Kenevir lifi doğada çözünür mü?
Evet. Kenevir lifi doğal bir selüloz lifidir ve toprakta mikroorganizmalarla bozunur. Laboratuvar deneyinde toprağa gömülen kenevir lifi on bir günde kütlesinin %44,51'ini kaybetti[1]; dokunmuş kenevir geotekstil ise kum toprakta sekiz ay sonra bozunmaya başladı.[2]
Kısaca
- Aynı toprakta ve aynı sürede en büyük kütle kaybı kenevir lifinde görüldü: %44,51; jüt onu izledi, sisalde kayıp %7,92 kaldı.[1]
- Bozunma hızını en çok lignin ve pektin oranı belirledi; bu etki kristallik ve polimerleşme derecesinden büyük bulundu.[1]
- Dokunmuş kenevir geotekstil kumda sekiz ay sonra bozunmaya başladı; toprakta kaldıkça mukavemeti düştü.[2]
- Polipropilen geotekstil gömüldükten sonra daha iyi başarım verdi; bu başarım toprakta kalıcılığından gelir.[2]
Kenevir lifi toprağa karışıp kaybolabilen doğal bir liftir. Tek tek lifler toprakta birkaç günde gözle görülür biçimde azalır; kumaş hâline getirilmiş kenevir ise aylarca dayanır, sonra yavaş yavaş dağılır. Plastik bir örtü toprağa bırakıldığında kalıcıdır; kenevirden yapılan örtü işini bitirdikten sonra doğaya döner.
Serbest lif: günler içinde
Hırvatistan'daki çalışmada kenevir, jüt ve sisal lifleri ile PLA biyopolimeri toprağa gömüldü; değerlendirme kütle kaybının yanında mekanik özellikler, bakteri ve mantar sayısı, toprak kalitesi ile SEM, FTIR ve TGA ölçümleriyle yapıldı.[1]
En uzun süre, on bir gün toprakta kalan örneklerde en büyük kütle kaybı kenevir lifinde görüldü; onu jüt ve sisal izledi. Kenevirde kütle %44,51, sisalde %7,92 azaldı. Sisaldeki daha yüksek lignin ve pektin oranı, lif yüzeyinin parçalanmasını ve mikroorganizmaların lif yapısına girmesini geciktirdi.[1]
Karşılaştırma
| Lif | 11 günde kütle kaybı |
|---|---|
| Kenevir | %44,51 |
| Jüt | keneviri izledi |
| Sisal | %7,92 |
Dokunmuş geotekstil: aylar içinde
Türkiye'deki çalışmada kenevirden dokunmuş geotekstiller granüler toprağa gömüldü ve polipropilen geotekstillerle karşılaştırıldı. Kenevir geotekstiller sekiz aylık gömme süresinden sonra bozunmaya başladı; toprakta kalma süresi arttıkça kopma mukavemeti düştü ve kumaş daha kırılgan hâle geldi. Mikroskop görüntüleri kısmi bozunmayı gösterdi.[2]
Gömme sonrasında polipropilen geotekstiller kenevir geotekstillerden daha iyi başarım verdi.[2] İki malzemenin beklentisi farklıdır: polipropilen toprakta kalır, kenevir zamanla bozunur. Geçici bir işlev için toprağa serilen bir örtüde bozunma, malzemenin sonradan toprakta kalmaması demektir.
Sınırlar
Serbest lif deneyi laboratuvarda ve en fazla on bir gün sürdü; dokunmuş kumaş, iplik ya da kompozit içindeki lif aynı hızda bozunmaz.[1] Geotekstil denemesi kumda yapıldı ve en fazla sekiz ay sürdü; tam bozunma süresi ölçülmedi, her süre için üç örnek kullanıldı.[2] Toprak türü, nem ve sıcaklık sonucu belirler. Ölçümlerin tablo hâli lif bozunma veri sayfasında.
Sık sorulan sorular
Kenevir lifi toprakta ne kadar sürede çözünür?
Biçimine bağlı. Serbest kenevir lifi laboratuvarda on bir günde kütlesinin %44,51'ini kaybetti; dokunmuş kenevir geotekstil kumda sekiz ay sonra bozunmaya başladı.
Kenevir jüt ve sisalden hızlı mı bozunur?
Aynı deneyde en büyük kütle kaybı kenevirde görüldü, ardından jüt ve sisal geldi. Sisaldeki yüksek lignin ve pektin oranı bozunmayı geciktirdi.
Kenevir geotekstil plastik geotekstilin yerini alır mı?
Kalıcı bir işlev için hayır: gömme sonrasında polipropilen daha iyi başarım verdi. Kenevir geotekstil zamanla bozunur; bu, işi bittikten sonra toprakta kalmaması istenen uygulamalar için uygundur.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Brunšek, R., Kopitar, D., Schwarz, I. ve Marasović, P. (2023). Biodegradation Properties of Cellulose Fibers and PLA Biopolymer. Polymers 15(17): 3532 doi:10.3390/polym15173532
- Karaduman, Y. ve Erdem, M. (2024). Biodegradation of hemp woven geotextile in granular soil. The Journal of The Textile Institute 116(10): 2430-2440 doi:10.1080/00405000.2024.2434279
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.