Kenevir sapı ve şive: lif ve tohumdan sonra kalan kısım ne işe yarar?
Kenevir gövdesinden lif ayrıldıktan sonra geriye odunsu iç kısım, yani şive kalır; hasattan sonra tarlada da anız ve kök kalır. Bu kısımlar yakıt peleti, kâğıt, yonga levha, 3D yazıcı filamenti, hayvan altlığı ve biyokömür olarak denenmiştir. Samsun keneviri şivesinden yapılan kâğıt, kızılçam kâğıdından daha yüksek çekme dayanımı verdi.[3]
Kısaca
- Kenevir sapından yapılan pelet titreşim testinde dayanıklılık katsayısında 1,0 aldı, yani neredeyse hiç ufalanmadı.[1]
- Samsun kenevirinin şivesinden yapılan kâğıdın çekme dayanımı 94,4 N·m/g ile kızılçam kâğıdını (81,3 N·m/g) geçti.[3]
- Yonga levhanın orta katmanına %20 şive katılınca eğilme direnci 11,1'den 13,1 N/mm²'ye çıktı, serbest formaldehit azaldı.[4]
- Şiveli PLA filamentinde sertlik saf PLA'nın iki katına ulaştı; filament üç kez geri dönüştürüldükten sonra da kullanılabildi.[5]
- On kenevir çeşidinin şivesi, su ve amonyak tutmada ince talaş gibi ticari altlıklara benzer değerler verdi.[6]
- Kenevir sapından üretilen biyokömür sudaki kurşunu gram başına 345,8 mg tuttu.[2]
Kenevir yalnızca lifi ve tohumu için değerli değildir. Lif ayrıldıktan sonra kalan odunsu kısım yakacak pelet, kâğıt, mobilya levhası, 3D yazıcı malzemesi ve hayvan yatağı olabiliyor. Araştırmalarda bu ürünlerin çoğu, yerine konduğu malzemelere yakın ya da daha iyi sonuç verdi.
Pelet ve briket
Polonya'daki Varşova Yaşam Bilimleri Üniversitesi, Mazowieckie bölgesinde yetiştirilen kenevirin saplarından yapılmış pelet ve briketleri inceledi. Taşıma sarsıntısını taklit eden titreşimli elek testinde pelet dayanıklılık katsayısında 1,0, briket 0,988-0,989 aldı. Pelet boyuna yönde ortalama 6,2 MPa, briket 11,2 MPa basınca dayandı; kül içeriği pelette %3,35-3,85, brikette %3,41-3,74 idi.[1]
Kenevirden elde edilen diğer yakıtlar kenevirden yakıt sayfasında.
Kâğıt
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi, Samsun'da yetiştirilen kenevirin lifini, şivesini ve tarlada kalan anız-kökünü ayrı ayrı kâğıt hamuruna dönüştürdü. Anız ve kökün ağırlıkça %17'si lif, %83'ü şiveydi. Şiveden yapılan kâğıdın çekme dayanımı 94,4 N·m/g ile kızılçam kâğıdını (81,3 N·m/g) geçti. Lif hamuru en parlak kâğıdı verdi ve yırtılma direncini artırdı; %75 şive ve %25 çamdan yapılan kâğıt en yüksek halka ezilme değerini verdi.[3]
Kenevir kâğıdının genel özellikleri kenevir kâğıdı sayfasında.
