Araştırma özeti · KF-ARS-193
Narlı ve Vezir tohumu: tescilli iki Türk kenevir çeşidinin besin bileşimi
Türkiye'de üretilen kenevirin büyük kısmı tescilli iki yerli çeşitten, Narlı ve Vezir'den geliyor. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi'nden Mustafa Yıldız, iki çeşidin tohumunu yağ, protein, yağ asidi, sterol, amino asit ve mineral bakımından birlikte analiz etti. Bu arşivde Türk tescilli çeşitlerinin tohum bileşimini doğrudan ölçen kaynak bu çalışma.
Tek cümlede bulgu
- Tohumda yağ oranı Narlı'da %36,20, Vezir'de %38,90; protein iki çeşitte de yaklaşık %23 ölçüldü.
- Baskın yağ asidi linoleik asit (Narlı %58,78, Vezir %55,55), onu alfa-linolenik asit izledi (%19,57 ve %19,22); omega-6/omega-3 oranı 3,00 ve 2,88.
- Çoklu doymamış yağ asitleri toplam yağ asitlerinin Narlı'da %78,35'ini, Vezir'de %74,77'sini oluşturdu.
- Sterollerin yaklaşık %72'si β-sitosterol; dokuz esansiyel amino asidin tamamı iki çeşitte de bulundu.
Araştırma sorusu
Türkiye'de tescilli ve tarımsal üretimi yapılan Narlı ve Vezir çeşitlerinin tohumu besin bileşimi bakımından ne içeriyor? Yazar, sonuçları tohumun gıda zenginleştirmede ve yeni gıda ürünlerinde kullanılabilirliği açısından değerlendiriyor.
Yöntem
Vezir tohumu TİGEM Gökhöyük İşletmesi'nden (Amasya), Narlı tohumu Vezirköprü'den (Samsun) temin edildi; örnekler analize kadar +4 °C'de saklandı. Bütün tayinler üç tekrar yapıldı. Nem, protein ve yağ AOAC yöntemleriyle, mineraller atomik absorpsiyon spektrofotometresiyle, yağ asitleri ve steroller gaz kromatografisiyle (GLC/FID), amino asitler yüksek performanslı sıvı kromatografisiyle (HPLC) belirlendi. Bin tane ağırlığı TS EN ISO 520'ye göre ölçüldü.
Bulgular
İki çeşidin makro bileşimi birbirine yakın çıktı; fark en çok yağ oranında görüldü.
| Ölçüm | Narlı | Vezir |
|---|---|---|
| Yağ (%) | 36,20 | 38,90 |
| Protein (%) | 23,35 | 23,20 |
| Kül (%) | 4,22 | 3,92 |
| Nem (%) | 4,50 | 4,20 |
| Bin tane ağırlığı (g) | 24,60 | 25,01 |
Yağ asitlerinde linoleik asit (omega-6) baskındı; alfa-linolenik asit (omega-3) iki çeşitte de yaklaşık %19 ölçüldü. Omega-6/omega-3 oranı Narlı'da 3,00, Vezir'de 2,88 çıktı.
| Yağ asidi (%) | Narlı | Vezir |
|---|---|---|
| Palmitik (C16:0) | 8,47 | 7,65 |
| Stearik (C18:0) | 1,89 | 2,22 |
| Oleik (C18:1) | 11,65 | 13,62 |
| Linoleik (C18:2, ω-6) | 58,78 | 55,55 |
| Alfa-linolenik (C18:3, ω-3) | 19,57 | 19,22 |
| Toplam doymuş | 10,70 | 11,52 |
| Toplam çoklu doymamış | 78,35 | 74,77 |
| ω-6 / ω-3 | 3,00 | 2,88 |
Sterollerin baskın bileşeni β-sitosteroldü (Narlı %72,40, Vezir %72,05); onu kampesterol (%15,00 ve %14,55), Δ5-avenasterol (%7,15 ve %7,05) ve stigmasterol (iki çeşitte %3,45) izledi.
Dokuz esansiyel amino asidin tamamı iki çeşitte de bulundu. Toplam esansiyel amino asit Narlı'da 8,92, Vezir'de 9,42 g/100 g; lizin 0,88 ve 0,93, arginin 1,54 ve 1,25, glutamik asit 4,42 ve 5,45 g/100 g ölçüldü. Esansiyel amino asitlerin toplam amino asitlere oranı %37,76 ve %37,51 çıktı; yazar bu oranı literatürdeki değerlerin altında buldu.
| Mineral (g/kg) | Narlı | Vezir |
|---|---|---|
| Fosfor (P) | 11,38 | 8,86 |
| Potasyum (K) | 6,82 | 6,98 |
| Magnezyum (Mg) | 3,86 | 3,86 |
| Kalsiyum (Ca) | 3,39 | 1,64 |
| Demir (Fe) | 0,16 | 0,74 |
| Sodyum (Na) | 0,03 | 0,06 |
Sınırlılıklar
Her çeşit tek bir yerden ve tek bir partiden alındı; yetiştirme yılı ve koşulları bildirilmedi. Bu nedenle iki çeşit arasındaki farkın ne kadarının çeşitten, ne kadarının yetiştirme yerinden kaynaklandığı ayrılamıyor. Makale metninde bazı değerler tablolarla uyuşmuyor: özette Vezir için linoleik asit %58,78, tabloda %55,55; metinde Vezir yağ oranı %36,20, tabloda %38,90 yazıyor. Bu sayfa tablo değerlerini kullanır. Amino asit birimi yöntem bölümünde "100 g protein başına" olarak tanımlanmış, tablolarda g/100 g yazıyor. Çalışma insan ya da hayvan denemesi içermez; makaledeki sağlık değerlendirmeleri başka kaynaklara dayanır ve bu sayfaya alınmadı.
Bu çalışmayı alıntıla
Yıldız, M. (2025). Sürdürülebilir gıda sistemleri ve beslenme için potansiyel bir ürün: Yerli (Narlı ve Vezir) kenevir tohumlarının fizikokimyasal karakterizasyonu.
GIDA 50(5): 946-960. doi:10.15237/gida.GD25059
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.