Araştırma özeti · KF-ARS-327
Kenevir lifinin eldesi, özellikleri ve tekstilde kullanımı: Uşak Üniversitesi derlemesi
Kenevir lifinin tarladan ipliğe nasıl geldiğini ve tekstilde hangi denemelerin yapıldığını toplu olarak anlatan Türkçe derlemelerden biri. Uşak Üniversitesi’nden iki tekstil mühendisi hazırladı.
Tek cümlede bulgu
- Derleme kenevir lifinin kimyasal ve fiziksel özelliklerini, saptan lif ayırma yöntemlerini ve 2001-2018 arası uluslararası tekstil çalışmalarını özetliyor; Türkiye’de tohum üretiminin 1988’de 1.200 tondan 2017’de 950 kg’a düştüğünü aktarıyor.
Araştırma sorusu
Kenevir lifi nasıl elde edilir, hangi özelliklere sahiptir ve tekstil endüstrisinde hangi araştırmalar yapılmıştır?
Yöntem
Kenevir lifinin yapısı, kimyasal bileşimi, fiziksel özellikleri, lif ayırma yöntemleri, kullanım alanları, dünyadaki ve Türkiye’deki durum ile 2001-2018 arasında yayımlanmış tekstil çalışmaları literatürden derlendi. Yazarlar Uşak Üniversitesi Mühendislik Fakültesi’nden. Bu arşivde tam metne erişildi.
Bulgular
Derlemede aktarılan bileşime göre kenevir lifinde %74 selüloz, %18 hemiselüloz, %4 lignin ve %1 pektin bulunuyor (Gedik vd. 2010). Kenevir 20 °C’de %65 bağıl nemde %12, %95 bağıl nemde %30 nem alıyor. Saptan lif ayırmada üç temel yol anlatılıyor: biyolojik havuzlama (en az 1,5 ay), mekanik ayırma (hızlı ama lif sert) ve alkali banyoda kimyasal ayırma. 50 kg saptan havuzlama sonunda 15-25 kg kuru sap, bundan da 3 kg uzun ve 5-6 kg kısa lif elde ediliyor. Türkiye’de Toprak Mahsulleri Ofisi verisine göre 1988’de 1.200 ton olan tohum üretimi 2013’te 1 tona, 2017’de 950 kg’a düşmüş. Derleme ayrıca Stankovic vd. (2008) çalışmasına göre süprem örme kumaşlarda en yüksek hava geçirgenliği ve en düşük ısıl iletkenliğin %100 kenevirde ölçüldüğünü aktarıyor.
Sınırlılıklar
Derleme; yazarlar yeni ölçüm yapmadı. Türkiye üretim rakamları ve lif verimi (dekarda ortalama 150 kg) Ulaş (2018) adlı kitaptan aktarılıyor; resmî istatistikle ayrıca karşılaştırılmadı. Bileşim ve fiziksel özellik tabloları Gedik vd. (2010) kaynağından. Derlemede geçen Ford otomobili ve "çelikten on kat dayanıklı" anlatımı hakemli kaynağa dayanmadığı için sayfaya alınmadı.
| Yıl | Türkiye’de kenevir tohumu üretimi | Derlemedeki kaynağı |
|---|---|---|
| 1988 | 1.200 t | TMO verisi, Ulaş 2018 üzerinden |
| 2013 | 1 t | TMO verisi, Ulaş 2018 üzerinden |
| 2017 | 950 kg | TMO verisi, Ulaş 2018 üzerinden |
| Bileşen | Kenevir (%) | Keten (%) | Pamuk (%) |
|---|---|---|---|
| Selüloz | 74 | 81 | 92 |
| Hemiselüloz | 18 | 14 | 6 |
| Lignin | 4 | 3 | — |
| Pektin | 1 | 4 | <1 |
Bu çalışmayı alıntıla
Kaya, S., Öner, E. (2020). Kenevir Liflerinin Eldesi, Karakteristik Özellikleri ve Tekstil Endüstrisindeki Uygulamaları.
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 11(1): 108-123. doi:10.29048/makufebed.693406