Konu · KF-KON-014 · Tarih
Yelken ve halat döneminde kenevirin deniz ticaretindeki yeri; yerini alan liflere geçiş.
Kenevir dünya ticaretinde hangi dönemde stratejik bir maldı?
Kenevir yelken ve halat döneminde deniz ticaretinde kullanılan malzemelerdendi; sonra yerini başka lifler aldı. Macaristan'da bir göl sedimanındaki Cannabis poleni, kenevirin suda havuzlanmasının ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü gösteriyor. Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde Küçük Menderes ile Batı Karadeniz iki ayrı üretim merkeziydi.
Bu konunun ölçüm verileri: Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde kenevir: adlar, bölgeler, ürünler
Hluhiv’deki Lif Bitkileri Enstitüsü’nün 1931-1995 çalışmasından üç ölçü. Gri çubuk başlangıç, yeşil çubuk sonraki değer.
1993’te 5.700 ha
Ulusal ekim alanı 1960’ta zirve yaptı. Bildirinin metni ile tablosu 1950 öncesi alan için farklı değer veriyor.
Yaklaşık iki katına
Sap lif oranı, kuru maddede %. Çubuk aralığın üst ucunu gösterir. Bu çeşitlerde THC %0,06-0,20.
1988’den itibaren %0,1
Sovyet mevzuatında yeni çeşitler için uygulanan THC üst sınırı. İlk iki sınırın yılı bildiride verilmiyor.
Soldan sağa zaman sırası. Her kart arşivdeki bir çalışmanın aktardığı tarih; kaynaklar aşağıdaki tabloda.
Polen haritalamasına göre kenevirin yerel varlığı ve olası ilk ekimi; batı Macaristan’da MÖ 3150.
Batı Macaristan’da ekim yoğunlaşıyor.
Kokad Mire (doğu Macaristan) sedimanında en erken havuzlama izi.
Köyün kuruluşuyla başlayan havuzlama 20. yüzyıl ortasına kadar sürüyor; Cannabis poleni toplam polenin %90’ını aşıyor.
Havza Batı Karadeniz’den sonra Türkiye’nin ikinci kenevir üretim merkezi.
Ukrayna’da Bernburgskaya Odnodomnaya ile US-6 melezlemesinden ilk monoik çeşit.
Tohum ve lif için ekilen alan toplam 1 hektara indi.
Türkiye’de tohum alanı 5,9 ha’dan 53,6 ha’ya, lif alanı 5,5 ha’dan 16 ha’ya çıktı.
| Çalışma türü | Yer ve dönem | Veri | Bulgu |
|---|---|---|---|
| Paleoekolojik çalışma | Macaristan, MÖ 3450-20. yy | göl sedimanı polen analizi, radyokarbon, 210Pb ve 137Cs | Polen kaydı ekimi değil işlemeyi gösterir; Egerbakta’da havuzlama yedi yüzyıl sürmüş.Ofosu-Brakoh vd. 2025 |
| Kurum raporu | Ukrayna, 1931-1995 | enstitü çeşit verisi, 283 aksesyonluk gen bankası | Gen bankasındaki 283 aksesyonun 182’sinde THC %0,50’nin üzerinde; lif oranı %30’u aşan yalnızca 10 aksesyon var.Goloborod’ko 1995 |
| Tarihsel araştırma | Küçük Menderes, 1913-1950 | arşiv kaynakları | Üretim Tire ve Ödemiş çevresinde toplanıyordu; urgan üretimi ayrı bir pazar oluşturuyordu.Ceylan 2022 |
| Politika derlemesi | Türkiye, 2005-2019 | FAO ve TÜİK, politika belgeleri | Eylem Planı’nın üç başlığı: yerli çeşit geliştirme ve tescil, sanayi ve mekanizasyon, öncelikli yatırım alanları.Başer ve Bozoğlu 2020 |
4 çalışma, yıla göre, yenisi üstte. Sağdaki etiketler çalışmanın yöntem türünü ve arşivin erişim düzeyini gösterir.
Egerbakta gölünün üç karotunda Cannabis poleni toplam polenin %90'ını aşıyor.
Çalışma Küçük Menderes havzasında kenevir üretimini 1913-1950 arasında ziraat ve toplum ilişkisi içinde inceliyor.
Türkiye'de tohum ve lif için ekilen alan 2005'te 65'er hektardı; 2014'te 1 hektara indi.
Islah programı, çeşitlerin sap lif oranını %12-15'ten %30'un üzerine çıkardı ve THC içeriğini %0,06-0,20 aralığına indirdi.
Macaristan’daki göl sedimanı çalışmasına göre doğu Macaristan’da en erken havuzlama izi MÖ 100’e (Kokad Mire) tarihleniyor. Egerbakta gölünde havuzlama yaklaşık 1260’ta başlayıp 20. yüzyıl ortasına kadar sürdü.
Ukrayna’daki Hluhiv Lif Bitkileri Enstitüsü’nün bildirisine göre ilk monoik çeşit USO-1, Almanya kökenli Bernburgskaya Odnodomnaya ile dioik US-6’nın melezlenmesinden 1968’de elde edildi. 1995’te ekilen beş çeşidin THC içeriği %0,06-0,20 aralığındaydı.
Bildiriye göre Ukrayna’da ulusal kenevir ekim alanı 1960’ta 97.400 hektarla zirve yaptı, 1993’te 5.700 hektara indi.
Politika derlemesine göre Türkiye’de tohum ve lif için ekilen alan 2014’te toplam 1 hektara inmişti. 2019 Eylem Planı’ndan sonra tohum alanı 5,9 hektardan 53,6 hektara, lif alanı 5,5 hektardan 16 hektara çıktı.
Bu konunun kaynaklarının henüz cevaplamadığı sorular. Yokluk kaydıdır: bilginin olmadığını değil, arşivde doğrulanmadığını gösterir.
Kenevirin yelken ve halat döneminde dünya deniz ticaretindeki payını sayıyla veren bir kaynak arşivde yok.
Kenevirin dünya tarihiMacaristan’daki MÖ ekim tarihleri arkeolojik buluntuyla doğrulanmadı.
Ofosu-Brakoh vd. 2025Ukrayna’nın 1995 sonrası çeşit listesi ve ekim alanı güncel bir kaynağa bağlanmadı.
Goloborod’ko 1995Çalışma özetleri yukarıdaki listede; burada konunun madde, veri, karşılaştırma, ülke ve terim sayfaları gruplu.