Araştırma özeti · KF-ARS-108
Kenevirden sonra ekilen buğdayın verimi ne kadar artıyor?
Çiftçiler kenevirin buğday için iyi bir ön bitki olduğunu uzun süredir söylüyordu, ama bu kanaat ölçülmemişti. Bu deneme kenevir-buğday nöbetini altı yıl boyunca buğday monokültürüyle yan yana yürüterek farkı kilograma çeviriyor — ve etkinin ne zaman bittiğini de gösteriyor.
Tek cümlede bulgu
- Kenevirden sonraki ilk buğday monokültüre göre hektarda ortalama 1368 kg (+%47) fazla tane verdi.
- Etki ikinci yıl ortalama 155 kg/ha (+%6) idi; üçüncü yıl buğday monokültürden ayrışmadı.
- Kenevir ekilmiş parsellerin derin toprak katmanlarında nitrat monokültüre göre ortalama %52 daha düşüktü.
Araştırma sorusu
Kenevirin buğday için iyi bir ön bitki olduğu çiftçiler arasında bilinen bir şeydi ve %10-20 verim artışı olarak aktarılıyordu, ama ölçülmüş değildi. İki soru açıktı: nöbet etkisi gerçekten ne kadar ve kaç yıl sürüyor? Kenevir ekim alanı küçük olduğu için bu etki literatürde ayrıntılı incelenmemişti; bu çalışma kenevirin ardıl ürünlere nöbet etkisini nicelleştirmeye çalışan ilk çalışma olarak sunuluyor.
Yöntem
Katalonya'nın Merlès bölgesinde (Barselona, 525 m) 1994-95 ile 1998-99 arasında altı yıl boyunca, ticari bir tarlada rastgele tam blok deseninde dört yinelemeli deneme yürütüldü. Toprak kumlu tınlı Typic Eutrudept; sulama yok, tümüyle yağışa dayalı. 2560 m² alanda 32 parsel sekiz nöbet şemasına ayrıldı. Kenevir üç işlemle yetiştirildi: buğdaydan sonra gübresiz kenevir, buğdaydan sonra NPK gübreli kenevir (100 kg N, 35 kg P, 130 kg K/ha/yıl) ve gübreli kenevir monokültürü. Buğday tarafında yedi işlem vardı: buğday monokültürü ile gübresiz ve gübreli kenevirden sonraki birinci, ikinci ve üçüncü yıl buğdayları. Bölgenin yaygın çeşidi Futura 77 (tek evcikli, lif amaçlı) m²ye 350 tohum; buğday Soissons çeşidi m²ye 420 tohum ekildi. Kenevire herbisit ve bitki koruma uygulanmadı — yabancı otu bitkinin kendisi bastırdı. Nöbet etkisi, her yıl aynı tarladaki buğday monokültürü parselinden çıkarılan tane verimi farkı olarak hesaplandı (%14 nem bazında). Toprak nitratı 90 cm derinliğe kadar 30 cm'lik katmanlarda ölçüldü.
Bulgular
Kenevirden sonraki ilk yıl buğdayı, denemenin üç yılının hepsinde (1996, 1997, 1998) monokültürden yüksek tane ve biyokütle verdi; ortalama fark hektarda 1368 kg tane (+%47) ve 2283 kg biyokütle (+%38) oldu. İkinci yıl buğdayı 1997 ve 1998'de monokültürden anlamlı biçimde yüksekti ama 1999'da fark kapandı; ikinci yıl ortalaması hektarda 155 kg tane (+%6) olarak kaldı. Üçüncü yıl buğdayı her iki yılda da monokültürle aynı verimi verdi — yani kenevirin olumlu etkisi en çok iki yıl sürüyor. Kenevir tarafında: NPK gübrelemesi biyokütle ve sap verimini anlamlı biçimde artırdı, ancak hasat sonrası topraktaki nitratı anlamlı biçimde yükseltmedi — 100 kg N/ha uygulaması 0-90 cm'de nitratı ortalama yalnızca 7 kg/ha artırdı. Kenevir biyokütlesi 5340-10.090 kg/ha, tohum verimi 604-1434 kg/ha aralığındaydı (ortalama 1044 kg/ha); bu tohum verimi orta ve kuzey Avrupa için bildirilen 300-1100 kg/ha aralığının üstünde. Ön bitkinin kenevir ya da buğday olması kenevirin kendi verimini anlamlı biçimde etkilemedi. Kenevir ekilmiş parsellerin 30-90 cm katmanlarında nitrat monokültüre göre ortalama %52 daha düşüktü; yazarlar bunu kenevirin derin kök sistemine bağlıyor ve nitrat tutucu ara ürün olarak işlev görebileceğini söylüyor.
