Kenevir yağlı sabun
Kenevir yağlı sabun, Cannabis sativa L. tohumundan sıkılan yağın alkali ile sabunlaştırılmasıyla üretilen temizleme ürünüdür. Yağ, omega-6 ve omega-3 yağ asitlerini yaklaşık 3:1 oranında taşır; sterol ve tokoferolleri içeren küçük bir sabunlaşmayan fraksiyonu vardır.[1][3] Ölçülen yüksek iyot değeri, reçete kurulurken hesaba katılması gereken ana özelliktir.
Kısaca
- Kenevir tohumu yağında omega-6/omega-3 oranı 3:1 olarak bildiriliyor.[3]
- Reçetenin iki girdisi yağın kendi sayılarıdır: sabunlaşma sayısı alkali miktarını belirler, iyot değeri doymamışlığı gösterir.
- İyot değeri 154-167 g I₂/100 g aralığında ölçüldü.[1][3]
- Sabunlaşma sayıları 184 ile 202 mg KOH/g arasında; fark yetiştirme koşulundan ve yağın rafine olup olmamasından geliyor.[1][3]
Kenevir yağı sabuna omega yağ asitleri bakımından zengin bir yağ olarak girer. Doymamışlığı yüksek olduğu için reçetede sertliği başka bir yağla dengelemek gerekebilir. Ne kadar alkali konacağını yağın kendi ölçülen sayıları belirler.
Reçeteyi belirleyen iki sayı
Sabun, yağın alkali ile tepkimesidir. Ne kadar alkali gerektiğini yağın sabunlaşma sayısı söyler: bir gram yağın tamamen sabunlaşması için gereken potasyum hidroksit miktarı. Sayı yağın ortalama molekül büyüklüğünü yansıtır, kalitesini değil. Yanlış alınırsa sabun ya alkali fazlası taşır ya da tepkimeye girmemiş yağ bırakır.
İkinci sayı iyot değeridir ve yağdaki çift bağ yoğunluğunu ölçer. Kenevir tohumu yağı için 154-167 aralığı bildirilmiştir; bu, doymamış yağ asitlerinin baskın olduğunu gösterir.[1][3]
| Ölçüm | Kenevir tohumu yağı | Ölçüm koşulu |
|---|---|---|
| Sabunlaşma sayısı (mg KOH/g) | 184-190 | Pakistan, dört agro-ekolojik bölge |
| Sabunlaşma sayısı (mg KOH/g) | 197,6 ± 4,5 | rafine yağ |
| Sabunlaşma sayısı (mg KOH/g) | 202,2 ± 3,9 | rafine edilmemiş yağ |
| İyot değeri (g I₂/100 g) | 155,8 ± 1,9 | rafine yağ |
| İyot değeri (g I₂/100 g) | 167,4 ± 0,6 | rafine edilmemiş yağ |
Tablodaki dağılım bir çelişki değil. Aynı çalışma rafine ve rafine edilmemiş yağı ayrı ayrı ölçtüğünde iki ayrı sonuç veriyor; aynı adla satılan iki ürün aynı reçeteyi vermiyor demektir. Ayrıntılı ölçümler sabun değerleri veri sayfasında.
Kenevir yağının sabuna kattığı
Kenevir tohumu yağı, linoleik asit (omega-6) ve alfa-linolenik asit (omega-3) bakımından zengin bir yağdır; bir çalışmada iki yağ asidinin oranı 3:1 olarak bildirildi.[3] Sabunda bu yağ asitleri sabunlaşmış hâlde bulunur.
Yüksek iyot değerli yağlar sabunda daha yumuşak bir kalıp verme ve oksidasyona daha açık olma eğilimindedir; bu yüzden reçetede sertliği sağlayacak başka yağlarla dengelenir. Bu arşivde kenevir sabununun sertliğini ya da raf ömrünü ölçen bir çalışma yok.
