Araştırma özeti · KF-ARS-318
Kenevir dokuma kumaşta enzimle ön terbiye: üç yöntemin karşılaştırması
Ham kenevir kumaş boyanmadan önce haşılı sökülür, su emer hâle getirilir ve ağartılır. Bu çalışma bu basamaklarda kimyasalların yerine enzim kullanmanın kumaşı nasıl etkilediğini ölçtü.
Tek cümlede bulgu
- Üç ön terbiye yöntemi arasında en iyi hidrofilite (1,46 s) pektinazla hidrofilleştirilip hidrojen peroksitle ağartılan kumaşta elde edildi.
Araştırma sorusu
Kenevir dokuma kumaşın ön terbiyesinde NaOH yerine enzim (pektinaz, lakkaz) kullanmak kumaşın su emme, renk, mukavemet ve buruşmazlık özelliklerini nasıl değiştirir?
Yöntem
Kumaşa üç yöntem uygulandı. Yöntem 1: α-amilazla haşıl sökme, NaOH ile hidrofilleştirme, H₂O₂ ile ağartma. Yöntem 2: haşıl sökme, pektinazla hidrofilleştirme, H₂O₂ ile ağartma. Yöntem 3: Yöntem 2’deki gibi hidrofilleştirme, ardından lakkazla işlem. Malzeme Nm 4 kenevir ipliğinden bezayağı dokunmuş %100 kenevir ham kumaştı; her denemede 5 g’lık örnek kullanıldı. Ölçümler ham kumaştan başlayarak her işlem basamağından sonra tekrarlandı (A–G kodlu yedi örnek). Hidrofilite AATCC 79-2007’ye, renk ve sarılık indeksi (YI98) spektrofotometreyle D65 ışığında, iplik kopma mukavemeti ve uzama TS 245 EN ISO 2062’ye göre çözgü ipliklerinde beş tekrarla, kuru buruşmazlık açısı AATCC 66-2003’e göre ölçüldü. Çalışma Marmara Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümü’nde yapıldı.
Bulgular
En iyi hidrofilite, yani kumaşın suyu en kısa sürede emmesi, 1,46 saniyeyle Yöntem 2 sonrasında ölçüldü. Bütün ön işlemler ham kumaşa göre su emmeyi hızlandırdı; pektinazla hidrofilleştirme NaOH’tan, lakkazlı Yöntem 3 ise NaOH’tan etkili, Yöntem 2’den zayıf çıktı.
Ham kumaşın rengi koyuydu (L* 59,14; sarılık indeksi 53,73). NaOH kumaşı daha da koyulaştırdı; H₂O₂ ile ağartma açtı, ancak zemin beyaz değil açık sarı oldu (Yöntem 1’de L* 86,08, sarılık 33,10; Yöntem 2’de 80,02 ve 38,24). Lakkaz zemin rengini değiştirmedi. Yazara göre üç yöntemin zemini de açık tonlarda boyama ve baskıya uygun değil, koyu renkler için kullanılabilir.
İplik kopma mukavemeti ham kumaşta 9,13 cN/tex idi; en büyük düşüş NaOH + H₂O₂ basamağından sonra ölçüldü (4,23 cN/tex). Lakkazlı Yöntem 3’te değer 7,66 cN/tex, uzama %4,53 oldu. Buruşmazlık açısı haşıl sökmeden sonra 65°’den 53°’ye indi; üç yöntemin sonunda ham kumaşın üstüne çıktı, en yüksek son değer Yöntem 1’de 78° oldu.
Sınırlılıklar
Tek kumaş tipiyle (Nm 4, bezayağı, %100 kenevir) yapılmış tek laboratuvar çalışmasıdır; lifin kaynağı belirtilmiyor. 1,46 s dışındaki hidrofilite süreleri ve buruşmazlık açılarının çoğu yalnızca grafikte verildiğinden sayfaya sayı olarak alınmadı. Metinde en düşük mukavemet (4,23 cN/tex) "Yöntem 2" olarak anılıyor, ancak kod tablosunda bu değer NaOH + H₂O₂ ile işlem gören D örneğine, yani Yöntem 1’e ait; tabloda gösterilen kodlama esas alındı. İstatistiksel anlamlılık testi raporlanmıyor.
| Yöntem | Hidrofilleştirme | Hidrofilite (s) |
|---|---|---|
| Yöntem 1 | NaOH | Yalnızca grafikte |
| Yöntem 2 | Pektinaz | 1,46 |
| Yöntem 3 | Pektinaz + lakkaz | Yalnızca grafikte |
| Kod | Basamak | L* | Sarılık | Mukavemet | Uzama % |
|---|---|---|---|---|---|
| A | Ham kumaş | 59,14 | 53,73 | 9,13 | 4,23 |
| B | Haşılı sökülmüş | 56,92 | 52,90 | 7,61 | 4,56 |
| C | NaOH (Y1) | 50,40 | 66,22 | 9,81 | 6,01 |
| D | NaOH + H₂O₂ (Y1) | 86,08 | 33,10 | 4,23 | 4,97 |
| E | Pektinaz (Y2, Y3) | 58,10 | 53,17 | 8,03 | 4,17 |
| F | Pektinaz + H₂O₂ (Y2) | 80,02 | 38,24 | 7,76 | 4,00 |
| G | Pektinaz + lakkaz (Y3) | 59,84 | 52,08 | 7,66 | 4,53 |
Bu çalışmayı alıntıla
Yılmaz Şahinbaşkan, B. (2019). Kenevir Dokuma Kumaşa Enzimatik Ön İşlemlerin Etkisi.
International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences 31: 208-213. Marmara Üniversitesi.