Türkiye'de kenevir işleme sanayisi

Kenevir sapı tarladan çıktığı hâliyle satılabilir bir ürün değildir. Lifin kabuktan ayrılması için havuzlama ve dekortikasyon, tekstile girmesi için tarama ve eğirme gerekir. Bu adımların yapılabileceği tesise erişim, bir bölgede lif üretiminin yapılıp yapılamayacağını belirler.

Zincirin adımları

Kenevir sapının iki ürünü vardır: kabuk tabakasındaki bast lifi ve geriye kalan odunsu çekirdek, yani şive. İkisini ayırmak iki adım gerektirir. Önce havuzlama: lif demetlerini sapa bağlayan pektin mikrobiyal ya da enzimatik yolla parçalanır. Ardından dekortikasyon: sap mekanik olarak kırılır ve lif şiveden ayrılır. Hattın adımları ve tesisin yeri lif ayırma tesisi maddesinde.

Tekstile girecek lif bununla bitmez. Tarama lifleri paralel hâle getirir ve kısa liflerle yabancı maddeleri ayırır; kotonizasyon lifi pamuk eğirme sistemlerinde işlenebilecek uzunluğa indirir. Sonra cer, iplik, örme veya dokuma ve boyama gelir. Adımların ölçüm değerleri lif işleme veri sayfasında.

Bu zincirin uzunluğu, kenevir üretiminin niçin tesise bağımlı olduğunu açıklıyor. Tohum hasattan sonra temizlenip doğrudan pazarlanabilir; sap ise en az iki işleme adımından geçmeden satılabilir bir ürün değildir.

Hasatta ve lif soymada elle ve makineyle çalışmanın ölçülmüş farkları hasat mekanizasyonu maddesinde.

Türkiye'de zincirin durumu

Türkiye'de üretilen kenevirin hangi sanayi kollarında ve hangi oranlarda kullanıldığını gösteren doğrulanmış bir veri bu arşivde yok.

Tesis tarafında arşivde tek bir kaynak var ve o da bir firmanın kendi beyanıdır. Bu beyana göre Samsun'un Vezirköprü ilçesinde bir kenevir işleme tesisi kurulmuş, Havza Organize Sanayi Bölgesi'nde ise bir endüstriyel kenevir işleme fabrikası planlanmıştır; firma ayrıca iplik ve örme fabrikalarıyla boyahanelerle anlaşma yaptığını ve TİGEM ile tohum üretimi anlaşması bulunduğunu bildiriyor. Bu bilgiler bağımsız olarak doğrulanmadı; kapasite, güncel faaliyet durumu ve firmanın beyan ettiği ihracat hedeflerinin gerçekleşip gerçekleşmediği bu arşivde bilinmiyor.

Arşiv bu nedenle Türkiye'deki tesis sayısı, toplam işleme kapasitesi veya faal hat listesi vermiyor. Bu, arşivin en büyük açıklarından biridir.

Zincirdeki kopukluğun il verisindeki izi

İşleme kapasitesinin dağılımı üretim verisinde görünür hâle geliyor. 2019'da kenevir üretimi yapan beş ilden ikisi (Kütahya ve Yozgat) yalnızca tohum ekti; tohum dışı ekim alanının %89'u Samsun'da toplandı.

Bu dağılımın nedenini doğrulayan bir kaynak arşivde yok, ancak zincir mantığı bir açıklama öneriyor: havuzlama ve dekortikasyon tesisine erişimi olmayan bir üretici için sap satılabilir bir ürün değildir, tohum ise pazarlanabilir. İl bazındaki tablo il üretim veri sayfasında.

Aynı sorun politika belgelerinde de tanımlanmış durumda. 2019'da hazırlanan Eylem Planının üç hedefinden biri kenevire dayalı sanayinin ve mekanizasyon sistemlerinin geliştirilmesidir; bir diğeri öncelikli yatırım alanlarının belirlenmesi. Planın içeriği politika çalışmasının özetinde.

Mekanizasyon vurgusunun ekonomik karşılığı da ölçülmüş: Vezirköprü anketinde işçilik, yalnızca tohum amaçlı üretimde %34,1 ile en büyük tek maliyet kalemiydi. Rakamlar üretim ekonomisi veri sayfasında.

Tesis coğrafyası: arşivde doğrulanabilenler

Eylem Planının üç hedefinden biri kenevire dayalı sanayinin ve mekanizasyon sistemlerinin geliştirilmesiydi. Bu hedefin bugünkü durumu — hangi ilde dekortikasyon, hangi ilde havuzlama tesisi bulunduğu — bu arşivde doğrulanmış bir kaynağa bağlanmadı. Aşağıda yalnızca kaynağı olan dört nokta var.

Sözleşmeli üretim modeli. 2023 tarihli bir gazete köşe yazısına göre o yıl Türkiye'deki toplam kenevir ekim alanı 5.600 dekardı ve bunun 5.200 dekarı tek bir şirketin 301 çiftçiyle yürüttüğü sözleşmeli ağından geliyordu; TİGEM'in payı 220 dekardı. Doğruysa bu, işleme kapasitesinin de dağınık değil tek elde toplandığı anlamına gelir. Rakamlar Türkiye üretim veri sayfasında beyan işaretiyle veriliyor.

