Ara⌘K TR

Kendir tohumu (çedene) nedir? Kavrulmuş kenevir tohumu ve besin değeri

Kendir tohumu ve çedene, kenevir (Cannabis sativa L.) tohumunun Türkiye'deki halk adlarıdır. Yozgat Bozok Üniversitesi'nden bir derleme, kenevirin Türkiye'deki geleneksel gıda kullanımında kavrulup çerez olarak yenen çedene ve kavurganın öne çıktığını belirtiyor.[1]

Güncelleme: 16.10.2026Gıda & Tohum4 kaynak künyesiKayıt: KF-GDA-013

Kısaca

  • Çedene ve kendir tohumu, kenevir tohumu için kullanılan Türkçe adlardır; kendir bitkinin kendisini de karşılar.
  • Türkiye'de kenevirin geleneksel gıda kullanımı çerezdir: halk arasında çedene ve kavurga adıyla kavrulmuş tohum yenir.[1]
  • Hindistan, Rusya ve Doğu Avrupa'da kavrulmuş kenevir tohumu hâlâ atıştırmalık olarak satılıyor.[1]
  • Türk çeşitleri Narlı ve Vezir'in tohumunda yağ %36,20 ve %38,90, protein yaklaşık %23 ölçüldü.[2]
  • Kavurmanın tohumun besin bileşimini nasıl değiştirdiğine dair ölçüm bu arşivde yok.
Günlük dille

Çedene, marketlerde “kenevir tohumu” ya da “kendir tohumu” diye satılan tohumun Anadolu'daki eski adıdır. Kabuğuyla kavrulup çekirdek gibi çitlenerek yenir. Aynı tohum ezilip yağı çıkarılabilir ya da kabuğu ayrılarak salataya eklenebilir.

Kendir, Türkçede hem kenevir bitkisini hem de sapından çıkarılan lifi karşılar; tohum için “kendir tohumu” denir. Çedene özellikle kavrulup çerez olarak yenen tohumun adıdır. Kavurga ise derlemede çedeneyle birlikte, kavrulmuş tüketimi anlatan ad olarak geçer.[1]

Ticarette “kenevir tohumu” denen şey botanik olarak tek tohumlu, kendiliğinden açılmayan kuru bir meyvedir; bu yapı aken maddesinde anlatılıyor. Bir ürünün kenevir tohumu olduğunu ambalajdaki bitki adından (Cannabis sativa) anlamak mümkündür.

Kavrulmuş tohum: Anadolu'da ve dünyada çerez geleneği

Derlemeye göre kenevirin Türkiye'deki geleneksel gıda kullanımında öne çıkan biçim çerezdir: tohum kavrulur ve çedene ya da kavurga adıyla yenir.[1] Aynı gelenek başka coğrafyalarda da sürüyor. Hindistan, Rusya ve Doğu Avrupa'da kavrulmuş kenevir tohumu hâlâ atıştırmalık olarak satılıyor; Baltık ülkelerinde kenevir tohumuyla yapılan çeşitli geleneksel gıdalar bulunuyor.[1]

Derleme, Anadolu topraklarında MÖ 1500 yılına ait kenevir kökenli buluntulara rastlandığını aktarıyor.[1] Bitkinin Türkiye'deki geçmişi Türkiye'de kenevirin tarihi sayfasında.

Kendir tohumunun besin değeri

Türkiye'de tescilli iki çeşidin tohumu laboratuvarda üç tekrarla analiz edildi. Narlı tohumu Vezirköprü'den (Samsun), Vezir tohumu TİGEM Gökhöyük'ten (Amasya) alındı.[2]

Tablo 1 — Narlı ve Vezir tohumunun bileşimi (g / 100 g)
ÖlçümNarlıVezir
Yağ36,2038,90
Protein23,3523,20
Kül4,223,92
Linoleik asit (omega-6, % yağ asidi)58,7855,55
Alfa-linolenik asit (omega-3, % yağ asidi)19,5719,22
Bin tane ağırlığı (g)24,6025,01

Kaynak: [2]. Tablonun tamamı, mineraller ve diğer çeşitlerle karşılaştırma kenevir tohumunun besin değeri maddesinde.

