Karşılaştırma · KF-KAR-021
Kenevir, odun yongası ve saman: at altlığında kenevir samandan 15 kat fazla amonyak tuttu, gübreyi yarıya indirdi
Ahır altlığı hayvanın altını kuru tutmalı, idrardan çıkan amonyağı tutmalı ve ahırdan çıkan gübre hacmini küçük tutmalı. Finlandiya'da bir at çiftliğinde yapılan çalışma keneviri en yaygın iki altlıkla, odun yongası ve samanla, aynı yöntemle ve aynı ahırda karşılaştırdı.
Kenevir altlığı
Kenevir sapının odunsu özünden (şive) yapılan altlık. Lif üretiminin yan ürünüdür; lif başına yaklaşık 1,7 katı kadar şive çıkar.
Odun yongası
Kerestecilik yan ürünü; dünyada en yaygın ve çoğu yerde en ucuz altlık seçeneklerinden.
Saman
Tahıl hasadının sap artığı; Orta Avrupa ve Kuzey ülkelerinde en yaygın altlık malzemelerinden.
Kısa cevap
Amonyak: kenevir altlığı at idrarından çıkan amonyağın %60'ını tuttu; odun yongası %44, saman yalnızca %4. Su: 10 litre suyu tutmak için 22,5 litre kenevir yetti; odun yongasından 31,9, samandan 69,7 litre gerekti. Gübre: kenevirle yıllık altlıklı gübre at başına 9,1 m³ oldu, çalışmadaki en düşük değer; odun yongasıyla 12,4, samanla 19,5 m³. Kirli altlığı ayırmak da kenevirde en kolay ve hızlıydı. Çalışmada her ölçütte en iyi sonucu turba verdi.
Değerler neden birbiriyle karşılaştırılamaz
Ölçümler küçük örneklemle yapıldı: amonyak tutma iki, su tutma üç tekrarla ölçüldü; istatistik testi yedi malzemenin tamamı için fark buldu ama ikili karşılaştırmaları bildirmiyor. Deney tek ülkede, atlarla ve 1998'de yapıldı; kullanılan kenevir ürününün işleme biçimi makalede ayrıntılı verilmiyor. Amonyak torba içinde ölçüldü; ahır havasındaki amonyak ve toz ölçülmedi.
Amonyak: kenevir %60, odun yongası %44, saman %4
Ahır havasındaki amonyak, idrarın ayrışmasından çıkar ve atın ve bakıcının solunum yollarını tahriş eder. Çalışmada her altlıktan 200 mL, 800 mL taze at idrarıyla bir torbaya konup iki saat bekletildi; torbadaki amonyak, altlıksız idrarın saldığı amonyakla karşılaştırıldı (amonyak tutma kapasitesi).
Kenevir amonyağın %60'ını tuttu. Odun yongası %44 ile onun gerisinde kaldı, saman neredeyse hiç tutmadı (%4). Yani aynı idrar miktarında kenevir altlığı samanın on beş katı amonyak tuttu.
En yüksek değeri turba (%100), ardından keten (%76) ve talaş (%64) verdi.
Su: 10 litre su için 22,5 litre kenevir yetti
Su tutma, 10 litre suyu tutmak için kaç litre altlık gerektiğiyle ölçüldü; değer ne kadar düşükse altlık o kadar emicidir. Kenevirden 22,5 litre gerekti. Aynı iş için odun yongasından 31,9, samandan 69,7 litre gerekti: kenevir odun yongasından yaklaşık üçte bir, samandan üç kat daha verimliydi.
Talaş (9,7 L) ve turba (14,8 L) bu ölçütte keneviri geçti.
Gübre hacmi: yılda at başına 9,1 m³
Ahırdan çıkan kirli altlık ve gübre depolanmak zorunda; Kuzey ülkelerinde yılın dokuz ayına kadar. Kenevir altlığıyla at başına yıllık altlıklı gübre 9,1 m³ hesaplandı; bu çalışmadaki en düşük değerdi ve turba/odun yongası karışımıyla eşitti. Odun yongasıyla 12,4, uzun samanla 19,5 m³ çıktı: kenevir samanın yarısından daha az gübre bıraktı.
Temizlik de kenevirde kolaydı: kirli altlığı ayırmak turba ve kenevirde en hızlıydı; odun yongası, gazete kâğıdı ve samanda temiz ve kirli altlığı ayırmak daha uzun sürdü.
Kenevirin geride kaldığı yerler
Mikrop sayısında odun kökenli malzemeler (yonga, talaş) saman, keten, kenevir ve turba gibi bitki kökenli malzemelerden daha temizdi. Yazarlar saman, keten ve kenevirin hijyen kalitesinin hasat havasına, kurutma yöntemine ve depolamaya bağlı olabileceğini belirtiyor.
Kenevir altlığı tozluydu; yazarlara göre toz, paketteki talimata göre su eklenerek giderilebiliyor. Üç haftalık kompostta çözünür azot en yüksek turbalı gübrede (%100), en düşük kenevirli gübredeydi (%23). Bir aylık kompost sonunda yalnızca turbalı gübre bitki üretimine hazırdı.
