Kısa cevap
Kenevir (Cannabis sativa L.), lif ve tohum için yetiştirilen tek yıllık bir kültür bitkisidir. Endüstriyel kenevir, uyuşturucu etkisi oluşturmayacak düzeyde THC içeren, tarım mevzuatında izin verilmiş çeşitlerden oluşur. Türkiye'de ekim izne bağlıdır ve izin verilen çeşitler tohum sertifikasıyla belirlenir.
Bitkinin tanımı
Kenevir, botanik adıyla Cannabis sativa L., Cannabaceae ailesinden tek yıllık bir bitkidir. Aynı ailede şerbetçiotu da bulunur. Ilıman iklimlerde yetişir, kök yapısı derine iner ve büyüme hızı yüksektir.
Bitki çift evciklidir: erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur. Tohum üretimi için her ikisi de gerekir; yalnızca lif hedeflenen ekimlerde bu ayrım daha az önemlidir. Islah çalışmalarıyla geliştirilen tek evcikli çeşitler de kullanılır.
Tarımsal anlamda kenevir, yoğun ekildiğinde dallanmadan yukarı doğru uzayan bir sap bitkisidir. Bu davranış lif üretiminin temelidir: uzun ve dalsız sap, uzun lif verir.
Endüstriyel kenevir ile diğer kullanımların ayrımı
Aynı tür içinde ıslahla farklılaşmış çeşitler vardır. Endüstriyel kenevir, lif ve tohum verimi için ıslah edilmiş, psikoaktif etki oluşturmayacak düzeyde THC içeren çeşitleri kapsar. Bu sitede yalnızca endüstriyel kullanım ele alınır: lif, tohum, yağ, yapı malzemesi ve tarımsal kullanım.
Ayrımı belirleyen şey bitkinin görünüşü değil, tohumun sertifikasıdır. Tarım mevzuatı hangi çeşitlerin ekilebileceğini listeler; üretici sertifikalı tohum kullanmak zorundadır. Bu nedenle "endüstriyel kenevir" bir botanik sınıf değil, hukuki ve tarımsal bir tanımdır.
Ayrıntı ve ölçümler: Kenevir ekim izni
Bitkinin kısımları ve ürünleri
Kenevirin ekonomik değeri tek bir kısmında toplanmaz. Sap iki ayrı ürüne bölünür, tohum üçüncü bir ürün akışı oluşturur. Bir üretim planı bu akışlardan hangisinin öncelikli olduğuna göre kurulur.
- Sapın kabuğu — bast lifi: tekstil, halat, kağıt, kompozit takviyesi
- Sapın iç odunu — şive: yapı dolgu malzemesi, hayvan altlığı, sıva
- Tohum: gıda olarak bütün veya kabuksuz tüketim, protein tozu, un
- Tohumdan sıkılan yağ: mutfak yağı, kozmetik hammaddesi
- Tohum küspesi: yem ve protein ürünü hammaddesi
- Yaprak ve sap artığı: toprağa geri dönen organik madde
Ayrıntı ve ölçümler: Endüstriyel kenevir
Aynı bitkiden lif mi tohum mu
Karar tarlada, ekim anında verilir. Lif hedefleniyorsa sık ekilir: bitkiler birbirini gölgeleyerek dallanmadan uzar, sap ince ve uzun kalır. Tohum hedefleniyorsa seyrek ekilir: bitki dallanır, daha fazla çiçek ve dolayısıyla daha fazla tohum verir.
İki hedef aynı tarlada tam olarak birleşmez. Çift amaçlı ekim yapılabilir ama her iki ürün de tek amaçlı ekime göre daha düşük kalitede çıkar. Hasat zamanı da ayrışır: lif için çiçeklenme dönemi, tohum için olgunlaşma beklenir.
Ayrıntı ve ölçümler: Havuzlama ve dekortikasyonun lif mukavemetine etkisi
Türkiye'de durum
Anadolu'da kenevir uzun bir geçmişe sahiptir; Kastamonu Taşköprü bu üretimin merkezi olmuştur. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında üretim büyük ölçüde gerilemiş, ekim izne bağlanmıştır.
Bugün ekim, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın verdiği izne ve sertifikalı tohum kullanımına bağlıdır. İzin verilen illerin listesi ve şartlar mevzuatla belirlenir.
Ayrıntı ve ölçümler: Türkiye'de kenevir üretimi
Sık sorulan sorular
Bu sayfanın kapsamı
Bu sayfa endüstriyel kenevirle sınırlıdır: lif, tohum, yağ, yapı malzemesi ve tarımsal kullanım. Tıbbi kullanım, kannabinoid bileşikleri ve bunlara ilişkin sağlık iddiaları bu arşivin kapsamı dışındadır.
İlgili sayfalar
Endüstriyel kenevirin tanımı, ürün akışları ve kullanım alanları.
Kenevirin tekstil, yapı, gıda, kozmetik, kompozit ve tarım alanlarındaki kullanımları; her alanda ölçülmüş değerlere bağlantı.
Kenevir, keten, jüt ve pamuğun ölçülebilir özellikleri.