Karşılaştırma · KF-KAR-013
Soğuk sıkım
Isıl işlem olmaksızın yalnızca mekanik yöntemle elde edilen ve doğrudan tüketime uygun yağ. Tanım Türk Gıda Kodeksi'nin Bitki Adı ile Anılan Yağlar Tebliği'nden gelir.
Süperkritik CO₂
Karbondioksitin süperkritik hâlde çözücü olarak kullanıldığı ekstraksiyon. Sıcaklık ve basınç ayarlanabilir; çözücü basınç düştüğünde gaza dönüştüğü için üründe kalıntı bırakmaz.
Rafinasyon
Çıkarılmış yağa uygulanan arıtma aşaması. Yağın kimlik değerlerini ölçülebilir biçimde değiştirir; çıkarma yöntemlerinin alternatifi değil, sonrasına eklenen bir basamaktır.
Değerler neden birbiriyle karşılaştırılamaz
Bu sayfa üç yöntemi yan yana koymuyor, çünkü aynı deneyde karşılaştırılmış değiller. Soğuk sıkım tanımı bir mevzuat metninden, süperkritik CO₂ değerleri tek bir laboratuvar çalışmasından, rafinasyon farkı ise başka bir çalışmadan gelir. Satırlar hangi yöntemin ne yaptığını gösterir; hangisinin "daha iyi" olduğunu göstermez — o karar ürünün kullanım amacına bağlıdır.
Soğuk sıkımın tanımı mevzuattan gelir
"Soğuk preslenmiş" ifadesi pazarlama dili değil, tanımlı bir terim. Türk Gıda Kodeksi'nin Bitki Adı ile Anılan Yağlar Tebliği bunu şöyle tanımlıyor: ısıl işlem olmaksızın yalnızca mekanik yöntemle elde edilen, doğrudan tüketime uygun yağ. Tebliğ ayrıca natürel ve soğuk preslenmiş bitkisel yağlara hiçbir katkı maddesi eklenemeyeceğini söylüyor.
Buradaki hukuki ince nokta şu: tebliğ kenevir tohumu yağını kapsamıyor. Kapsam maddesi tebliği dördüncü maddedeki tanım listesine bağlar ve o listede on dokuz yağ adı geçer; kenevir tohumu yağı bunların arasında değildir. Yani "soğuk preslenmiş" ifadesinin tanımı bu tebliğden gelir ama kenevir yağı için bu tanımın bağlayıcılığı doğrulanmamıştır. Ayrıntı Gıda Kodeksi sayfasında.
Soğuk sıkımın ölçülebilir bedeli verimdir. Presleme sırasında tohumdaki yağın bir bölümü küspede kalır; süperkritik ekstraksiyon çalışmasının kendi girişi bu payı yaklaşık %35 olarak aktarıyor. Yağın kalitesini korumak, tohumun tamamını kullanmamak anlamına gelir.
Süperkritik CO₂: ayarlanabilir değişkenler
Süperkritik ekstraksiyonda karbondioksit kritik noktasının üzerinde bir hâle getirilir ve çözücü gibi davranır. Yöntemin ayırt edici yanı iki değişkenin — sıcaklık ve basınç — bağımsız olarak ayarlanabilmesidir; bu, aynı tohumdan farklı özellikte yağ çıkarmayı mümkün kılar.
Yayımlanmış çalışmada öğütülmüş tohum 40, 60 ve 80 °C sıcaklıklarda, 300 ve 400 bar basınçlarda denendi ve sonuçlar Soxhlet düzeneğinde n-hekzanla yapılan geleneksel ekstraksiyonla karşılaştırıldı. En yüksek yağ verimi %22 (kazanım %72) iki ayrı koşulda elde edildi: 300 bar / 40 °C ve 400 bar / 80 °C. En yüksek oksidasyon kararlılığı ise 300 bar / 80 °C koşulunda, 2,16 mM E vitamini eşdeğeri olarak ölçüldü.
Aynı çalışmanın ölçtüğü tohum örneği %81 çoklu doymamış yağ asidi içeriyordu; linoleik asit %59,6, alfa-linolenik %18, gama-linolenik %3,4. Bu profil kenevir yağının hem beslenme değerini hem oksidasyona açıklığını aynı bileşene bağlar.
Rafinasyon bir alternatif değil, sonraki basamak
Rafinasyon sık sık soğuk sıkımın karşısına konur, ama ikisi aynı düzlemde değil: biri yağı tohumdan çıkarma, öteki çıkarılmış yağı arıtma işlemidir. Karşılaştırılabilir olan şey sonucudur.
Aynı laboratuvarda aynı yöntemle ölçüldüğünde rafine yağın iyot değeri 155,8 ± 1,9, rafine edilmemişin 167,4 ± 0,6 çıkıyor. Yaklaşık on iki puanlık düşüş, doymamışlığın bir bölümünün işlemde kaybolduğunu gösterir. Sabunlaşma sayısı da 202,2'den 197,6'ya iniyor.
Asit sayısında yön beklenenin tersi: rafine yağ 1,7, rafine edilmemiş 0,7 mg KOH/g ölçülmüş. Rafinasyonun serbest yağ asidini düşürmesi beklenirken tersinin çıkması, ölçülen partilerin geçmişinin farklı olduğunu gösteriyor. Tek bir sayıdan işlem geçmişi okunamaz.
Filtrasyon ise üçüncü bir ayrı basamaktır ve rafinasyonla karıştırılmamalıdır; yağdaki katı parçacıkların uzaklaştırılmasıdır ve yağ asidi profilini değiştirmez.