Sabunlaşmayan madde payı — sterol ve tokoferolleri taşıyan fraksiyon — iki kaynakta %0,26 ile %1,25 arasında ayrışıyor.[1][2] Kozmetik iddiaların çoğu bu küçük paya dayandırılır; sabunlaşma sırasında bu fraksiyonun ne kadarının üründe kaldığı bu arşivde doğrulanmadı.
Neyin bilinmediği
Bu arşivdeki ölçümlerin hiçbiri Türkiye'de tescilli çeşitlerden — Vezir ve Narlı — alınmış yağa ait değil. Türkiye'de üretilen kenevir yağının sabunlaşma sayısı ve iyot değeri doğrulanmış bir kaynakta bulunamadı; buradaki aralıklar yurt dışı örneklere dayanır ve yerli üretim için doğrulanmış sayılamaz.
Sabunun ciltteki etkisine ilişkin ölçüm yok. Kenevir tohumu yağının cilt kuruluğunu ve kaşıntıyı azalttığı klinik çalışmada yağ yenerek tüketildi[4]; sabunda ise yağ sabunlaşmış hâlde ve durulanan bir üründe bulunur. İki durum aynı değildir.
Sık sorulan sorular
Kenevir sabunu nasıl yapılır?
Kenevir tohumu yağı alkali ile sabunlaştırılır. Gereken alkali miktarı yağın sabunlaşma sayısından hesaplanır; kenevir yağı için bildirilen değerler 184-202 mg KOH/g arasında değişir. Hangi değerin geçerli olduğu elinizdeki partinin rafine olup olmamasına bağlıdır.
Kenevir sabunu neden yumuşak kalıyor?
Yağın iyot değeri 154-167 aralığındadır, yani doymamışlık yüksektir. Doymamış yağ asitleri baskın olan yağlar daha yumuşak bir kalıp verme eğilimindedir; sertlik için reçeteye doymuş yağ oranı yüksek bir girdi eklenir.
Kenevir sabununun raf ömrü kısa mı?
Yüksek iyot değeri oksidasyona açıklık anlamına gelir, bu da acılaşma eğilimini artırır. Bu arşivde kenevir sabununun raf ömrünü ölçen bir çalışma bulunmadı; değerlendirme yağın kendi doymamışlık düzeyine dayanıyor.
Kenevir sabunu cildi nemlendirir mi?
Kenevir tohumu yağının cilt kuruluğunu ve kaşıntıyı azalttığı çalışmada yağ yenerek tüketildi. Sabun durulanan bir üründür ve içindeki yağ sabunlaşmıştır; bu sonuç sabuna doğrudan aktarılamaz.
Türkiye'de üretilen kenevir yağı sabun için uygun mu?
Türkiye'de yetiştirilen tescilli çeşitlerden alınmış yağın sabunlaşma sayısı ve iyot değeri bu arşivde doğrulanmadı. Reçete hesabı için o partinin kendi ölçümü gerekir.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Anwar, F., Latif, S., Ashraf, M. (2006). Analytical characterization of hemp (Cannabis sativa) seed oil from different agro-ecological zones of Pakistan. Journal of the American Oil Chemists' Society 83(4): 323-329 doi:10.1007/s11746-006-1207-x
- Borhade, S. S. (2013). Chemical composition and characterization of hemp (Cannabis sativa) seed oil and essential fatty acids by HPLC method. Archives of Applied Science Research 5(1): 5-8
- Mikulcová, V., Kašpárková, V., Humpolíček, P. ve Buňková, L. (2017). Formulation, Characterization and Properties of Hemp Seed Oil and Its Emulsions. Molecules 22(5): 700 doi:10.3390/molecules22050700
- Callaway, J., Schwab, U., Harvima, I., Halonen, P., Mykkänen, O., Hyvönen, P., Järvinen, T. (2005). Efficacy of dietary hempseed oil in patients with atopic dermatitis. Journal of Dermatological Treatment 16(2): 87-94 doi:10.1080/09546630510035832
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.