Kabuklu yenen tohum ve lif

Çedene kabuğuyla kavrulur. Kenevir tohumunda lifin yaklaşık %70'ini kabuk taşır; kabuklu bütün tohumda toplam lif %35, kabuğu ayrılmış tohumda %5-10 bildiriliyor.[4] Finola çeşidinin bütün tohumunda ham lif %27,6 ölçüldü.[3] Kabuğu ayrılmış tohumun mutfakta kullanımı kenevir tohumu nasıl tüketilir? maddesinde.

Bu sayfanın sınırı

Bu arşivde kavurmanın protein, yağ asidi ya da vitamin içeriğini nasıl değiştirdiğini ölçen bir çalışma yok; tablodaki değerler kavrulmamış tohuma aittir. Çedene geleneğinin hangi illerde ne yoğunlukta sürdüğüne dair sayısal bir kaynak da bulunmuyor. Türkiye'deki yasal çerçeve ayrı maddede.

Sık sorulan sorular

Çedene nedir?
Kenevir tohumunun Anadolu'daki halk adıdır. Tohum kavrulur ve çerez olarak yenir; derlemede kavurga adı da aynı tüketim için geçer.
Çedene ile kenevir aynı şey mi?
Çedene, kenevir bitkisinin tohumudur; Anadolu’da kavrulup çerez olarak yenen kenevir tohumuna verilen halk adıdır. Kendir tohumu da aynı tohumu karşılar.
Kendir tohumu ile kenevir tohumu aynı şey mi?
Evet. Kendir, Türkçede kenevir bitkisini ve lifini karşılayan addır; kendir tohumu da kenevir tohumudur.
Kendir tohumunda kaç gram protein var?
Türk çeşitleri Narlı ve Vezir'in tohumunda 100 gramda yaklaşık 23 gram protein ve 36-39 gram yağ ölçüldü.
Çedene kabuğuyla mı yenir?
Çerez olarak kabuğuyla kavrulur. Lifin yaklaşık %70'i kabuktadır; kabuklu tohumda toplam lif %35, kabuğu ayrılmış tohumda %5-10 bildiriliyor.
Kavrulmuş kenevir tohumu başka ülkelerde de yenir mi?
Evet. Hindistan, Rusya ve Doğu Avrupa'da kavrulmuş kenevir tohumu atıştırmalık olarak satılıyor; Baltık ülkelerinde tohumla yapılan geleneksel gıdalar bulunuyor.
Kendir tohumunun faydaları nelerdir?
Kendir tohumu yağ ve protein bakımından zengindir. Türk çeşitleri Narlı ve Vezir’in tohumunda yağ %36,20 ve %38,90, protein yaklaşık %23 ölçüldü; yağ asitlerinin büyük kısmı linoleik asit (omega-6) ve alfa-linolenik asittir (omega-3). Kavurmanın bileşimi nasıl değiştirdiğine dair ölçüm bu arşivde yok.

Kaynakça

Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.

  1. Doğan, N. ve Doğan, C. (2021). Mucizevi Bitki Kenevir’in (Cannabis sativa L.) Gıda Endüstrisinde Kullanımı. Bozok Veterinary Sciences 2(2): 47-56 Yozgat Bozok Üniversitesi
  2. Yıldız, M. (2025). Sürdürülebilir gıda sistemleri ve beslenme için potansiyel bir ürün: Yerli (Narlı ve Vezir) kenevir tohumlarının fizikokimyasal karakterizasyonu. GIDA 50(5): 946-960 doi:10.15237/gida.GD25059
  3. Callaway, J. C. (2004). Hempseed as a nutritional resource: An overview. Euphytica 140(1-2): 65-72 doi:10.1007/s10681-004-4811-6
  4. Presa-Lombardi, J., García, F., Gutierrez-Barrutia, M. B. ve Cozzano, S. (2023). Hemp seed's (Cannabis sativa L.) nutritional potential for the development of snack functional foods. OCL 30: 24 doi:10.1051/ocl/2023025

İlgili maddeler

Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.