Kenevir bitkisinin yapısı: kök, gövde, yaprak, çiçek ve tohum
Kenevir (Cannabis sativa L.) Cannabaceae familyasından, tek yıllık ve otsu bir bitkidir; diploid kromozom sayısı 2n = 20'dir.[1] Kazık bir kök, içi boş oluklu bir gövde, parçalı yapraklar ve çoğu çeşitte ayrı bitkilerde açan erkek ve dişi çiçeklerden oluşur. Tohum aslında tek tohumlu, kabuklu bir meyvedir.[1]
Kısaca
- Kök kazık köktür; olgunlaşma sonunda 1-5 m derine inebilir.[1]
- Gövde çeşitli derecelerde oluklu ve içi boştur; sık ekimde neredeyse dalsız büyür.[1]
- Gövdenin dış kabuğunda uzun bast lifleri, iç kısmında odunsu şive bulunur.
- Kenevir genellikle iki evciklidir (dioik) ve rüzgârla tozlaşır; monoik çeşitleri de vardır.[1]
- Tohum elips biçimli, 2-6 mm uzunluğunda ve 2-4 mm çapındadır.[1]
Kenevirin toprağın altında derine inen tek bir ana kökü, yukarıda ise içi boş, kanallı bir gövdesi vardır. Gövdenin kabuğundan ip ve kumaş yapılan lif, içindeki odunsu kısımdan da yapı malzemesi ve altlık yapılan şive çıkar. Çoğu kenevirde erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde açar; tohum dişi bitkide oluşur.
Kök
Kenevirin kök sistemi kazık köktür; Göre ve Kurt'un derlemesine göre olgunlaşma sonunda kökler 1-5 m derine inebilir.[1] Kökün toprağı tutma ve ardıl ürüne etkisi kenevir toprağı korur mu ve kenevirin tarlaya katkısı maddelerinde.
Gövde: lif ve şive
Gövde çeşitli derecelerde oluklu ve içi boştur. Yüksek bitki yoğunluğunda gövdeler hemen hemen dalsız büyür.[1] World Flora Online'daki tür betimi de gövdelerin olgunlaştıkça içinin boşaldığını ve oluklu olduğunu kaydeder.[2]
Sanayinin ilgilendiği iki doku gövdededir. Dış kabuk tabakasında demetler hâlinde uzanan bast lifi ip, kumaş ve kompozit hammaddesidir; gövdenin odunsu iç kısmı ise lif ayrıldıktan sonra şive olarak kalır. Gövdenin alt kısmında birincil lifin yanında daha kısa ve kalın ikincil lif oluşur. Lifin gövdeden nasıl ayrıldığı işleme zinciri sayfasında.
Yaprak
Kenevir fidesinin iki sapsız çenek yaprağı (kotiledon) vardır; sonraki bütün gerçek yaprakların sapı vardır. Birinci gerçek yaprak çiftinin kenarları tırtıklıdır. İkinci yaprak çiftinden itibaren yaprak, yaprak sapının ucundan yayılan testere dişli yaprakçıklardan oluşur; ilk aşamada üç yaprakçık görülür.[1] Tür betimine göre olgun yapraklarda yaprakçık sayısı çoğunlukla 3-9, yaprakçık boyu 3-15 cm'dir.[2]
Çiçek ve cinsiyet
Kenevir genellikle iki evcikli (dioik) bir bitkidir: erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur ve tozlaşma çoğunlukla rüzgârla olur. Aynı bitkide iki cinsiyeti birlikte taşıyan monoik çeşitler de vardır.[1]
Cinsiyet çiçeklenmeden önce dıştan ayırt edilemez. Erkek bitkilerin çiçek salkımları az yapraklı ya da yapraksız ve güçlü dallanmıştır; dişi bitkilerin salkımları yapraklı, kısa ve dalsızdır. Erkek çiçekler çiçeklenmeden hemen sonra ölür, dişi çiçekler tohumlar olgunlaşana kadar yaşar. Dioik bir tarlada erkek ve dişi bitkiler genellikle eşit sayıdadır, ancak çeşide ve koşula göre dişiler erkeklerden %50'ye kadar fazla olabilir.[1] Erkek bitkiler genellikle daha uzun, dişiler daha gürbüzdür.[2]
Tohum
Ticarete konu olan kenevir tohumu botanik olarak kabuklu bir meyvedir (aken) ve içinde tek bir tohum bulunur. Tohum elips biçimli, hafif basık ve pürüzsüzdür; 2-6 mm uzunluğunda, 2-4 mm çapındadır. Rengi açık kahverengiden koyu griye kadar değişir, bazen beneklidir.[1] Tohumun besin bileşimi kenevir tohumunun besin değeri maddesinde.
Sınırlar
Morfolojik ölçüler bir derlemeden ve bir taksonomi veri tabanının tür betiminden alınmıştır; çeşitler arası farklar için tarla ölçümü değildir.[1][2] Kök derinliği (1-5 m) geniş bir aralıktır ve toprağa, çeşide göre değişir. Cinsin kaç türe ayrıldığı tartışmalıdır; ad ve sınıflandırma kenevirin Latince ve İngilizce adı maddesinde.
Sık sorulan sorular
Kenevirin kökü ne kadar derine iner?
Kenevirin kazık kökü olgunlaşma sonunda 1-5 m derine inebilir; değer toprağa ve çeşide göre değişir.
Kenevirin gövdesi neden içi boştur?
Kenevir gövdesi çeşitli derecelerde oluklu ve olgunlaştıkça içi boş bir yapıdadır. Lif dış kabuktaki bast tabakasından, şive ise gövdenin odunsu iç kısmından elde edilir.
Kenevir erkek ve dişi olur mu?
Evet. Kenevir genellikle iki evciklidir; erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde açar. Aynı bitkide iki cinsiyeti taşıyan monoik çeşitler de vardır. Cinsiyet çiçeklenmeden önce dıştan ayırt edilemez.
Kenevir tohumu ne büyüklüktedir?
Kenevir tohumu elips biçimli, 2-6 mm uzunluğunda ve 2-4 mm çapındadır; rengi açık kahverengiden koyu griye kadar değişir.
Kenevir hangi bitki familyasındandır?
Kenevir Cannabaceae familyasındandır; bu familya Rosales takımına bağlıdır.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Göre, M. ve Kurt, O. (2021). Bitkisel Üretimde Yeni Bir Trend: Kenevir. International Journal of Life Sciences and Biotechnology 4(1): 138-157 doi:10.38001/ijlsb.789970 · derleme
- World Flora Online (2025). Cannabis sativa L. (wfo-0000584001). WFO taksonomi kaydı ve tür betimi · erişim 16.10.2026
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.