Kenevir hasadında mekanizasyon: elle, makineyle ve tarlada lif ayırma
Kenevir elle de makineyle de hasat edilebilir. Makinenin iş kapasitesi çok daha yüksektir, ancak kenevirin uzun ve dayanıklı lifi, başka ürünler için yapılmış makinelerin dönen parçalarına sarılarak onları tıkayabilir. Bu madde Türkiye’de ve Avrupa’da ölçülmüş değerleri bir araya getiriyor.
Kısaca
- Bir kişi elle günde 3 dekar, makineyle 20-25 dekar kenevir hasat edebilir.[1]
- En sık bildirilen sorun, lifin dönen parçalara sarılarak makineyi tıkamasıdır.[2][4]
- Lif ayırma bu amaçla geliştirilmiş makinelerle yapıldığında 1 kg lifin maliyeti %34,6 azalıyor (Vezirköprü, 2020).[3]
- İtalya’da tarlada dört ay ayakta havuzlanan kenevir, bıçak sayısı yarıya indirilmiş bir silaj makinesiyle tıkanma olmadan hasat edildi.[2]
Kenevir sapının içinde ip gibi sağlam lifler vardır. Makine bu sapları biçerken lifler dönen millere dolanabilir, tıpkı bahçe makinesine dolanan bir ip gibi. Bu yüzden kenevir için ya özel makine gerekir ya da var olan makinelerin ayarı değiştirilir.
Kenevir hasadını zorlaştıran ne
Kenevirde erkek ve dişi bitkiler farklı zamanlarda olgunlaşır. Erkek bitkiler çiçek açtıktan 5-10 gün sonra hasat olgunluğuna gelir; tohum için dişi bitkilerde 4-5 hafta daha beklemek gerekir.[1] Bu fark Türkiye’de üç yerel hasat yöntemi doğurmuştur; yöntemler hasat yöntemleri karşılaştırmasında anlatılıyor.
İkinci güçlük bitkinin kendisidir. 2024 tarihli bir derleme, hasadı kenevir tedarik zincirinin kârlı gelişmesini belirleyen ana etkenlerden biri olarak tanımlıyor: kenevirin biçimsel özelliklerine uygun makine az olduğu için iş uzmanlaşma gerektiriyor ve hasat maliyeti yükseliyor; uygun olmayan makineler sert liflerle tıkanıyor.[4] İtalya’daki tarla denemesinin yazarları da sorunu aynı şekilde tarif ediyor: kenevir sapı kırılmadan dönen parçalara sarılıyor ve makineyi durduruyor.[2]
Elle ve makineyle hasadın iş kapasitesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün kenevir tarımı kitabı iki hasat biçimi için günlük alanı veriyor.[1] Elle hasatta saplar sökülür ya da orak ve tırpanla biçilir; sökmeden önce tarlanın sulanıp toprağın tava getirilmesi gerekir, aksi hâlde saplar kolay çıkmaz.
| Hasat biçimi | Günlük alan | Araç |
|---|---|---|
| Elle | 3 da (bir kişi) | Elle sökme, orak, tırpan |
| Makineyle | 20-25 da | Biçim makinesi |
Uygulama rehberi değeri — dekar/gün; Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Samsun, 2019. Makine tipi ve sap boyu belirtilmemiş.[1]
Aynı kitap ekim için de makineyi öneriyor: elle serpme fazla tohum harcatıyor ve düzgün çıkış sağlamıyor; buğday eken pnömatik mibzerler kenevir için de uygun, sıra arası 20 cm.[1] Ekimde kullanılan tohum miktarı için bkz. ekim normu.
Elle ve makineyle lif soyma
Hasattan sonra lifin saptan ayrılması da iki yolla yapılır.[1] Elle soymada sap kırılarak lif ayrılır ve yaklaşık bir metrelik çubuklar hâlinde çıkar; bu yöntem yalnızca havuzlanmış kenevirde kullanılır. Makineyle soymada hem havuzlanmış hem havuzlanmamış saplar işlenebilir; bitki makinenin bir ucundan girer, öbür ucundan lif ve sap ayrışmış olarak çıkar. Saplar bu kez birkaç santimetrelik parçalar hâlinde çıkar.
Mekanik ayırmanın adı dekortikasyondur; ayrılan odunsu parçaya şive denir. Havuzlamanın ve dekortikasyonun lif mukavemetine etkisi lif işleme veri sayfasında.
Mekanizasyonun ekonomik karşılığı Vezirköprü’de hesaplanmış. 2020 tarihli çalışmada 1 kg lifin ortalama maliyeti 22,8 TL bulundu; hasat sonrası lif ayırma bu amaçla geliştirilmiş makinelerle yapıldığında maliyet %34,6 azalarak 14,9 TL’ye iniyor. Yazarlar, üretimin insan gücüne dayalı geleneksel yöntemlerle yapılmasını Türkiye’de kenevir tarımının temel sorunları arasında ilk sırada sayıyor.[3] Tutarlar 2020 fiyatlarıyladır.
