Genel bakış · KF-GNL-006
Tarih: genel bakış
Kenevirin kullanım geçmişi, talebin biçimlendirdiği dönemler halinde ilerler: ağ ve dokuma, sonra denizcilik için halat ve yelken bezi, sonra kâğıt. Halat ve yelken talebi azalıp sentetik lif yayıldığında üretim de geriledi. Bugün gıdadan kozmetiğe, tekstilden yapı malzemesine uzanan çok sayıda ürün için yetiştiriliyor.
Türkiye'de kayıtlı geçmiş 15. yüzyıl sonundaki tahrir defterleriyle başlar. Osmanlı döneminde kendir Karadeniz'de, özellikle Taşköprü ve Samsun çevresinde ekildi ve bir kısmı doğrudan donanmaya gitti; 1560'ta Kastamonu yöresinde kendirin %98'i Taşköprü'den geliyordu. Sümerbank'ın 1947'de kurduğu Taşköprü kendir fabrikası, Türkiye'nin kendir ihtiyacının %40'ını karşılıyordu. Bugün lif ve tohum amaçlı ekim yasak değil, izne tabidir: 31 Ocak 2026 tarihli yönetmelik ekimi 21 ille sınırlar ve sertifikalı tohumluk şartı koyar.
Kronoloji — Türkiye’de kendir
Önceki yönetmelikler
İki düzenleme 2026 metniyle yürürlükten kalkıyor.
Yeni yönetmelik
RG 33154: 21 il, yıllık izin, sertifikalı tohumluk.
Kenevirin dünya tarihi
Ana madde: Kenevirin dünya tarihi
Kenevirin on bin yıllık kullanım geçmişi tek bir çizgi değil, talebin biçimlendirdiği dalgalar halinde ilerler. Her dönemde bitkiyi ayakta tutan şey bir ihtiyaçtı: ağ, halat, yelken, kâğıt. Bugün ise gıdadan kozmetiğe, tekstilden yapı malzemesine uzanan çok sayıda ürün için yetiştiriliyor.
- Her dönemde ekimi bir ihtiyaç ayakta tuttu: ağ ve dokuma, sonra denizcilik için halat ve yelken bezi, sonra kâğıt.
- Halat ve yelken talebi azalıp sentetik lif yayıldığında üretim de geriledi.
- Bugünkü ilgi çok yönlü: gıda, kozmetik, tekstil, yapı malzemesi, kompozit parçalar ve toprak temizliği.
Taşköprü keneviri
Ana madde: Taşköprü keneviri
Taşköprü keneviri, Kastamonu’nun Taşköprü ilçesi ve çevresinde yüzyıllardır sürdürülen kenevir üretimini ve bu üretimin ürettiği el sanatları geleneğini tanımlar. Türkiye’de kenevir lifinin en uzun soluklu üretim havzasıdır.[3]
- Üretim geleneği denizcilik talebiyle biçimlendi: yelken bezi ve halat.
- Kastamonu yöresinde 1560'ta kendirin %98'i Taşköprü'den geliyordu.[1]
- Sümerbank'ın 1947'de kurduğu Taşköprü kendir fabrikası, Türkiye'nin kendir ihtiyacının %40'ını karşılıyordu.[2]
Türkiye'de kenevirin kronolojisi
Ana madde: Türkiye'de kenevirin kronolojisi
Türkiye'de kenevirin kayıtlı geçmişi 15. yüzyıl sonundaki tahrir defterleriyle başlar. Kendir yüzyıllar boyunca Karadeniz'de lif için ekildi, Cumhuriyet döneminde devlet eliyle fabrikalarda işlendi. Bugün ekim, 2026 tarihli yönetmeliğin saydığı 21 ilde izinle yapılıyor.
- Osmanlı döneminde kendir Karadeniz'de, özellikle Taşköprü ve Samsun çevresinde ekildi; bir kısmı doğrudan donanmaya gitti.
- Cumhuriyet döneminde Taşköprü'de önce kendir, sonra kâğıt fabrikası kuruldu.
- Güncel kurallar 31 Ocak 2026 tarihli yönetmelikte: 21 il, izin ve sertifikalı tohumluk.
Kenevir ekim izni
Ana madde: Kenevir ekim izni
Türkiye'de lif ve tohum amaçlı kenevir üretimi yasak değil, izne tabidir. İzin rejimi 31 Ocak 2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik ile baştan düzenlenmiştir; başvuru valilik ya da kaymakamlığa yapılır, dosyayı il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğü inceler ve temel şart sertifikalı tohumluktur.
- Yürürlükteki düzenleme: 31.01.2026 tarihli ve 33154 sayılı yönetmelik; 2016 ve 2024 tarihli yönetmelikler kaldırıldı.
- Başvuru 1 Ocak-1 Nisan arasında, yetiştiricilik yapılacak yerin en büyük mülki idare amirliğine yapılır.
- Lif, tohum ve sap üretimi 21 ille sınırlıdır ve kotaya tabi değildir.
- İzin yalnızca bir yetiştiricilik dönemini kapsar; her yıl yeniden başvurulur.
Kenevir ekimine izin verilen 21 il
Ana madde: Kenevir ekimine izin verilen 21 il
Türkiye'de lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yalnızca yönetmelikte sayılan 21 ilde ve bu illerin ilçelerinde yapılabilir. Listenin dışında kenevir yetiştiriciliği yasaktır.
- Liste 31 Ocak 2026 tarihli yönetmeliğin 4. maddesinde sayılmıştır: 21 il.
- İzin verilen il ve ilçelerin dışında yetiştiricilik yasaktır.
- Bakanlık, ihtiyaç halinde Bakan Onayı ile yeni yetiştiricilik illeri ihdas edebilir.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Künyeler ana maddelerden aktarılmıştır.
- Taştemir, M. (2003). Karadeniz Bölgesinde Kendir-Keten Üretimi ve Kullanım Alanları (XV. yüzyıl sonu XVII. yüzyıl ilk yarısı). Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 8: 1-24
- Akın Yalçın, Y. (2025). Devletçilikten Özelleştirmeye Kastamonu’da Bir “Milli Fabrika”: Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesi. Çalışma ve Toplum 1(84): 263-284 doi:10.54752/ct.1623996
- (2019). Taşköprü'de kenevir üretiminin tarihsel gelişimi. Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi olarak aktarıldı künye doğrulanmadı
Ayrıca bakınız
Tarih kategorisinde kayıtlı diğer sayfalar.
- Arşiv — Tüm kayıtların tek listesi.
- Kenevir yetiştiricilik izni başvurusu: adımlar, belgeler, süreler — Lif, tohum ve sap üretimi için izin başvurusunun mercii, dönemi, istenen beş belge, inceleme ve itiraz süreleri ile hasat sonrası yükümlülükler.
- Türkiye'de kenevirin tarihi — Osmanlı'dan Cumhuriyet'e kendir üretimi, Taşköprü Kendir Fabrikası ve üretimin gerileyişi.