini sayıyor. Tohum ithalatı 2017’de 2.287 ton iken 2019’da 135 tona geriledi. Yazarlar üretimin sürdürülebilir gelişimi için ülke ve dış ihtiyaçlar doğrultusunda planlama ve etkin bir arz zinciri kurulmasını gerekli görüyor.
Sınırlılıklar
Çalışma 2020 tarihlidir; sonraki yılların alan ve üretim rakamları kapsam dışındadır. Alan değerleri hektar cinsindendir ve TÜİK'in dekar cinsinden yayımladığı güncel serilerle karıştırılmamalıdır (1 hektar = 10 dekar). Derleme hakemli bir dergide yayımlanmıştır ancak kendi ölçümü yoktur; değerler FAO ve TÜİK'ten aktarılmıştır. İki kaynak 2018 lif verisinde ayrışıyor: FAO alanı 100 da ve üretimi 9 ton, TÜİK 55 da ve 7 ton veriyor; yazarlar farkı not ediyor, açıklamıyor. Özette 2018 için verilen 5,9 ve 5,5 hektar, Tablo 3–4’teki 59 ve 55 dekarla aynıdır. Makalenin uyuşturucu istatistiklerine ve sağlık literatürüne değinen kısımları bu özete alınmadı.
| Yıl | Tohum da | t | kg/da | Lif da | t | kg/da |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2004 | 3.750 | 30 | 8 | 3.750 | 600 | 160 |
| 2005 | 650 | 13 | 20 | 650 | 55 | 85 |
| 2006 | 645 | 13 | 20 | 645 | 60 | 93 |
| 2007 | 559 | 24 | 43 | 559 | 38 | 68 |
| 2008 | 294 | 12 | 41 | 294 | 21 | 71 |
| 2009 | 66 | 3 | 45 | 66 | 4 | 61 |
| 2010 | 221 | 7 | 32 | 221 | 10 | 45 |
| 2011 | 140 | 8 | 57 | 157 | 16 | 102 |
| 2012 | 64 | 4 | 63 | 63 | 6 | 95 |
| 2013 | 7 | 1 | 143 | 12 | 1 | 83 |
| 2014 | 10 | 1 | 100 | 10 | 1 | 100 |
| 2015 | 10 | 1 | 100 | 10 | 1 | 100 |
| 2016 | 25 | 1 | 50 | 45 | 7 | 156 |
| 2017 | 24 | 1 | 42 | 46 | 7 | 152 |
| 2018 | 59 | 3 | 51 | 55 | 7 | 127 |
| 2019 | 536 | 20 | 42 | 160 | 19 | 126 |
| Sıra | Hedef | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|
| i | THC oranı düşük, lif ve tohum verimi yüksek yerli çeşitlerin geliştirilmesi ve tescili | Özet |
| ii | Kenevire dayalı sanayinin ve mekanizasyon sistemlerinin geliştirilmesi | Özet |
| iii | Öncelikli yatırım alanlarının belirlenmesi | Özet |
| Ürün | Dünya ha | Dünya t | En büyük alan | Türkiye ha | Türkiye t |
|---|---|---|---|---|---|
| Tohum | 32.140 | 142.883 | Fransa (%51) | 6 | 3 |
| Lif | 41.588 | 60.657 | Kuzey Kore (%52) | 10 | 9 |
Bu çalışmayı alıntıla
Başer, U. ve Bozoğlu, M. (2020). Türkiye'nin Kenevir Politikası ve Piyasasına Bir Bakış.
Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 6(2): 127-135
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.