Tarlada lif ayırma: İtalya’da silaj makinesi denemesi
Assirelli ve arkadaşları, kenevire özel makine bulmanın zor olduğu çiftçiler için yaygın bir makinenin uyarlanıp uyarlanamayacağını denedi.[2] Ravenna yakınında 2009’da ekilen Carmagnola Selezionata çeşidi, olgunlaştıktan sonra biçilmeden tarlada 121 gün ayakta havuzlandı. Ardından mısır silajı için donatılmış kendi yürür bir silaj makinesiyle hasat edildi; doğrama tamburundaki bıçak sayısı, kıyılan parçalar uzun kalsın diye 24’ten 12’ye indirildi.
| Ölçüm | Değer |
|---|---|
| Bitki sıklığı / boy / dip çapı | 76 bitki/m², 2,32 m, 9 mm |
| Kesim genişliği / kesim yüksekliği | 6,0 m / 28 cm |
| Ortalama ilerleme hızı | 4,0 km/sa |
| İş kapasitesi | 2,08 ha/sa |
| Tarla verimliliği | %87 |
| Etkin çalışma hızı | 3,48 km/sa |
| Makinede lifle birlikte ayrılan malzeme | %53,3 |
| Boşaltma borusu çıkışında ayrılan | %46,7 |
| 5 cm’den kısa lif / 10 cm’den uzun lif | %50’den fazla / yaklaşık %15 |
| Tıkanma | Görülmedi |
Tarla denemesi — tek parsel grubu (0,5 ha), tek sezon; Kuzey İtalya, 2009 ekimi. Ayırma oranları elle ayrılan örneklerle hesaplandı.[2]
Ayakta havuzlama lifi saptan ayırmayı kolaylaştırdı. Makineden çıkan malzeme yoğunluk farkıyla römorkta iki katmana ayrıldı: altta şive, üstte lif ve şive karışımı. Yazarlar, liflerin yarıdan fazlası 5 cm’den kısa olduğu için ürünü yalıtım malzemesi, levha ve kâğıt gibi kısa lifli sanayi kullanımına uygun buluyor.
Deneme yöntemin sınırlarını da gösteriyor. Aynı makine yeşil, havuzlanmamış bitkide olumlu sonuç vermedi. Tarlanın dört ay boyunca dolu kalması, uzun havuzlamanın havaya bağlı olması ve lifin düzensiz olması da yazarların ayakta havuzlama için saydığı dezavantajlardır. Tohum da hasat edilmek istenirse, olgunlukta önce tohumun alınıp sonra havuzlamaya geçilen iki aşamalı bir hasat öneriliyor.[2]
Bu arşivde henüz olmayanlar
Türkiye’de kenevir hasadında kullanılan makinelerin türü ve sayısı, makine fiyatları, lif ayırma tesisi kurmanın maliyeti ve gereken kapasite bu arşivde doğrulanmış bir kaynağa bağlanmadı. Bilinen tesislerle ilgili kaynaklı bilgiler işleme sanayisi maddesinde, tesisin adımları lif ayırma tesisi maddesinde.
Sık sorulan sorular
Kenevir makineyle hasat edilebilir mi?
Bir günde kaç dekar kenevir hasat edilir?
Kenevir hasat makineleri neden tıkanır?
Makineyle lif ayırmak maliyeti düşürür mü?
Kenevir hasat makinesinin fiyatı ne kadar?
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Gizlenci, Ş., Acar, M., Yiğen, Ç. ve Aytaç, S. (2019). Kenevir Tarımı. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Samsun — 7.5 Ekim, 7.7 Hasat, 7.9 Lif Soyma
- Assirelli, A., Dal Re, L., Esposito, S., Cocchi, A. ve Santangelo, E. (2020). The Mechanical Harvesting of Hemp Using In-Field Stand-Retting: A Simpler Approach Converted to the Production of Fibers for Industrial Use. Sustainability 12(21): 8795 doi:10.3390/su12218795
- Aydoğan, M., Terzi, Y. E., Gizlenci, Ş., Acar, M., Esen, A. ve Meral, H. (2020). Türkiye’de kenevir yetiştiriciliğinin ekonomik olarak yapılabilirliği: Samsun ili Vezirköprü ilçesi örneği. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi 35(1): 35-50 doi:10.7161/omuanajas.602585
- Mariz, J., Guise, C., Silva, T. L., Rodrigues, L., Silva, C. J. (2024). Hemp: From Field to Fiber — A Review. Textiles (MDPI) 4(2): 165–182, derleme · doi:10.3390/textiles4020011 — 2.2 Growing Industrial Hemp
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.