Yonga levha
Sinop'ta yetiştirilen kenevirin şivesi, Kastamonu Entegre'nin yonga levha fabrikasında levhanın orta katmanına katıldı. Mekanik değerlerin hepsi en yüksek noktasına %20 şive oranında ulaştı: eğilme direnci 11,1'den 13,1 N/mm²'ye, elastikiyet modülü 1.910'dan 2.360 N/mm²'ye çıktı. Serbest formaldehit 100 gramda 3,86 mg'dan 2,91 mg'a indi. Şive oranı arttıkça su alma ve kalınlığına şişme de arttı.[4]
3D yazıcı filamenti
Yeni Zelanda'daki Waikato Üniversitesi, alkaliyle işleyip öğüttüğü şiveyi PLA ile %20-40 oranında karıştırıp 1,75 mm filament çekti. %20 lifli numune 70 MPa ile en yüksek çekme dayanımını verdi, bu saf PLA'dan %8 fazlaydı. Sertlik %40 lifte 7,1 GPa'ya, yani saf PLA'nın iki katına ulaştı. %20 lifli filament üç kez öğütülüp yeniden çekildikten sonra dayanımını yaklaşık %10 kayıpla korudu.[5]
Hayvan altlığı
İtalya'da Padova Üniversitesi ve CREA, on kenevir çeşidinin şivesini hayvan altlığı olarak inceledi. Su emme ortalaması %251,9, amonyak tutma %45,0-55,5 arasında ölçüldü. Yazarlara göre şive, su ve amonyak tutmada ince talaş gibi ticari altlıklara benzer değerler veriyor.[6]
Ayrıntılar kenevir hayvan altlığı sayfasında.
Biyokömür
Çin'deki Kunming Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, kenevir sapından hidrotermal karbonizasyon ve ultrason destekli KOH aktivasyonuyla biyokömür üretti. En iyi örnek sudaki kurşunu iki saatte gram başına 345,8 mg tuttu. KOH işlemi biyokömür yüzeyindeki oksijenli grupları artırarak kurşun tutmayı güçlendirdi.[2] Bu bir laboratuvar adsorpsiyon deneyidir.
Sık sorulan sorular
Kenevir şivesi nedir?
Kenevir gövdesinden lif ayrıldıktan sonra kalan odunsu iç kısımdır. Kâğıt, yonga levha, filament, hayvan altlığı ve kenevir betonu gibi ürünlerde kullanılır.
Kenevir sapı yakacak olarak kullanılabilir mi?
Evet. Kenevir sapından yapılan pelet dayanıklılık testinde neredeyse hiç ufalanmadı; kül içeriği %3,35-3,85 ölçüldü.
Kenevir şivesinden kâğıt olur mu?
Samsun keneviri üzerine yapılan çalışmada şiveden yapılan kâğıt, kızılçam kâğıdından daha yüksek çekme dayanımı verdi (94,4'e karşı 81,3 N·m/g).
Tarlada kalan kenevir anızı değerlendirilebilir mi?
Aynı çalışmada anız ve kök de kâğıt hamuruna dönüştürüldü; bu kısmın ağırlıkça %17'si lif, %83'ü şiveydi.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
- Roman, K. ve Grzegorzewska, E. (2024). The Comparison of Physical and Chemical Properties of Pellets and Briquettes from Hemp (Cannabis sativa L.). Energies 17(9): 2210 doi:10.3390/en17092210 · Arşivdeki özeti
- Liu, L., Yu, W., Zhang, Z. ve diğerleri (2025). Ultrasonic-Assisted K+ Modification of Industrial Hemp Stalk Hydrothermal Biochar for Highly Effective Adsorption of Pb2+. Materials 18(10): 2348 doi:10.3390/ma18102348 · Arşivdeki özeti
- Parlak, K., Ertürk, A. ve Atik, C. (2026). Papermaking potential of pulps from bast, hurd and stubble of hemp; separately and blended with pine pulp. Cellulose 33(3): 1617-1631 doi:10.1007/s10570-026-06935-2 · Arşivdeki özeti
- Kara, M. E. (2025). Mechanical and physical properties of particleboard produced from hemp plant. BioResources 20(3): 5361-5376 doi:10.15376/biores.20.3.5361-5376 · Arşivdeki özeti
- Beg, M. D. H., Pickering, K. L., Akindoyo, J. O. ve Gauss, C. (2024). Recyclable hemp hurd fibre-reinforced PLA composites for 3D printing. Journal of Materials Research and Technology 33: 4439-4447 doi:10.1016/j.jmrt.2024.10.082 · Arşivdeki özeti
- Arango, S., Greco, R., Guzzo, N., Raffrenato, E., Montanari, M. ve Bailoni, L. (2023). Physical Characterization of Ten Hemp Varieties to Use as Animal Bedding Material. Animals 13(2): 284 doi:10.3390/ani13020284 · Arşivdeki özeti
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.