Üç yolun karşılaştırması
Satırlar yöntemlerin kendi tanımlarından ve kullanılan çalışmaların yöntem bölümlerinden okundu. Üç sütun aynı deneyde karşılaştırılmadığı için değerler değil yöntem özellikleri yan yana konuluyor.
| Ölçüt | Soğuk sıkım | Süperkritik CO₂ | Rafinasyon |
|---|---|---|---|
| Ne yapar | Yağı mekanik basınçla çıkarır | Yağı çözücüyle çıkarır | Çıkarılmış yağı arıtır |
| Isıl işlem | yok — tanımın koşulu | ayarlanabilir (40-80 °C) | var |
| Ayarlanabilir değişken | yok | sıcaklık ve basınç | işlem yoğunluğu |
| Çözücü kalıntısı | yok — çözücü kullanılmaz | yok — CO₂ gaza döner | — |
| Tohumdaki yağın kullanımı | bir bölümü küspede kalır (~%35) | en yüksek kazanım %72 bildirildi | — |
| Tanımın kaynağı | Türk Gıda Kodeksi tanımı | laboratuvar yöntemi | endüstriyel işlem |
| Doymamışlığa etkisi | en az değiştiren yol | koşula göre değişir | iyot değerini düşürür |
| Katkı maddesi | tebliğe göre eklenemez | — | — |
Süperkritik CO₂ çalışmasının ölçtüğü değerler
Tek bir çalışmadan, aynı düzenekte ölçüldüğü için satırlar doğrudan karşılaştırılabilir.
| Ölçüm | Değer | Koşul |
|---|---|---|
| En yüksek yağ verimi | %22 (kazanım %72) | 300 bar / 40 °C ve 400 bar / 80 °C |
| En yüksek oksidasyon kararlılığı | 2,16 mM E vit. eşdeğeri | 300 bar / 80 °C |
| Toplam çoklu doymamış yağ asidi | %81 | tohum örneği |
| Linoleik asit | %59,6 | tohum örneği |
| Alfa-linolenik asit | %18 | tohum örneği |
| Gama-linolenik asit | %3,4 | tohum örneği |
Rafinasyonun ölçülen etkisi
İki sütun aynı çalışmada aynı yöntemle ölçüldüğü için doğrudan karşılaştırılabilir.
| Ölçüm | Rafine edilmemiş | Rafine |
|---|---|---|
| İyot değeri (g I₂/100 g) | 167,4 ± 0,6 | 155,8 ± 1,9 |
| Sabunlaşma sayısı (mg KOH/g) | 202,2 ± 3,9 | 197,6 ± 4,5 |
| Asit sayısı (mg KOH/g) | 0,7 | 1,7 ± 0,6 |
Sık sorulan sorular
Kaynaklar
- Da Porto, C., Decorti, D. ve Tubaro, F. (2012). Fatty acid composition and oxidation stability of hemp (Cannabis sativa L.) seed oil extracted by supercritical carbon dioxide. Industrial Crops and Products 36(1): 401-404 · doi:10.1016/j.indcrop.2011.09.015
- Mikulcová, V., Kašpárková, V., Humpolíček, P., Buňková, L. (2017). Formulation, Characterization and Properties of Hemp Seed Oil and Its Emulsions. Molecules 22(5): 700 · doi:10.3390/molecules22050700
- T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (2012). Türk Gıda Kodeksi Bitki Adı ile Anılan Yağlar Tebliği (Tebliğ No: 2012/29). Resmî Gazete, 12/4/2012, sayı 28262 — madde metni ve EK-1…EK-4 tabloları
- Anwar, F., Latif, S., Ashraf, M. (2006). Analytical characterization of hemp (Cannabis sativa) seed oil from different agro-ecological zones of Pakistan. Journal of the American Oil Chemists' Society 83(4): 323-329 · doi:10.1007/s11746-006-1207-x
- Lo Turco, V., Litrenta, F., Nava, V., Albergamo, A., Rando, R., Bartolomeo, G., Potortì, A. G., Di Bella, G. (2023). Effect of Filtration Process on Oxidative Stability and Minor Compounds of the Cold-Pressed Hempseed Oil during Storage. Antioxidants 12(6): 1231 · doi:10.3390/antiox12061231
Bu sayfanın kapsamı
İlgili sayfalar
Kenevir yağında linoleik, alfa-linolenik ve gama-linolenik asit ölçümleri; saklama koşullarının bozunmaya etkisi.
Sabunlaşma sayısı, iyot değeri, asit sayısı, kırılma indisi ve sabunlaşmayan madde ölçümleri; kaynaklar arasındaki fark ve nedeni.
Kenevir yağı emülsiyonlarında yüzey etkin madde seçimi, HLB, hazırlama yöntemi ve rafine/rafine edilmemiş yağın ölçülen değer farkı.
Bitki Adı ile Anılan Yağlar Tebliği'nin künyesi, kapsadığı yağların tam listesi ve etiketleme hükümleri; kenevir tohumu yağının bu listede bulunmaması.
İki yağın yağ asidi profili, oksidasyona direnci ve mutfaktaki kullanım sınırlarının ölçümlerle karşılaştırılması.
Dört agro-ekolojik bölgeden alınan kenevir tohumu örneklerinde yağ oranı, sabunlaşma sayısı, iyot değeri ve sabunlaşmayan madde ölçümlerini karşılaştıran analitik çalışma.
Kenevir tohumu yağının mutfakta hangi işlere uygun olduğu, neden ısıtılmaması gerektiği ve nasıl saklanacağı.