İtalya'da on kenevir çeşidinin şivesiyle yapılan ölçüm aynı yönü gösteriyor: su emme ince talaşa yakın, amonyak tutma %45-55,5 (farklı yöntemle). Ayrıntılar araştırma özetinde.
Amonyak ve su tutma
Aynı çalışma, aynı yöntem. Su tutma sütununda düşük değer daha iyidir.
| Altlık | Bağıl amonyak tutma (%) | 10 L su için gereken altlık (L) |
|---|---|---|
| Turba | 100 | 14,8 |
| Keten | 76 | 19,0 |
| Talaş | 64 | 9,7 |
| Kenevir | 60 | 22,5 |
| Gazete kâğıdı | 52 | 27,2 |
| Odun yongası | 44 | 31,9 |
| Saman | 4 | 69,7 |
At başına yıllık altlıklı gübre
Aynı ahır denemesinden hesap. Düşük değer daha az depolama demektir.
| Altlık | Gübre (m³/at/yıl) |
|---|---|
| Kenevir | 9,1 |
| Turba/odun yongası (3:1) | 9,1 |
| Turba | 9,8 |
| Turba/saman (3:1) | 11,7 |
| Gazete kâğıdı | 11,7 |
| Turba/talaş (3:1) | 12,4 |
| Odun yongası | 12,4 |
| Uzun saman | 19,5 |
Ahırda ve kompostta gözlenenler
| Ölçüt | Bulgu |
|---|---|
| Kirli altlığı ayırma | turba ve kenevirde en kolay ve hızlı |
| Toz | kenevir tozlu; su eklenince giderilebilir |
| Mikrop sayısı | odun kökenli malzemelerde bitki kökenlilere göre düşük |
| Çözünür azot (3 hafta kompost) | turba %100 · kenevir %23 (en düşük) |
| Bir ayda kompostlaşma | yalnızca turba hazır |
Hangi durumda hangisi
Kenevir (turbadan sonra)
Kenevir amonyağın %60'ını tuttu; odun yongası %44, saman %4.
Kenevir
At başına yıllık gübre 9,1 m³ ile çalışmanın en düşüğü; samanla 19,5 m³.
Talaş ya da turba
10 litre su için talaştan 9,7, turbadan 14,8 litre yetti; kenevirden 22,5 litre gerekti.
Kenevir, nemlendirilerek
Kenevir altlığı tozlu; yazarlara göre su eklemek tozu gideriyor. Toz ölçümü yapılmadı.
Turba
Bir ay sonunda yalnızca turbalı gübre hazırdı; kenevirli gübrede çözünür azot en düşüktü.
Sık sorulan sorular
Kenevir altlığı talaştan iyi mi?
Amonyak tutmada talaş (%64) ve kenevir (%60) birbirine yakın; su tutmada talaş önde. Odun yongasına göre ise kenevir her iki ölçütte de öndeydi: amonyakta %60'a karşı %44, 10 litre su için 22,5'e karşı 31,9 litre.
Kenevir altlığı amonyak kokusunu azaltır mı?
Bu çalışmada kenevir at idrarından çıkan amonyağın %60'ını tuttu; saman yalnızca %4 tuttu. Ölçüm torbada yapıldı, ahır havasındaki amonyak ölçülmedi.
Kenevir altlığı daha az gübre mi çıkarır?
Evet: at başına yıllık altlıklı gübre kenevirle 9,1 m³, odun yongasıyla 12,4, samanla 19,5 m³ hesaplandı.
Kenevir altlığının dezavantajı var mı?
Su eklenmeden tozlu; mikrop sayısı odun kökenli altlıklardan yüksek; kenevirli gübrede çözünür azot kompostta en düşüktü ve bir ayda kompostlaşmadı.
Kaynaklar
- Airaksinen, S., Heinonen-Tanski, H. ve Heiskanen, M.-L. (2001). Quality of different bedding materials and their influence on the compostability of horse manure. Journal of Equine Veterinary Science 21(3): 125-130 · doi:10.1016/S0737-0806(01)70108-6
- Arango, S., Greco, R., Guzzo, N., Raffrenato, E., Montanari, M. ve Bailoni, L. (2023). Physical Characterization of Ten Hemp Varieties to Use as Animal Bedding Material. Animals 13(2): 284 · doi:10.3390/ani13020284
Bu sayfanın kapsamı
Deney 1998'de Finlandiya'da, 16 atlık tek bir ahırda yapıldı; sonuç başka hayvan türlerine (kümes, sığır) ölçülmeden taşınamaz. Amonyak tutma torba içinde ölçüldü; ahır havasındaki amonyak ve toz ölçülmedi. Kullanılan kenevir altlığının tane boyu ve işleme biçimi makalede verilmiyor; bugünkü ticari ürünler farklı olabilir. Fiyat karşılaştırması yapılmadı. İtalya çalışmasındaki değerler farklı yöntemle ölçüldüğü için tablolara konmadı, yalnızca metinde anıldı.