Araştırma özeti · KF-ARS-320
Kenevir ve sağlık alanında kullanımı: Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi derlemesi
Türkiye’de kenevirin sağlık alanındaki yerini eczacılık açısından toplu olarak ele alan derlemelerden biri. Yazarlar bitkinin botaniğini, tarihçesini, kimyasal içeriğini ve sağlıkla ilgili bilimsel çalışmaları bir arada inceledi.
Tek cümlede bulgu
- Derleme kenevirin botanik özelliklerini, genel kullanım alanlarını, fitokimyasal içeriğini, tohum yağı ve kökteki etkin bileşenleri ve sağlık alanındaki çalışmaları bir arada sunuyor; tohum yağında linoleik asidi %50-70, α-linolenik asidi %15-25 aralığında aktarıyor.
Araştırma sorusu
Kenevirin botanik özellikleri, tarihçesi ve kimyasal içeriği nedir; sağlık alanında hangi bilimsel çalışmalar yapılmıştır?
Yöntem
Kenevirin botanik özellikleri, tarihçesi, fitokimyasal içeriği, terapötik kullanımları ve sağlık alanında yapılan bilimsel çalışmalar literatürden derlendi. Çalışma Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı’nda hazırlandı ve Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi’nde yayımlandı. Yeni ölçüm ya da deney içermiyor.
Bulgular
Derlemeye göre kenevir binlerce yıldır lifinden, tohumundan ve öbür kısımlarından yapı ve tekstil malzemesi, kâğıt, besin ve sağlık amaçlı olarak yararlanılan, ilk kültüre alınan bitkilerden biri. Yazarlar pek çok ülkenin yasalarını güncelleyerek kenevirin hem endüstriyel hem de tıbbi kullanımına yöneldiğini, Türkiye’de de son yıllarda endüstriyel kenevir üretimi ve kullanımında gelişmeler yaşandığını belirtiyor. Kenevir tohumu yağı ve kökteki etkin bileşenlere de yer veriliyor.
Tam metne göre kenevir tekstilde (iplik, kumaş, çadır bezi, halat; Şile bezi ve Rize bezi gibi yöresel dokumalarda), kâğıtta, yapı malzemesinde, otomotivde, biyobozunur plastikte, kozmetikte ve gıdada kullanılıyor; tohum kuş yemi ve besin olarak, yağ ise sabun, cila, muşamba ve tuval boyası yapımında değerlendiriliyor. Derleme, Cannabis sativa türünden 545 bileşiğin izole edildiğini aktarıyor. Tohumlar 3-6 mm uzunluğunda, 2-4 mm eninde ve ince kabuklu olarak tanımlanıyor.
Tohum bileşimi, Deferne ve Pate (1996) kaynağına dayanarak %25-35 yağ, %20-25 protein, %20-30 karbonhidrat ve %10-15 lif olarak veriliyor (metinde “kenevir tohumu yağı” başlığı altında). Yağda linoleik asidin α-linolenik aside oranı 3:1. Yağ ayrıca γ-linolenik asit, tokoferoller (E vitamini türevleri) ve β-sitosterol içeriyor. Kök bölümünde kannabinoit yerine friedelin ve epifriedelanol gibi triterpenler, alkaloitler ve steroller bulunuyor.
Sınırlılıklar
Derleme yeni veri üretmiyor; aşağıdaki sayılar derlemenin başka çalışmalardan aktardığı değerlerdir (ikincil kaynaktan aktarılıyor). Tablo 3'teki bazı değerler % a/a, bazıları mg/L veya ppm olarak verilmiş, birimler kaynaktaki gibi yazıldı. Derlemedeki terapötik kullanım bölümleri bu sayfaya alınmadı: site tedavi iddiası yazmaz, ilaç ve etki bilgisi için hakemli birincil çalışmalara ve resmî değerlendirmelere bakılmalıdır.
Derlemedeki veriler
| Yağ asidi | Raporlanan aralık | Leizer vd. (2000) |
|---|---|---|
| Linoleik asit | %50-70 | %52-62 |
| α-Linolenik asit | %15-25 | %12-23 |
| Oleik asit | %10-16 | %8-13 |
| Palmitik asit | %6-9 | %5-7 |
| Stearik asit | %2-3 | %1-2 |
| γ-Linolenik asit | %1-6 | %3-4 |
| γ-Tokoferol | 710-870 ppm | 468 mg/L |
| α-Tokoferol | 7-80 ppm | değişken |
| Kökteki bileşen | Grup | Miktar |
|---|---|---|
| Friedelin | Triterpenoit | 7,5-12,8 mg/kg |
| Epifriedelanol | Triterpenoit | 14,5-21,3 mg/kg |
| Sitosterol | Sterol | %1,5 a/a |
| Kampesterol | Sterol | %0,78 a/a |
| Stigmasterol | Sterol | %0,56 a/a |
Sık sorulan sorular
Bu derleme hangi kurumda hazırlandı?
Derleme Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı'nda hazırlandı ve 2020'de Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi'nde yayımlandı.
Derlemeye göre kenevir tohumu yağında en çok hangi yağ asidi var?
Derlemenin aktardığı değerlere göre en büyük pay linoleik asidin (%50-70); onu α-linolenik asit (%15-25) ve oleik asit (%10-16) izliyor. Linoleik asidin α-linolenik aside oranı 3:1.
Kenevir kökünde hangi bileşenler bulunuyor?
Derlemeye göre kök kannabinoit açısından zengin değil; friedelin (7,5-12,8 mg/kg) ve epifriedelanol (14,5-21,3 mg/kg) gibi triterpenler, alkaloitler ve sitosterol, kampesterol, stigmasterol gibi steroller içeriyor.
Bu çalışmayı alıntıla
Yıldırım, S., Koca Çalışkan, U. (2020). Kenevir ve Sağlık Alanında Kullanımı.
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi 44(1): 112-136.
doi:10.33483/jfpau.559665