Araştırma özeti · KF-ARS-329
Kenevirli denimde ozonla yıkama: ozon arttıkça renk açıldı, yırtılma dayanımı düştü
İzmir’de bir denim işletmesinde, atkısı %100 kenevir olan %78 pamuk-%22 kenevir denim kumaş üç ozon kapasitesi, üç süre ve iki su sertliğinde ozonla ağartıldı; kumaşın yapısal, mekanik ve renk özellikleri ölçüldü.
Tek cümlede bulgu
- Kenevirli kot kumaş ozonla ne kadar uzun ve güçlü ağartılırsa rengi o kadar açıldı, ama kumaş o kadar kolay yırtılır hale geldi. Kısa (5 dakika) ve orta güçte işlemde kumaşın sağlamlığı bozulmadı.
Araştırma sorusu
Kenevir içeren denim kumaşın ozonla ağartılmasında su sertliği, ozon kapasitesi ve ozon süresi kumaşın gramaj, kalınlık, hava geçirgenliği, yırtılma mukavemeti, sertlik ve renk özelliklerini nasıl değiştirir? Yazarlar literatürde bu soruyu inceleyen bir çalışmaya rastlamadıklarını belirtiyor.
Yöntem
Kumaş: %78 pamuk-%22 kenevir, 2/1 dimi, 353,05 g/m², indigo boyalı; çözgü Ne 7/1 %100 pamuk, atkı Ne 15/1 %100 kenevir. Kumaşlar ön yıkamadan sonra %60 alma oranıyla sert (55 °F) ya da yumuşak (0,1 °F) suyla ıslatıldı, 25, 50 ve 75 g/Nm³ ozon kapasitesinde 5, 10 ve 15 dakika ağartıldı, ardından sararmayı önlemek için deterjan ve yumuşatıcıyla yıkandı. Gramaj (TS 251), kalınlık (TS 7128 EN ISO 5084), hava geçirgenliği (TS 391 EN ISO 9237), yırtılma mukavemeti (TS EN ISO 13937-1), dairesel eğilme (ASTM 1388) ve CIELab renk değerleri ölçüldü. Veriler normal dağılmadığı için Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testleri kullanıldı.
Bulgular
Ham kumaşın gramajı 353,0 g/m² idi; en düşük değer 317,7 g/m² (sert su, 75 g/Nm³, 10 dk) ölçüldü, ancak işlem koşullarının gramaja etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmadı. Hava geçirgenliği ham kumaşta 89,4 l/m²/s iken ozon işlemlerinden sonra 44,6-49,4 l/m²/s aralığına indi; sert suyla ıslatılan kumaşlar daha geçirgen kaldı (p=0,002). Ozon kapasitesi ve süresi arttıkça atkı ve çözgü yönü yırtılma mukavemeti azaldı (p<0,05); sert suyla işlenen kumaşlarda yırtılma mukavemeti daha yüksekti. Dairesel eğilme dayanımı 65,0 N’dan 22,3-33,5 N’a düştü. Renk farkı ve sarılık indeksi ozon kapasitesi ve süresiyle arttı; su sertliğinin renge etkisi önemli bulunmadı. Yazarlara göre her iki su sertliğinde %50 ozon kapasitesine kadar ve 5 dakikalık işlemde yırtılma mukavemeti olumsuz etkilenmedi.
Sınırlılıklar
Tek bir kumaş türü (%22 kenevir) denendi; kenevir oranı değiştirilmedi ve %100 pamuklu karşılaştırma kumaşı yok. Ozonun kenevir lifine özgü etkisi ayrıca ölçülmedi. Çalışma bir yüksek lisans tezinin çıktısıdır ve deneyler tek bir işletmede yapıldı.
| Ölçüm | Ham kumaş | Ozon işlemleri sonrası aralık |
|---|---|---|
| Gramaj (g/m²) | 353,0 | 317,7–344,2 |
| Kalınlık (mm) | 0,68 | 0,80–0,83 |
| Hava geçirgenliği (l/m²/s) | 89,4 | 44,6–49,4 |
| Atkı yönü yırtılma (N) | 44,4 | 42,5–65,7 |
| Çözgü yönü yırtılma (N) | 45,9 | 55,6–65,4 |
| Dairesel eğilme (N) | 65,0 | 22,3–33,5 |
| Renk farkı ΔE* | 0 (referans) | 14,07–43,57 |
Bu çalışmayı alıntıla
Palabıyık, İ., Körlü, A., Özçelik, G. (2024). Kenevir İçeren Denim Giysilerin Terbiyesinde Çevre Dostu Bir Yöntem: Ozon ile Yıkama. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 39(4), 881-895. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1605888