Sınırlılıklar
Deneme 1994-99 arasında yapıldı; çeşitler (Futura 77, Soissons) ve gübreleme uygulamaları o dönemin pratiğidir. Sonuçlar tek bir tarlaya, kumlu tınlı bir toprağa ve yağışa dayalı Akdeniz koşullarına aittir — sulanan ya da farklı iklimdeki sistemlere doğrudan taşınamaz. Yıllar arasındaki fark büyüktür: ilk yıl etkisi 1996'da 1633 kg/ha iken 1998'de 987 kg/ha'ya indi, ikinci yıl etkisi 1999'da eksiye geçti (−305 kg/ha). Tablo 7'de nöbet etkisi değerleri için gübreli ile gübresiz kenevir arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı; yani "gübreli kenevirden sonra daha fazla artış" okuması bu veriyle desteklenmez. Çalışma verim artışının mekanizmasını kesin olarak saptamaz: birinci yıl buğdayında nöbet, 0-90 cm toprak nitratını kardeşlenmede ya da hasatta etkilemedi, dolayısıyla artış yalnızca artık azota bağlanamaz; yazarlar yaprak dökümü ve mineralizasyon, yabancı ot baskısı ve derin kökün toprak yapısına etkisini olası nedenler arasında sayar. Ekonomik değerlendirme yapılmamıştır.
| Buğday yılı | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | Ortalama |
|---|---|---|---|---|---|
| Birinci yıl | 1633 | 1484 | 987 | — | 1368 (+%47) |
| İkinci yıl | — | 328 | 444 | −305 | 155 (+%6) |
| Üçüncü yıl | — | — | −195 | 53 | −71 (anlamsız) |
| Nöbet | 1996 | 1997 | 1998 | Ortalama |
|---|---|---|---|---|
| Buğday monokültürü | 3744 | 1683 | 3337 | 2921 |
| Gübresiz kenevirden sonra | 5209 | 3072 | 4211 | 4164 |
| Gübreli kenevirden sonra | 5544 | 3262 | 4437 | 4414 |
| Ölçülen | Gübresiz | NPK gübreli |
|---|---|---|
| Çiçeklenmede biyokütle (kg/ha, ortalama) | 6102 | 9777 |
| Çiçeklenmede sap (kg/ha, ortalama) | 4167 | 7378 |
| Tohum verimi (kg/ha, ortalama) | 833 | 1254 |
| Hasat sonrası toprak nitratı 0-90 cm (kg N/ha) | 33 | 40 |
Bu çalışmayı alıntıla
Gorchs, G., Lloveras, J., Serrano, L., Cela, S. (2017). Hemp Yields and Its Rotation Effects on Wheat under Rainfed Mediterranean Conditions.
Agronomy Journal 109(4): 1551-1560. doi:10.2134/agronj2016.11.0676
Sık sorulan sorular
Kenevirden sonra buğday ekmek verimi artırır mı?
Bu denemede evet, ama süreli. Kenevirden sonraki ilk buğday monokültüre göre hektarda ortalama 1368 kg (+%47) fazla tane verdi. İkinci yıl fark 155 kg/ha'ya (+%6) indi, üçüncü yıl tamamen kayboldu. Sonuç tek bir tarlaya ve 1990'ların koşullarına ait; kendi tarlanız için bir tahmin değildir.
Bu artış kenevirin toprağa azot bırakmasından mı geliyor?
Veriler bunu desteklemiyor. Kenevir hasadından sonra topraktaki nitrat düşüktü ve birinci yıl buğdayında nöbet, 0-90 cm toprak nitratını ne kardeşlenmede ne hasatta etkilemedi. Kenevir baklagil değildir, azot bağlamaz. Yazarlar artışın olası nedenleri arasında yaprak dökümü ve mineralizasyonu, kenevirin yabancı otu bastırmasını ve derin kök sisteminin toprak yapısına etkisini sayıyor; çalışma hangisinin ne kadar payı olduğunu ayırmıyor.
Kenevire gübre vermek ardıl buğdaya daha çok yarar sağlar mı?
Bu veride ayırt edilemiyor. Gübreli kenevirden sonraki buğday sayısal olarak biraz daha yüksek verdi, ama nöbet etkisi değerlerinde gübreli ile gübresiz kenevir arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. Gübrelemenin kesin etkisi kenevirin kendi veriminde görüldü: biyokütle ve sap verimi anlamlı biçimde arttı.
Kenevir monokültür olarak ekilebilir mi?
Bu denemede ön bitkinin kenevir ya da buğday olması kenevirin biyokütle, sap ve tohum verimini anlamlı biçimde etkilemedi; ikinci ve üçüncü yıl kenevir monokültürü aynı gübre düzeyinde buğdaydan sonraki kenevirden hafifçe yüksek verim verdi. Ancak çalışma üç yıllıktır ve hastalık-zararlı birikimini ölçmez; literatürde kenevir monokültürünün zamanla toprak verimliliğini düşürdüğü ve lif kalitesini azalttığı bildirilmiştir.
Bu çalışmaya atıf yapan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.