Kenevir tohumu kemiklere iyi gelir mi? Kalsiyum, magnezyum, fosfor ve hayvan deneyleri
Kemik dokusunun ana mineralleri kalsiyum ve fosfordur; magnezyum da kemikte depolanır. Kenevir tohumu magnezyum ve fosfor bakımından zengin, kalsiyum bakımından ise kabuğun ayrılıp ayrılmamasına göre değişken bir gıdadır.[1][3] Tohumun kemiğe etkisi yalnızca hayvanlarda ölçüldü ve sonuçlar türe göre farklı çıktı.
Kısaca
- USDA’ya göre 100 g kabuksuz tohumda kalsiyum 70 mg, magnezyum 700 mg, fosfor 1.650 mg.[1]
- Türk çeşitlerinin bütün tohumunda kalsiyum Narlı’da 339, Vezir’de 164 mg/100 g ölçüldü.[2]
- Kalsiyum büyük ölçüde kabukla birlikte gider; kabuk ayrılınca magnezyum ve fosfor derişimi artar.[3]
- Yemine kenevir tohumu eklenen tavuklarda kaval kemiğinin kırılma direnci 297 N’dan 350-354 N’a çıktı.[4]
- Büyüyen dişi farelerde 25 hafta kenevir tohumlu yem kemik mineral yoğunluğunu değiştirmedi; kemik yapan hücrelerin yoğunluğu düştü.[5]
Kenevir tohumu magnezyum ve fosfor açısından çok zengin, kabuğu soyulmuş hâlde kalsiyum açısından ise fakirdir. Tavuklarda tohumlu yem kemikleri daha dayanıklı yaptı; farelerde kemik yoğunluğu değişmedi ve bazı ölçümler olumsuz yönde çıktı. İnsanlarda kemik sağlığına etkisi araştırılmadı.
Kemikle ilgili mineraller
Aşağıdaki tablo, kemik dokusunda yer alan üç mineralin kenevir tohumundaki miktarını üç kaynaktan bir araya getiriyor. USDA değerleri kabuksuz tohuma, Narlı ve Vezir değerleri bütün (kabuklu) tohuma aittir.[1][2]
| Mineral | Kabuksuz tohum (USDA) | Narlı, bütün tohum | Vezir, bütün tohum |
|---|---|---|---|
| Kalsiyum | 70 | 339 | 164 |
| Magnezyum | 700 | 386 | 386 |
| Fosfor | 1.650 | 1.138 | 886 |
Kaynak: USDA FDC 170148 [1], Narlı ve Vezir [2]. Narlı ve Vezir değerleri makalede g/kg olarak verilmiş, 100 grama çevrilmiştir.
İspanya’da sekiz çeşit üzerinde yapılan karşılaştırmada kalsiyumun büyük ölçüde kabukla birlikte gittiği, kabuk ayrıldığında ise fosfor ve magnezyum derişiminin yükseldiği görüldü. Aynı çalışma tohumdaki fitatın fosforun biyoerişilebilirliğini düşürebileceğini belirtiyor; insanda emilim ölçülmedi.[3] Ayrıntı mineraller maddesinde.
Tavuk deneyi: kaval kemiği daha dayanıklı
Çek Hayvan Bilimi Enstitüsü’nde 240 yumurta tavuğu 12 hafta 0, 30, 60 ve 90 g/kg kenevir tohumlu yemle beslendi. Deney sonunda her gruptan 16 tavuğun kaval kemiği (tibia) çıkarılıp kırılma direnci ve mineral içeriği ölçüldü.[4]
| Yemdeki kenevir tohumu | Kırılma direnci (N) |
|---|---|
| 0 g/kg (kontrol) | 297 |
| 30 g/kg | 354 |
| 60 g/kg | 352 |
| 90 g/kg | 350 |
Kaynak: [4]. Üç kenevir grubu arasındaki fark anlamlı değildi.
