Kenevir poleni: erkek bitkide oluşur, rüzgârla taşınır
Kenevir poleni erkek bitkinin çiçeklerinde oluşur ve rüzgârla taşınır. Kenevir nektar üretmez; tarlaya gelen arılar bu polen için gelir. Çiçeklenme genellikle temmuz-eylül arasına, öteki ürünlerin polen üretiminin azaldığı döneme denk gelir.
Kısaca
- Polen erkek bitkinin çiçeklerinde oluşur; kenevir iki evciklidir.
- Kenevir rüzgârla tozlaşır ve nektar üretmez.[3]
- Çiçeklenme genellikle temmuz-eylül arasına, öteki ürünlerin polen üretiminin azaldığı döneme denk gelir.[1]
- Dört çeşitte polen bileşimi farklı çıktı; arıların en çok tercih ettiği çeşit en çok protein içeren çeşit değildi.[4]
- Yalnızca dişi bitkiden oluşan tarlaların polen değeri yok.[5]
Sık sorulan sorular
Kenevir poleni nerede oluşur?
Kenevir nasıl tozlaşır?
Kenevir ne zaman polen verir?
Kenevir poleni arılar için yeterli bir besin mi?
Her kenevir tarlası polen verir mi?
Polen nerede oluşur
Kenevir doğal olarak iki evciklidir: erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur. Polen erkek bitkide, tohum dişi bitkide oluşur. Cinsiyet çiçeklenmeden önce görünüşten ayırt edilemez.
Erkek bitkiler beş radyal bölümlü, yuvarlak sivri uçlu çiçek tomurcuklarıyla tanınır; salkımları yapraksız ve kuvvetle dallanmıştır. Dişi salkımlar ise yapraklı, kısa ve dalsızdır. Erkek bitkiler dişilerden yaklaşık dört hafta önce olgunlaşır ve çiçeklenmeden hemen sonra ölür.
Monoik çeşitlerde erkek ve dişi çiçekler aynı bitkide bulunur; bu çeşitlerde polen ayrı bir erkek bitkiden değil, aynı bitkinin erkek çiçeklerinden gelir.
Rüzgârla tozlaşma
Kenevir rüzgârla tozlaşır ve nektar salgılamaz.[2][3] Erkek çiçeklerin başçıklarından dökülen polen, rüzgârla dişi çiçeklere ulaşır.
Arılar tarlaya polen toplamak için gelir, ama bitkinin tozlaşmasına verimle ölçülen bir katkıları yoktur. Bu yüzden ölçülen ilişki tozlaşma hizmeti değil, polen kaynağının kullanımıdır.[3] Arının kenevirden aldığı kaynak ve bunun arıcılıktaki karşılığı kenevir ve arıcılık maddesindedir.
Çiçeklenme zamanı
Avrupa Komisyonu’nun kenevir sayfasına göre kenevir genellikle temmuz-eylül arasında çiçeklenir; bu dönem başka ürünlerin polen üretiminin azaldığı zamana denk gelir ve kenevir bol polen üretir.[1]
Tarlada sayılan arılar bu zamanlamayla birlikte okunur. Kuzey Kolorado’daki sayımda kenevir çiçeklerinde 23 arı cinsi,[2] New York’ta on bir çiftlikte 16 arı türü kaydedildi.[3] İki sayı doğrudan karşılaştırılamaz: biri cins, diğeri tür düzeyinde sayar.
Polenin bileşimi
Arşivde kenevir poleninin bileşimini ölçen tek çalışma, dört endüstriyel çeşidi (Canda, CFX-2, Henola, Joey) karşılaştırır.[4] Polen toplanıp kaba bileşim, protein ve amino asit içeriği ile yağ asidi profili çözümlendi; aynı tarlada arı bolluğu sayıldı.
Dört çeşidin polen bileşimi birbirinden farklı çıktı. Arıların en çok tercih ettiği çeşit Joey oldu; Joey’nin protein ve amino asit içeriği, doymuş ve tekli doymamış yağ asitleri diğer çeşitlerden düşüktü. Yazarların sonucu, kenevir poleninin arılara bir miktar besin katkısı sağladığı, ancak arıların birden çok polen kaynağına ihtiyaç duyduğudur.[4]
Bu çalışmanın yalnızca özetine erişildi; çeşit başına sayısal değerler bu sayfaya aktarılmadı. Ayrıntılar araştırma özetinde ve veri sayfasındadır.
Hangi tarla polen verir
Polen erkek bitkide oluştuğu için tarlanın polen değeri ekim amacına bağlıdır. ABD derlemesine göre lif ve tohum için yetiştirilen, erkek bitki içeren kenevir yaz sonunda arılar için önemli bir polen kaynağı olabiliyor; yalnızca dişi bitkiden oluşan tarlaların polen değeri yok.[5]
Derleme 2016-2018 yıllarında ABD’nin üç eyaletinde yapılan saha gözlemlerine dayanıyor; arıların bu tarlalardan ne kadar polen topladığı ölçülmedi.[5]
Ölçülmemiş olanlar
Polen tanesinin boyu, gözenek sayısı ve bitki başına üretilen polen miktarı bu arşivdeki kaynaklarda geçmiyor; bu sayfada bu değerler verilmez. Polenin kovan ürünlerine geçişi ve arı sağlığına etkisi de arşivde doğrulanmış bir kaynağa bağlanmadı.
Türkiye’de kenevir poleni üzerine yapılmış bir bileşim çalışması ya da kenevir tarlasında yapılmış bir arı sayımı bu arşivde doğrulanmadı. Bu bir yokluk kaydıdır.
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Erkek çiçeğin biçimi ve olgunlaşma farkı sözlükteki dioik maddesinden aktarıldı.
- European Commission, Agriculture and Rural Development (2025). Hemp. Avrupa Komisyonu resmî bilgi sayfası
- O'Brien, C. ve Arathi, H. S. (2019). Bee diversity and abundance on flowers of industrial hemp (Cannabis sativa L.). Biomass and Bioenergy 122: 331-335 doi:10.1016/j.biombioe.2019.01.015
- Flicker, N. R., Poveda, K. ve Grab, H. (2020). The Bee Community of Cannabis sativa and Corresponding Effects of Landscape Composition. Environmental Entomology 49(1): 197-202 doi:10.1093/ee/nvz141
- Dingha, B. N. ve Jackai, L. E. (2023). Chemical Composition of Four Industrial Hemp (Cannabis sativa L.) Pollen and Bee Preference. Insects 14(8): 668 doi:10.3390/insects14080668
- Cranshaw, W., Schreiner, M., Britt, K., Kuhar, T. P., McPartland, J. ve Grant, J. (2019). Developing Insect Pest Management Systems for Hemp in the United States: A Work in Progress. Journal of Integrated Pest Management 10(1): 26 doi:10.1093/jipm/pmz023