Havza OSB tesisi ve konkordato. Keneviro Tarım Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Samsun Havza OSB’de 30 milyon dolarlık yatırımla tohumdan nihai ürüne entegre bir kenevir işleme tesisi kurdu; şirket 2023’te 301 çiftçiyle kenevir ektiğini açıkladı.[9] Şirket Haziran 2025’te konkordato ilan etti; Asliye Ticaret Mahkemesi üç aylık geçici mühlet verdi.[10] Sürecin sonucu ve tesisin bugünkü faaliyet durumu bu arşivde doğrulanamadı.

Enstitü ölçeğinde üretim. OMÜ Kenevir Araştırmaları Enstitüsü'nün 2025 döner sermaye tarifesi lif, tohum, sap, kök ve kıtığı ayrı ayrı fiyatlıyor. Bu, enstitünün bu ürünleri işleyip satabildiğini gösteriyor — araştırma ölçeğinde de olsa Türkiye'de kenevir işlemenin varlığına dair kurumsal bir kayıttır. Fiyatlar fiyat ve destekleme sayfasında.

Alım garantisinin yokluğu. Kenevir, TMO'nun alım fiyatı açıkladığı ürünler arasında değil. Lif ve tohum üretiminde devlet alım garantisi bulunmuyor; fiyat alıcıyla yapılan sözleşmeye göre belirleniyor. Bu, sözleşmeli üretim modelinin neden baskın olduğunu açıklayan yapısal etkendir.

Şivenin sanayide bir karşılığı: yonga levha denemesi

Lif ayrıldıktan sonra kalan odunsu sap parçası, şive, Türkiye'de de sanayi hammaddesi olarak denendi. Mehmet Erdal Kara, Sinop'ta kenevir yetiştiren bir firmadan aldığı sapları Kastamonu Entegre'nin yonga levha fabrikasında öğüttü ve üç katmanlı levhanın orta katmanında odun yongasının %10, %20 ve %30'unun yerine kullandı.

Mekanik değerlerin hepsi şiveyle iyileşti ve en yüksek noktaya %20 oranında ulaştı: eğilme direnci 11,1'den 13,1 N/mm²'ye (%18,4), elastikiyet modülü 1.910'dan 2.360 N/mm²'ye (%23,6) çıktı. Serbest formaldehit 100 g levhada 3,86 mg'dan 2,91 mg'a (%24,6) indi.

Su alma ve kalınlığına şişme ise şive oranıyla arttı; %30 şiveli levha 24 saatlik su alma değeri dışında TS EN 312'nin kuru ortam levhası sınırlarını karşıladı. Levhalar laboratuvar presinde üretildi, fabrika hattında denenmedi; maliyet incelenmedi. Ayrıntılar araştırma özetinde.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.

1. Göre, M. ve Kurt, O. (2021). Bitkisel Üretimde Yeni Bir Trend: Kenevir. International Journal of Life Sciences and Biotechnology 4(1): 138-157 doi:10.38001/ijlsb.789970
2. Biokenevir (Murat Kocaballı Ticaret) (2020). Biz Kimiz — kurumsal tanıtım. Biokenevir (Murat Kocaballı Ticaret) kurumsal internet sitesi
3. Başer, U. ve Bozoğlu, M. (2020). Türkiye'nin Kenevir Politikası ve Piyasasına Bir Bakış. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 6(2): 127-135
4. Uğurlu, M. (2021). Endüstriyel Kenevir Tohum Üretiminin Ekonomik Analizi: Vezirköprü Örneği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi (Journal of the Institute of Science and Technology) 11(Özel Sayı): 3507-3518 doi:10.21597/jist.1028787
5. Donat, İ. (2023). Kenevir milyarlarca dolar kazandırabilir mi?. Gazete Oksijen, köşe yazısı, 25 Kasım 2023 — Samsun ve Amasya'da saha ziyareti; OMÜ Kenevir Araştırmaları Enstitüsü Müdürü ve özel sektör temsilcisi beyanları
6. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kenevir Araştırmaları Enstitüsü (2025). Ar-Ge Ürün Fiyat Tarifesi — Döner Sermaye Ücret/Fiyat Tarifesi (2025). OMÜ Kenevir Araştırmaları Enstitüsü, kurumsal fiyat listesi
7. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2025). TMO, 2025 Yılı Hububat Alım Fiyatlarını Açıkladı. Tarım ve Orman Bakanlığı kurumsal duyurusu, 2 Haziran 2025 — yeni destekleme modeli kalemleri
8. Kara, M. E. (2025). Mechanical and physical properties of particleboard produced from hemp plant. BioResources 20(3): 5361-5376 doi:10.15376/biores.20.3.5361-5376
9. Tarımca (2023). Kenevirin sanayileşmesi için ilk tesis kuruldu. Haber · şirket beyanı
10. Sputnik Türkiye (2025). Türkiye’de ilk kez endüstriyel kenevir üretimi yapan şirket konkordato ilan etti. Haber, 5 Haziran 2025

İlgili maddeler

Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.