En yüksek dozda (90 g/kg) kemikteki kalsiyum kontrole göre arttı. Kemikteki fosfor ise 60 ve 90 g/kg gruplarında azaldı; magnezyum değişmedi. 90 g/kg doz yumurta kabuğunu inceltti ama kabuğun kırılma direncini etkilemedi.[4] Yazarlar performans ve kemik kalitesi bakımından tavuklar için en uygun dozun 30 g/kg olduğu sonucuna vardı. Çalışma Çek Cumhuriyeti Tarım Bakanlığı tarafından desteklendi.[4]
Fare deneyleri: kemik yoğunluğu değişmedi
Idaho State Üniversitesi ve Colorado State Üniversitesi-Pueblo’dan araştırmacılar, sekizerli üç grup dişi fareyi 5 ile 30 haftalık yaşlar arasında %0, %5 ve %15 kenevir tohumlu yemle besledi. Kemik mineral yoğunluğu ve içeriği dört haftada bir DXA taramasıyla ölçüldü.[5]
Deney boyunca kemik mineral yoğunluğu ve içeriği tüm gruplarda arttı; gruplar arasında anlamlı fark çıkmadı. Bitiş noktasında toplam kemik mineral içeriği kontrol grubunda %5 grubuna göre daha yüksekti. Her iki kenevir grubunda da kol kemiğinin büyüme plağında kemik yapan hücrelerin (osteoblast) yoğunluğu kontrole göre daha düşüktü.[5] Yazarlar, düzenli kenevir tohumu tüketiminin kemik bütünlüğüne etkisinin hücre etkinliği ve iç yapı düzeyinde daha yakından incelenmesi gerektiğini yazıyor.[5]
Aynı fare modelinde yapılan ikinci bir çalışmanın başlığı, kenevir tohumlu yemin uyluk kemiğinin taşıyabildiği en yüksek yükü düşürdüğünü, kemik mineral yoğunluğunu ve iç yapısını ise etkilemediğini bildiriyor.[6] Arşiv bu çalışmanın yalnızca başlığını ve giriş bölümünü okudu.
Kanıtın sınırları
Kenevir tohumunun kemik yoğunluğuna ya da kırık riskine etkisini insanda ölçen bir çalışma bu arşivde yok. Hayvan deneylerinin sonuçları birbirinden farklı: tavukta kemik direnci arttı, farede kemik yoğunluğu değişmedi ve bazı ölçümler olumsuz yönde çıktı. Tohumdaki mineral miktarı, o mineralin tamamının emileceği anlamına gelmez. Yumurtalıkları alınmış sıçanlarda kandaki kalsiyumun ölçüldüğü deney menopoz maddesinde.
Sık sorulan sorular
Kenevir tohumunda kalsiyum var mı?
Kenevir tohumunda ne kadar magnezyum var?
Kenevir tohumu kemik erimesine iyi gelir mi?
Kenevir tohumu kemiğe zarar verir mi?
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar / Kurum, Dergi, Yıl.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. Seeds, hemp seed, hulled (FDC ID 170148). FoodData Central, SR Legacy · Veri kaydı
- Yıldız, M. (2025). Sürdürülebilir gıda sistemleri ve beslenme için potansiyel bir ürün: Yerli (Narlı ve Vezir) kenevir tohumlarının fizikokimyasal karakterizasyonu. GIDA 50(5): 946-960 doi:10.15237/gida.GD25059
- Alonso-Esteban, J. I., Torija-Isasa, M. E. ve Sánchez-Mata, M. C. (2022). Mineral elements and related antinutrients, in whole and hulled hemp (Cannabis sativa L.) seeds. Journal of Food Composition and Analysis 109: 104516 doi:10.1016/j.jfca.2022.104516
- Skřivan, M., Englmaierová, M., Vít, T. ve Skřivanová, E. (2019). Hempseed increases gamma-tocopherol in egg yolks and the breaking strength of tibias in laying hens. PLOS ONE 14(5):e0217509 · Tam metin
- Blanton, C. A., Barrott, J. J., Kunz, K., Bunde, E., Streff, H. M., Sparks, C. A., Williams, D. W. ve Gabaldón, A. M. (2022). The Impact of Hempseed Consumption on Bone Parameters and Body Composition in Growing Female C57BL/6 Mice. International Journal of Environmental Research and Public Health 19(10):5839 · Özet
- Sparks, C. A., Streff, H. M., Williams, D. W., Blanton, C. A., Gabaldón, A. M. (2022). Dietary Hempseed Decreases Femur Maximum Load in a Young Female C57BL/6 Mouse Model but Does Not Influence Bone Mineral Density or Micro-Architecture. Nutrients 14(20): 4224 · doi:10.3390/nu14204224 · PMC9607594 · Başlık ve giriş
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.